နာက်င္မွုကို ၾကင္နာမွုနဲ႔ ၾကည့္တတ္ရင္
နာၾကည္းမွု မျဖစ္ေတာ့ဘူး
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
မုဒိတာဦးေဏွာက္ျဖင့္
မုဒိတာတိုင္းျပည္ကိုတည္ေဆာက္ျခင္း
(တတိယပိုင္း) - အပိုင္း(၁)
★ မုဒိတာဆိုတာ ေကာင္းတာေတြကို ေတြးခိုင္းတာ။ က႐ုဏာဆိုတာကေတာ့ မေကာင္းတာကို ေကာင္းေအာင္ ေတြးခိုင္းတာ က႐ုဏာက။ ျပႆနာရွိတဲ့အခါမွာ က႐ုဏာနဲ႔ေတြးတယ္ဆိုတာက စာနာတဲ့စိတ္နဲ႔ ေတြးလိုက္တာ။ သနားတဲ့စိတ္နဲ႔ ေတြးလိုက္တာ။
★ မိခင္က သူ႔ရဲ့ကေလး ေနေကာင္းဘူးဆိုရင္ သူ႔ကေလး ျပႆနာရွိရင္ အဲဒီျပႆနာ ဘယ္လို ေျပလည္ေအာင္လုပ္ရမွာတုန္းဆိုၿပီးေတာ့ သြားေတြးတာ။ ျပႆနာက မေကာင္းဘူးလို့ ေျပာရင္၊ ကိုယ္က အဲဒီျပႆနာကို ေကာင္းတဲ့အေတြးနဲ႔ ေကာင္းတဲ့အျမင္နဲ႔ ၾကည့္တယ္ေပါ့။ အဲဒါ က႐ုဏာလို့ေခၚတယ္။
★ နာက်င္စရာေတြကို နာၾကည္းစရာမျဖစ္ေအာင္ ၾကင္နာမွုနဲ႔ၾကည့္တာ။ ၾကင္နာမွုက က႐ုဏာ။ နာက်င္စရာဆိုတာက ဒုကၡ။ နာၾကည္းတယ္ဆိုတာက သူက ေဒါသတို့ ကိေလသာျဖစ္သြားတာ။ နာက်င္စရာက ရိုးရိုးလူ႔ဘဝရဲ့ျပႆနာ။
★ ေက်ာင္းတက္တယ္ဆိုရင္ ကားၾကပ္တာတို့ ေနာက္ၿပီးေတာ့ ပညာေလ့လာတဲ့အခါမွာ သူ႔ေခတ္အလိုက္ သူ႔အခါလိုက္ သူက အစစအရာရာကို အခ်ိန္နဲ႔ ပိုက္ဆံနဲ႔ တြက္တဲ့အခါက်ေတာ့ ၆-ႏွစ္ဆိုရင္ ပညာဘယ္ေလာက္တတ္ရမယ္။
★ ၆-ႏွစ္ဆိုရင္ ေက်ာင္းသားတစ္ေယာက္တစ္ေယာက္ ေငြကုန္ေၾကးက် ဘယ္ေလာက္ပဲ ရွိရမယ္ဆိုၿပီးေတာ့ နိုင္ငံေတာ္အေနနဲ႔ နိုင္ငံတိုင္း နိုင္ငံတိုင္းမွာ သူတို့တြက္ခ်က္ၿပီးေတာ့ လုပ္တဲ့အတြက္ေၾကာင့္မို့လို့ ေအးေအးေဆးေဆး အခ်ိန္ယူၿပီးေတာ့ ေလ့လာခြင့္မရဘူး။ ေလ့လာခြင့္ဖို့အတြက္ luxury မရွိေတာ့ဘူး။
★ သင္ခ်င္တာေတြမ်ား လုပ္ခ်င္တာေတြမ်ား လူရဲ့သေဘာက ဆႏၵေတြမ်ားတဲ့အတြက္ေၾကာင့္မို့လို့ ေလ့လာစရာေတြလည္း မ်ားတယ္။ ကိုယ္တစ္ဦးတည္း ဆႏၵမဟုတ္ဘူး၊ အမ်ားရဲ့ဆႏၵ၊ အမ်ားရဲ့ ေမၽွာ္လင့္ခ်က္ေတြလည္းမ်ား၊ အဲဒီ ေမၽွာ္လင့္ခ်က္ေတြ မ်ားတာနဲ႔အမၽွ ကိုယ္ေလ့လာရမယ့္ အတတ္ပညာေတြလည္း အရင္ေခတ္ေတြထက္ မ်ားလာတယ္။
★ အဲဒီလို ျဖစ္တဲ့အခါက်ေတာ့ နာက်င္မွုဆိုတာက ေက်ာင္းသားေတြအေနနဲ႔ ေက်ာင္းတက္တယ္ဆိုရင္ pressure ေတာ့ရွိတယ္။ Stress ကလည္း ရွိတယ္။ ဒါမ်ိဳးေတြေပါ့။ ဒါမ်ိဳးေတြ ရွိတယ္။ စိတ္ဖိစီးမွု ရွိတယ္၊ Stress ရွိတယ္။ ဒီနာက်င္မွုကို ကိုယ္က ၾကည့္တတ္ရင္ common humanity ဆိုတာေပါ့ေနာ္ ငါ တစ္ေယာက္တည္း မဟုတ္ဘူး။
★ ငါ တစ္ေယာက္တည္းလို့ ျမင္တဲ့ပုဂၢိဳလ္ကမွ isolation ထဲ ၀င္သြားတာ။ အဲဒီလို isolated ျဖစ္ေအာင္ မေတြးဘဲနဲ႔၊ ဒါမ်ိဳးက လူတိုင္းျဖစ္တတ္တယ္။ အင္ဂ်င္နီယာေက်ာင္းသားမွ မဟုတ္ဘူး၊ ေလးတန္းေက်ာင္းသား၊ ငါးတန္းေက်ာင္းသားေတြလည္း သူ႔ stress နဲ႔ သူ ရွိတယ္။
★ ဆရာ/ဆရာမေတြလည္း သူ႔ stress နဲ႔သူ ရွိတယ္။ မိဘကလည္း သူ႔ဟာနဲ႔သူ ရွိတယ္။ ဘတ္စ္ကားေမာင္းတဲ့ ဒရိုင္ဘာေတြ သူတို့မွာ သူတို့ stress ရွိတယ္။
🔺 အဲဒီလို ေနရာတိုင္းမွာ နာက်င္မွုဆိုတဲ့ stress ၊ နာက်င္မွုဆိုတဲ့ ျပႆနာ၊ အဲဒီျပႆနာ ေတြ႕တယ္ဆိုရင္ ငါ မွ ျဖစ္ရတယ္ဆိုတဲ့ စိတ္ေပါ့ေနာ္၊ အဲဒီအေတြး မဝင္ေတာ့ဘူး။
★ အဲဒါေၾကာင့္ နာက်င္မွုကို ၾကည့္တတ္ရင္၊ အထူးသျဖင့္ ၾကင္နာမွုနဲ႔ ၾကည့္တတ္ရင္ နာၾကည္းမွု မျဖစ္ေတာ့ဘူး။ ေလာကႀကီးကို စိတ္နာတာတို့ လူေတြကို စိတ္နာတာတို့ အဲဒါမ်ိဳးေတြ မျဖစ္ေတာ့ဘူး။ လူ႔ေလာကႀကီးထဲမွာ ေနရတာ ေပ်ာ္ေပ်ာ္ရႊင္ရႊင္ရွိတယ္။
★ အဲဒါေၾကာင့္ က႐ုဏာဆိုတာက Compassion ဆိုတာက suffering ကို focus လုပ္တယ္။ အဆင္မေျပမွုကို focus လုပ္တယ္။ Focus လုပ္တဲ့ေနရာမွာ စိတ္ဓါတ္မက်ေအာင္ focus လုပ္တဲ့နည္း အဲဒါေၾကာင့္မို့လို့ လူၿပိန္းစကားနဲ႔ ေျပာရရင္ မေကာင္းတာကို ေကာင္းေအာင္ၾကည့္တာက ဒါ က႐ုဏာ။
★ ေကာင္းတာကို ျမင္ေအာင္ ၾကည့္တာက်ေတာ့ မုဒိတာ။ ဘဝမွာ ေကာင္းတာ အမ်ားႀကီး ရွိတယ္။ YTU ေက်ာင္း တတ္နိုင္သည္အထိဆိုရင္ စာေတြလုပ္လိုက္ရတာ ဆယ္တန္းအထိ စာေတြႀကိဳးစားခဲ့ရတာ။
★ အဲဒီ ႀကိဳးစားခဲ့တဲ့ စာေတြကို ႀကိဳးစားခဲ့တဲ့ အေၾကာင္းေတြကို ျပန္ေတြးၿပီးေတာ့၊ ကိုယ့္ဟာကိုယ္ ဂုဏ္ယူတာ။ ကိုယ့္ဟာကိုယ္ ပီတိျဖစ္တာ။ အဲဒါကို မုဒိတာလို့ ေခၚတယ္။
★ လူအမ်ားစု ဒီဟာကို မေတြးျဖစ္ဘူး။ မေတြးျဖစ္တဲ့အခါက်ေတာ့ ဘုန္းဘုန္း စာအုပ္ေခါင္းစည္းေပးထားသလို ေပ်ာ္နိုင္ပါရဲ့နဲ႔ ေပ်ာ္ဖို့ေမ့ေနတာေပါ့။ ေပ်ာ္နိုင္တဲ့လူထဲမွာ ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ေပ်ာ္ဖို့ ေမ့ေနတာ။
★ YTU ေက်ာင္းသားကို တျခားအင္ဂ်င္နီယာေက်ာင္းသားေတြလည္းပဲ အားက်တယ္၊ အင္ဂ်င္နီယာ ေမဂ်ာမဟုတ္တဲ့ေက်ာင္းသားေတြလည္းပဲ အားက်တယ္၊ ေပ်ာ္မွာပဲ အရမ္းကို ဂုဏ္ယူစရာေကာင္းမွာပဲ ဒီလိုထင္ၾကတာ။
★ ကိုယ္ကိုယ္တိုင္က်ေတာ့ ကိုယ္ႀကိဳးစားခဲ့တဲ့ဟာေတြကို ကိုယ္က ျပန္ၿပီးေတာ့ ေတြးတဲ့အက်င့္ ပီတိျဖစ္တဲ့အက်င့္ လုပ္မထားတဲ့အခါက်ေတာ့ ေတာ္႐ုံတန္႐ုံ ပီတိမျဖစ္နိုင္ဘူး။ ၀မ္းေျမာက္တဲ့စိတ္ မျဖစ္နိုင္ဘူး။ Happiness မျဖစ္နိုင္ဘူး။
★ ဘုန္းဘုန္းတို့ရဲ့ ဦးေႏွာက္က ေနာက္က ဦးေႏွာက္နဲ႔ ေရွ႕ကဦးေႏွာက္မွာ ေနာက္က ဦးေႏွာက္ amygdala ဆိုတာ fear center ေၾကာက္စိတ္အေျခခံတဲ့ ဦးေႏွာက္။ ေၾကာက္စရာေတြကို ကိုယ္လိုက္ေတြးတာေလ။ စာက်က္ရအုန္းမယ္။ စာေမးပြဲ က်မွာစိုးလို့။ အေၾကာက္တရားကို အေျခခံၿပီးေတာ့ စာက်က္တယ္။
★ အေၾကာက္တရား အေျခခံၿပီးေတာ့ စာၾကည့္တယ္။ ဒါက ေနာက္ကဦးေႏွာက္ကို သြားၿပီးေတာ့ activate လုပ္ေနတာေပါ့။ အမွန္ကေတာ့ ဥပမာ architecture တက္တဲ့ ေက်ာင္းသားဆိုရင္ ဒို့နိုင္ငံမွာ architecture က ဘယ္လိုလိုအပ္တယ္၊ အဲဒီလို ျပႆနာေတြကို ေလ့လာ၊ ျပႆနာအႀကီးေတြကို ေလ့လာ။
★ အဲဒီ ျပႆနာအႀကီးႀကီးေတြကို ေလ့လာၿပီးေတာ့ အဲဒီျပႆနာေတြကို ဝိုင္းဝန္းေျဖရွင္းေပးခ်င္တဲ့စိတ္ ေမြးရင္ ေရွ႕ကဦးေႏွာက္ Hippocampus ဦးေႏွာက္က အလုပ္လုပ္တယ္တဲ့။
ေက်းဇူးေတာ္ရွင္ေအာက္စဖို့ဒ္ဆရာေတာ္
ပါေမာကၡ ေဒါက္တာအရွင္ဓမၼသာမိ
🙏🙏🙏
(၄.၁.၂၀၂၀) ရန္ကုန္နည္းပညာတကၠသိုလ္တြင္ က်င္းပခဲ့ေသာ တရားသင္တန္း (ပထမေန႔- တတိယအခ်ိန္) တြင္ ေဟာၾကားေတာ္မူခဲ့ေသာ “မုဒိတာ ဦးေဏွာက္ျဖင့္ မုဒိတာ တိုင္းျပည္ကို တည္ေဆာက္ျခင္း – Building A Joyous Nation with A Happy Brain” တရားေတာ္မွ ေရးသားပူေဇာ္ပါသည္။
ေၾကာက္စိတ္ျဖစ္တဲ့အခ်ိန္ တုန္႔ျပန္တဲ့ဦးေႏွာက္ႏွင့္
စိတ္ခံစားမွုကို ကိုင္တြယ္နိုင္တဲ့ ဦးေႏွာက္
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
မုဒိတာဦးေဏွာက္ျဖင့္ မုဒိတာတိုင္းျပည္ကို တည္ေဆာက္ျခင္း
(တတိယပိုင္း) - အပိုင္း(၂)
★ Biology ဘုန္းဘုန္း မေလ့လာဖူးပါဘူး၊ အခု ဘုန္းဘုန္းေျပာမယ့္ဟာ demonstrate လုပ္မယ့္ဟာ ဟားဗဒ္တကၠသိုလ္ေဆးေက်ာင္းက Prof. Daniel Siegel ရဲ့ demonstration ေလးပါ။
★ လက္ကို ဒီလိုလုပ္ၾကည့္ (ျဖန႔္ထားသည့္အေနအထား) ၿပီးရင္ လက္မကိုေခါက္လိုက္ ေခါက္ၿပီးရင္ လက္ေလးေခ်ာင္းကို သူ႔အေပၚမွာ ေခါက္ၿပီးေတာ့ အုပ္ထားလိုက္။ ဒါက ဦးေႏွာက္ရဲ့ ပုံစံတဲ့။ အဓိက အေရးႀကီးတဲ့ေနရာေပါ့။ အဓိကအေရးႀကီးတယ္ဆိုတာ ဦးေႏွာက္က ေဒသေတြ အမ်ားႀကီးရွိတယ္။
★ ဒီစာအုပ္ထဲမွာေတာင္မွ အေရးႀကီးတဲ့ေဒသ ရွစ္ခုကိုျပထားတာ။ ဒါေပမဲ့ အခုျပတဲ့ေနရာက အေရးႀကီးတဲ့ေဒသ ႏွစ္ခုကိုျပတာ။ အဲေတာ့ ဒီေဒသက ဒီလက္ညႇိုးနဲ႔ဟာက Amygdala, အဲဒီ Amygdala ဆိုတဲ့ ဦးေႏွာက္က Fight and Flight ကိုလုပ္တာ။
★ ဘာလို့ fight လုပ္တာတုန္း၊ ဘာလို့ flight လုပ္တာတုန္း။ ေၾကာက္လို့။ အေၾကာက္တရား ရွိလို့ အဲဒါကို fear center လို့ေခၚတယ္ ဒီေနရာ (Amygdala) ဦးေႏွာက္ရဲ့ ေနာက္ပိုင္းမွာ ရွိတယ္။ ဒီဦးေႏွာက္က တိရိစၧာန္လည္း ရွိတယ္။ တိရိစၧာန္ထဲမွာ သူတို့ကိုလိုက္တဲ့ အေကာင္ႀကီးေတြ ရွိတယ္ဆိုရင္ ျပန္ၿပီးေတာ့ fight လုပ္တယ္။
★ Fight လုပ္လို့ မရေတာ့ဘူးဆိုရင္ ထြက္ေျပးတာ။ Fight လုပ္တဲ့ေနရာမွာလည္းပဲ ရွိသမၽွအင္အား အစြမ္းကုန္သုံးတယ္။ Fight လုပ္လို့ မနိုင္ေတာ့ဘူး ထြက္ေျပးရမယ္ဆိုလည္း ရွိတဲ့အင္အားအစြမ္းကုန္သုံးတယ္။
★ အဲဒီဟာလုပ္ဖို့အတြက္ ေၾကာက္စိတ္ဝင္ၿပီဆိုရင္ သူက Stress အရမ္းျဖစ္တဲ့အခါက်ေတာ့ Cortisol hormone ထြက္တဲ့အခါမွာ တကိုယ္လုံးက ဘုန္းဘုန္းတို့ရဲ့ Organ ေတြ heart တို့ lung တို့ အကုန္လုံး တင္းကုန္တာ tense ျဖစ္ကုန္တာ။
★ အဲဒီမွာ ရွိသမၽွအင္အားေတြ အကုန္လုံး အဆင္သင့္လုပ္ထားတယ္။ ရွိသမၽွ ဂလူးကို့စ္ေတြ အကုန္လုံး ယူထားၿပီးေတာ့ အင္အားေတြ အဆင္သင့္လုပ္ထားတယ္။ Fight မယ္ဆိုရင္လည္းပဲ အစြမ္းကုန္ fight လုပ္တာ။ Flight လုပ္မယ္ဆိုလည္း အစြမ္းကုန္ ထြက္ေျပးနိုင္ေအာင္ အႏၲရာယ္ေတြ။
★ ဘာျဖစ္လို့တုန္း သူက Survival instinct အသက္ရွင္နိုင္ဖို့အတြက္ ေသေရးရွင္ေရး။ အဲဒီဟာက ေတာထဲမွာ က်ားလိုက္ခံရတာေလ၊ ဘတ္စ္ကားေပၚမွာ ဘတ္စ္ကားတိုးစီးရတာ က်ားလိုက္တာ မဟုတ္ဘူး။ အဲဒီက်ားလိုက္တဲ့ေနရာမွာ အသုံးျပဳတဲ့ ဦးေႏွာက္ကို ဘတ္စ္ကားေစာင့္တဲ့ေနရာမွာ သြားၿပီးေတာ့ အသုံးျပဳတယ္။
★ က်ားတကယ္လိုက္တဲ့အခါက်ေတာ့ ထြက္ေျပးဖို့ အားမရွိေတာ့ဘူး။ က်ားတကယ္လိုက္တယ္ဆိုေတာ့ ဘယ္ေနရာမွာလိုက္တုန္း စာေမးပြဲခန္းထဲမွာလိုက္တယ္၊ အဲဒီအခ်ိန္က်ေတာ့ ကိုယ္က အင္အားမရွိေတာ့ဘူး။ အေတြးေတြက သိပ္မထြက္ေတာ့ဘူး။
★ အဲဒါေၾကာင့္ ဒီ Amygdala ဆိုတဲ့ ဦးေႏွာက္ကို သူလိုအပ္တဲ့ေနရာမွာပဲ သူသုံးနိုင္ေအာင္ stress က လူတိုင္းရွိတယ္၊ မနက္က ေျပာသလို၊ ဒါေပမဲ့ stress ကို manage လုပ္နိုင္ရမယ္၊ level တစ္ခုမွာ manage လုပ္နိုင္ရမယ္။ healthy ျဖစ္ေအာင္ manage လုပ္နိုင္ရမယ္။
★ အဲဒီ amygdala ဦးေႏွာက္ရဲ့ေနာက္ပိုင္းက ဒီေနရာေလးက အလုပ္လုပ္တာမ်ားရင္ ေရွ႕ကဦးေႏွာက္ Hippocampus ဆိုတဲ့ ေရွ႕ကဦးေႏွာက္က အလုပ္မလုပ္ဘူး။ ဒီႏွစ္ခု တစ္ၿပိဳက္နက္ အလုပ္မလုပ္ဘူး။ သူက neuro connection ဆိုတာ ရွိေသးတယ္။ သူတို့ေျပာတာ။
★ Neuro connection ဆိုတာ ကိုယ့္ရဲ့အေတြးက ေၾကာက္တဲ့အေတြးျဖစ္ဖို့ ကိုယ္နဲ႔့ၿပိဳင္ဖက္အေၾကာင္းေတြးၿပီးေတာ့ ကိုယ္က ကိုယ့္ထက္သာမွာကိုေၾကာက္တယ္။ အဲဒီေၾကာက္စိတ္ေၾကာင့္ ဒီ amygdala က အလုပ္လုပ္တာ။ သူက အလုပ္လုပ္ရင္ တစ္ခါေၾကာက္ရင္ အဲဒီမွာ Neuro connection ကတစ္ခါေပၚတာ။ တစ္ခါေၾကာက္ရင္ တစ္ခါေပၚလိုက္။
★ မ်ားမ်ားေၾကာက္စိတ္ျဖစ္ရင္ ဒီက Neuro connection က ပိုၿပီးေတာ့ အားေကာင္းလာတယ္။ အဲဒီအခ်ိန္မွာ ဒီ Hippocampus က neuro connection ေတြကို ေသေစတယ္။ ေအလုပ္မလုပ္ဘူး။ ဒီ Hippocampus area က သူဘာလုပ္တာတုန္းဆို -
The Hippocampus plays a part in both memory and emotion regulation.
[Ref: Siddhartha's brain]
★ ကိုယ့္ရဲ့ စိတ္ခံစားမွုကို regulate လုပ္တဲ့ေနရာမွာ control လုပ္တဲ့ေနရာမွာ manage လုပ္တဲ့ေနရာမွာ အဲဒီ hippocampus က အလုပ္လုပ္တယ္။ တကယ္လို့ ဒီဟာကပဲ အလုပ္လုပ္တာမ်ားတယ္ amygdala ကပဲ အလုပ္လုပ္တာမ်ားတယ္ဆိုရင္ ဒီလူက သူ႔စိတ္ကိုသူ မထိန္းနိုင္ေတာ့ဘူး။
★ သူ႔ေဒါသသူ မထိန္းနိုင္ဘူး။ ဘာမွမဟုတ္တာေလးနဲ႔ ေဒါသျဖစ္တယ္။ ဘာမွ မဟုတ္တာေလးနဲ႔ ေဒါသျဖစ္တယ္ဆိုရင္ ဒါ လုပ္ငန္းရွင္ဆိုရင္လည္း customer ေတြ နဲ႔ ဆက္ဆံေရးပ်က္မွာပဲ။
★ အသင္းနဲ႔ အဖြဲ႕နဲ႔ အလုပ္လုပ္ရတယ္ဆိုရင္လည္း အစည္းအေဝးတက္တိုင္း အစည္းအေဝးတက္တိုင္း သူမ်ားနဲ႔ ျပႆနာျဖစ္တယ္။ သူ႔လုပ္ငန္းမွာ သူ job satisfaction ေပ်ာ္ရႊင္မွုနည္းလို့ သူနဲ႔အလုပ္လုပ္တဲ့လူေတြနည္းလို့။
★ ဒါေၾကာင့္ Hippocampus က #မွတ္ဉာဏ္ေကာင္းေအာင္လည္း လုပ္တယ္၊ emotion regulation လည္းလုပ္တယ္။
The amygdala has a central role in establishing fear responses.
Amygdala က်ေတာ့ ေၾကာက္စရာေကာင္းတဲ့ေနရာေတြမွာ တုန႔္ျပန္တဲ့ ဦးေႏွာက္ပါ။
It seems the anterior cingulate cortex (ACC) and hippocampus are vital for extinguishing fear responses and keeping it that way.
★ ေၾကာက္စရာမေကာင္းတဲ့အရာကို ေၾကာက္စရာလို့ေတြးၿပီးေတာ့ က်ားလိုက္တဲ့အလား Fight and Flight mode ထဲကို ၀င္သြားတာ။ အဲဒီလို တုန႔္ျပန႔္တာ အဲဒါ amygdala ၊ အဲဒီလို မျဖစ္ေအာင္ hippocampus က အားေကာင္းေနဖို့ healthy ျဖစ္ေနဖို့ အေရးႀကီးတယ္။
★ Hippocampus healthy ျဖစ္ေနဖို့ဆိုရင္ Emotion ကို သြားၿပီးေတာ့ ကိုင္ရတယ္။ သူနဲ႔ connect ျဖစ္တဲ့ emotion က ဘာတုန္း။ Positive emotion ။ က႐ုဏာ - compassion ကိုလည္း positive emotion လို့ေျပာတယ္။ မုဒိတာလည္း positive emotion လို့ေျပာတယ္။
★ ေနာက္ၿပီးေတာ့ Hippocampus ဆိုတာက စိတ္တည္ၿငိမ္တယ္ calming - စိတ္တည္ၿငိမ္တယ္။ ဆုံးျဖတ္တဲ့ေနရာမွာ တကယ္လို့ hippocampus ဦးေႏွာက္နဲ႔ ဆုံးျဖတ္တယ္ဆိုရင္ မွန္တာမ်ားတယ္တဲ့၊ amygdala ဦးေႏွာက္နဲ႔ ဆုံးျဖတ္တယ္ဆိုရင္ မွားတာမ်ားတယ္။
ေက်းဇူးေတာ္ရွင္ေအာက္စဖို့ဒ္ဆရာေတာ္
ပါေမာကၡ ေဒါက္တာအရွင္ဓမၼသာမိ
🙏🙏🙏
(၄.၁.၂၀၂၀) ရန္ကုန္နည္းပညာတကၠသိုလ္တြင္ က်င္းပခဲ့ေသာ တရားသင္တန္း (ပထမေန႔- တတိယအခ်ိန္) တြင္ ေဟာၾကားေတာ္မူခဲ့ေသာ “မုဒိတာ ဦးေဏွာက္ျဖင့္ မုဒိတာ တိုင္းျပည္ကို တည္ေဆာက္ျခင္း – Building A Joyous Nation with A Happy Brain” တရားေတာ္မွ ေရးသားပူေဇာ္ပါသည္။
တရားထိုင္တဲ့လူက တရားမထိုင္တဲ့လူထက္
ဆုံးျဖတ္ခ်က္မွန္တယ္ ဦးေႏွာက္ပိုေကာင္းတယ္
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
မုဒိတာဦးေဏွာက္ျဖင့္ မုဒိတာတိုင္းျပည္ကို တည္ေဆာက္ျခင္း - (တတိယပိုင္း) - အပိုင္း(၃)
This year, a team of scientists from the University of British Columbia and the Chemnitz University of Technology were able to pool data from more than 20 studies to determine which areas of the brain are consistently affected.
★ Columbia တကၠသိုလ္နဲ႔ Chemnitz နည္းပညာတကၠသိုလ္က သူမ်ားေတြလုပ္ထားတဲ့ သုေတသနႏွစ္ဆယ္ကို ေပါင္းစပ္ၿပီးေတာ့ review လုပ္တယ္တဲ့။ Review လုပ္တဲ့ေနရာမွာ ဦးေႏွာက္ရဲ့ဘယ္ေနရာကို၊ emotion က ဦးေႏွာက္ရဲ့ဘယ္ေနရာကို သြားၿပီးေတာ့ ထိခိုက္တုန္း။
★ ေဒါသ ဘယ္ေနရာ သြားထိခိုက္တုန္း။ ေၾကာက္စိတ္က ဘယ္ေနရာ သြားထိခိုက္တုန္း။ တစ္ေယာက္နဲ႔တစ္ေယာက္ jealous ျဖစ္ၿပီးေတာ့ အတင္းေျပာလာၿပီဆိုရင္ ဦးေႏွာက္ရဲ့ဘယ္ေနရာ သြားၿပီးေတာ့ effect ျဖစ္တုန္း အဲဒါမ်ိဳး။
They identified at least eight different regions. ရွစ္ေနရာ။
Here we will focus on two that we believe to be of particular interest to business professionals.
★ ခုနတုန္းက ဘုန္းဘုန္းေျပာတဲ့ေနရာႏွစ္ေနရာ (amygdala and hippocampus) ကို ဒီစာအုပ္က ေျပာတယ္။ ဒါ Harvard Business Review က Mindfulness ဆိုတဲ့စာအုပ္။
The first is the anterior cingulate cortex (ACC), a structure located deep inside the forehead, behind the brain's frontal lobe. (ACC နဲ႔ Hippocampus က ဒီေရွ႕မွာရွိပါတယ္။)
The ACC is associated with self-regulation, meaning the ability to purposefully direct attention and behavior, suppress inappropriate knee-jerk responses, and switch strategies flexibly.
★ ေရွ႕ဦးေႏွာက္ေကာင္းတဲ့လူေတြက ကိုယ့္ရဲ့ အာ႐ုံ ကိုယ့္ရဲ့စိတ္ကို လိုအပ္တဲ့ေနရာမွာ ကိုယ့္ရဲ့ attention ကို လိုအပ္တဲ့ေနရာမွာ အသုံးခ်တာ။ သူရဲ့ attention ကို ဘယ္ emotion ကမွ လာၿပီး hijack မလုပ္ဘူးေျပာတာ။
★ ဥပမာ လူႏွစ္ေယာက္႐ုံးမွာ တစ္ေယက္ကိုတစ္ေယာက္ jealous ျဖစ္ေနတယ္ဆိုရင္ jealousy က သူတို့ရဲကအေတြးကို hijack လုပ္ထားတယ္။ သူတို့အခ်င္းခ်င္းနဲ႔ ပတ္သတ္ၿပီးေတာ့ ဆုံးျဖတ္တဲ့ေနရာမွာ သူတို့က အမ်ားႀကီးဘက္လိုက္မွာပဲ bias ျဖစ္မွာပဲ။
★ ဒါေၾကာင့္ သူတို့ရဲ့အေတြးေတြက သူတို့ဆုံးျဖတ္ခ်က္ေတြက မမွန္ဘူး။ ACC က်ေတာ့ ကိုယ့္ရဲ့ attention ကို လိုအပ္တဲ့ေနရာမွာ အသုံးျပဳနိုင္တယ္တဲ့။
suppress inappropriate knee-jerk reponsess- ခ်က္ခ်င္း တုန႔္ျပန္တာတို့ တုန႔္ျပန္ၿပီးမွ ေနာင္တရတာတို့ အဲဒါမ်ိဳးေတြ မလုပ္ဘူးတဲ့။
switch strategies flexibly - ကိုယ့္ရဲ့ နည္းဗ်ဴးဟာကိုလည္းပဲ အေျခအေနၾကည့္ၿပီးေတာ့ ေျပာင္းလဲနိုင္တယ္ေပါ့၊ ေခါင္းမမာဘူးေျပာတာ။
People with damage to the ACC show impulsivity and unchecked aggression.
★ ဒီေရွ႕မွာ ဘုန္းဘုန္းတို့ ေရွ႕ကဦးေႏွာက္က ပ်က္စီးသြားတဲ့လူေတြေပါ့ေနာ္၊ ဒဏ္ရာရသြားတဲ့လူေတြေပါ့၊ damage ဆိုတာ ဒဏ္ရာရတဲ့လူေတြက impulsivity စိတ္ထဲမွာ အလ်င္စလိုလုပ္တတ္တဲ့ အက်င့္ေတြ ရွိတာေတြ႕ရမယ္တဲ့။
★ Lecture တစ္ခု အခ်ိန္မရွိလိုမျပေတာ့ဘူး။ အဲဒါေတာ့ ဘာတုန္းဆို ေကာင္ေလးတစ္ေယာက္က အသက္၉ႏွစ္ပဲ ရွိေသးတယ္၊ သူေလာက္ပဲ အသက္၉ႏွစ္ ၁၀ႏွစ္ရွိတဲ့ ကေလးမေလးကို အားကစားကြင္းထဲမွာ baseball ဒုတ္တံနဲ႔ေလ သြားၿပီးေတာ့ရိုက္လိုက္တာ။ ဘာမွ အေၾကာင္းမရွိဘဲ ရိုက္လိုက္တာ။
★ ဦးေႏွာက္ေလ့လာတဲ့ ပညာရွင္ေတြ မရွိဘူးဆိုလည္း ဒီကေလးကို ဒီလိုပဲ ေထာင္ထဲထည့္ထားမွာ ကေလးေထာင္။ ကံေကာင္းခ်င္ေတာ့ သူရဲ့ဦးေလးက ဦးေႏွာက္ကၽြမ္းက်င္တဲ့ပညာရွင္ ဆရာဝန္လည္းဟုတ္တယ္၊ Neuroscientist လည္း ဟုတ္တယ္။ သူ႔ကိုေခၚၿပီးေတာ့ ေဆး႐ုံမွာ fMRI ရိုက္ၾကည့္တဲ့အခါက်ေတာ့ ဦးေႏွာက္ထဲမွာ အထူးသျဖင့္ ေရွ႕က အလုံးေလး tumor ရွိေနတာေပါ့။
★ Tumor ရွိလို့ သူအဲဒီလိုလုပ္တာ။ အလိုလိုေနရင္းနဲ႔ စိတ္ဆိုး ဘာမွ သူ႔ကို ေကာင္းတာေျပာလို့မရဘူး။ အဲဒါနဲ႔ သူ႔ကို အဲဒါေလး ခြဲထုတ္ပစ္လိုက္တာ ခြဲ႕ပစ္တဲ့အခါက်ေတာ့ အၾကင္နာဆုံး ကေလးထဲမွာ ဒီကေလးေလးပါတယ္တဲ့။ လုံးဝေျပာင္းသြားတာ။
★ ဆိုလိုတာက ဒီေရွ႕က ACC ဒဏ္ရာရတဲ့ ပုဂၢိဳလ္တြက impulsivity စိတ္လိုက္မာန္ပါ လုပ္တတ္တယ္။ unchecked aggression - control မရွိတဲ့ aggression ရန္လိုမွုေတြ ရွိတတ္တယ္။
Those with impaired connections between this and other brain regions perform poorly on tests of mental flexibility:
★ အေျခအေနကိုၾကည့္ၿပီးေတာ့ သုံးသပ္တတ္တဲ့ flexibility စြမ္းရည္၊ အဲဒီစြမ္းရည္က တကယ္လို့ ေရွ႕ကဦးေႏွာက္နဲ႔ တျခားေဒသဦးေႏွာက္ေတြ ဆက္သြယ္တဲ့ေနရာမွာ wiring ေခၚတာေပါ့။ ဦးေႏွာက္ wiring မေကာင္းဘူးဆိုရင္ အဲဒီလူေတြက အရမ္းကို ေခါင္းမာတယ္လို့ ေျပာတယ္။
they hold onto ineffective problem-solving strategies rather than adapting their behavior.
★ အလုပ္မျဖစ္ေတာ့တဲ့ ေခတ္မမွီေတာ့တဲ့ အေျခအေနေျပာင္းသြားလို့ မဆီေလ်ာ္ေတာ့တဲ့ ျပႆနာ ေျဖရွင္းပုံ ေျဖရွင္းနည္းေတြကို သူက အေသစြဲထားတာတဲ့။
Meditators, on the other hand, demonstrate superior performance on tests of self-regulation, resisting distractions and making correct answers more often than non-meditators.
★ တရားထိုင္တဲ့လူေတြက်ေတာတဲ့ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္ ထိန္းခ်ဳပ္တဲ့ေနရာမွာ ပိုၿပီးေတာ့ ေကာင္းတာ performance ပိုေကာင္းတယ္တဲ့။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ resisting distractions ဆိုတာက ေဘးက distraction ေတြ ကိုလည္းပဲ သူတို့စိတ္ကို သူတို့ control လုပ္နိုင္တယ္။
Making correct answers more often than non-meditators. - တရားမထိုင္တဲ့ လူေတြနဲ႔စာရင္ သူတို့က ဆုံးျဖတ္ခ်က္ပိုၿပီးေတာ့ မွန္တယ္တဲ့။
They also show more activity in the ACC than non-meditators.
★ တရားထိုင္တဲ့လူေတြရဲ့ ေရွ႕က ဦးေႏွာက္က တရားမထိုင္တဲ့လူေတြရဲ့ ေရွ႕ကဦးေႏွာက္ထက္ ပိုၿပီး activity မ်ားတယ္တဲ့။ ပိုၿပီးေတာ့ healthy ျဖစ္တယ္ေပါ့။
★ အဲဒါေၾကာင့္ ရိပ္သာသြားၿပီးေတာ့ တရားမထိုင္တဲ့လူေတြအေနနဲ႔ စိတ္အားငယ္ပုံေတြကို အိမ္ကေနၿပီးေတာ့ ေက်ာင္းလာတယ္ဆိုရင္ အမ်ားရဲ့ျပႆနာေတြး၊ အမ်ားရဲ့ျပႆနာတစ္ခုခုေတြး၊ တိုင္းျပည္ရဲ့ျပႆနာ တစ္ခုခုေတြး ေတြးၿပီးေတာ့ အဲဒီျပႆနာကို ေျဖရွင္းေပးခ်င္တဲ့စိတ္ေလး တစ္ေန႔ကို နည္းနည္းေမြး၊ တစ္ေန႔ကို နည္းနည္းေမြး။
★ ကားေပၚမွာ အခ်ိန္အၾကာႀကီးထိုင္ရတာပဲ ဒီအေၾကာင္းေလးေတြ ၁၀မိနစ္ေလာက္ ၅မိနစ္ေလာက္ အခ်ိန္ေပးၿပီးေတာ့ေတြးရင္ ကိုယ့္ေရွ႕က ဦးေႏွာက္က ေကာင္းသြားတာ။ ပိုေကာင္းသြားတာ။ ေရွ႕ကဦးေႏွာက္က ေကာင္းတဲ့လူ စာက်က္တာလည္း သူပိုမွတ္မိတယ္၊ ပိုၿပီးေတာ့လည္း နားလည္တယ္။
ဆက္လက္ေဖာ္ျပပါမည္။
ေက်းဇူးေတာ္ရွင္ေအာက္စဖို့ဒ္ဆရာေတာ္
ပါေမာကၡ ေဒါက္တာအရွင္ဓမၼသာမိ
🙏🙏🙏
(၄.၁.၂၀၂၀) ရန္ကုန္နည္းပညာတကၠသိုလ္တြင္ က်င္းပခဲ့ေသာ တရားသင္တန္း (ပထမေန႔- တတိယအခ်ိန္) တြင္ ေဟာၾကားေတာ္မူခဲ့ေသာ “မုဒိတာ ဦးေဏွာက္ျဖင့္ မုဒိတာ တိုင္းျပည္ကို တည္ေဆာက္ျခင္း – Building A Joyous Nation with A Happy Brain” တရားေတာ္မွ ေရးသားပူေဇာ္ပါသည္။
