▂▂
ဗမာတို့ရဲ့ အကျင့်ဓလေ့မှာ၊ အလှူအတန်း လုပ်တဲ့ အလေ့အထက တောရောမြို့မှာပါ တွေ့ရပါတယ်။ ရှေးဗမာတို့မှာလည်း တွေ့ရသလို၊ ခေတ်သစ်ဗမာတို့မှာလည်း တွေ့ရပါတယ်။ အလှူအတန်း လုပ်တယ်ဆိုတာ၊ ဗုဒ္ဓသွန်သင်ချက်အရ ဒါနပါရမီဖြည့်ကျင့်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဗမာတို့ရဲ့ လူမှုဓလေ့တွေမှာ ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာထုံးဓလေ့တွေ လွှမ်းမိုးကြီးကျယ်ပါတယ်။ ဗမာတို့ဟာ ဒါန၊ သီလ၊ ဘာဝနာလို့ တွဲပြီး မှတ်ထားလေ့ရှိပါတယ်။ ပညာတတ်ဗမာဘုန်းတော်ကြီး တချို့ဟာ၊ ဗမာတရားနာပရိသတ်ကို “ဒါနနဲ့ပဲ လမ်းမဆုံးစေကြနဲ့” လို့၊ ဟောပြောဆုံးမလေ့ရှိပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဗမာတို့ဟာ သီလစခန်းကို တော်ရုံနဲ့ မရောက်နိုင်သလို၊ ဘာဝနာကျင့်ကြံပွားများတဲ့အဆင့်ကိုလည်း မသွားနိုင်ကြတာများပါတယ်။ မြန်မာပြည်တွင်းမှာ၊ ဘာဝနာအလုပ်ကို လုပ်နိုင်ဖို့ တရားစခန်းပေါင်းမြောက်မြားစွာ ရှိပေမယ့်၊ တိုင်းပြည်နဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း မတည်ငြိမ်မှု၊ မငြိမ်းချမ်းမှုနဲ့ အထွေထွေသော စစ်ရေး - လူမှုရေးပဋိပက္ခတွေဟာ၊ ဗမာတို့ရဲ့ ကိုယ်တွင်းဘာဝနာပွားများမှု စစ်မှန်ခြင်း - မစစ်မှန်ခြင်းကို လက်တွေ့သက်သေပြနေဟန်ရှိပါတယ်။ ဗမာတို့ရဲ့ သီလစခန်းဟာ၊ ဥပုသ်နေ့တွေမှာ၊ ရပ်ကွက်ဓမ္မာရုံသွားပြီး သီလယူရုံအဆင့်လောက်ပဲ ရှိပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ခေတ်သစ်ဗမာတို့ရဲ့ အလေ့အထတွေမှာ၊ ဓမ္မာရုံတွေလည်း မွဲခြောက်ခြောက်ဖြစ်လာလို့၊ အိမ်ရှေ့ ဘုရားစင်မှာ သီလယူ၊ ဘုရားရှိခိုးအဆင့်လောက်တော့ ကျန်သေးတယ်လို့ ပြောနိုင်ပါတယ်။
■ မျက်မှောက်ခေတ် သာသနာ
ဗမာအများစုဟာ ဒါန လုပ်တဲ့ အဆင့်မှာတင်၊ ကျေနပ်တင်းတိမ်နေကြတာများပါတယ်။ အဲသည့်လို ဒါန (အလှူအတန်း) လုပ်တဲ့နေရာမှာလည်း၊ မှန်မှန်ကန်ကန်နဲ့ နည်းမှန်လမ်းမှန် လှူတတ်တန်းတတ်ဖို့ အကျင့်အကြံလည်း နည်းပါးတာတွေ့ရပါတယ်။ သဒ္ဓါတရား အားကောင်းပေမယ့်၊ အသိအားမကောင်းတာကြောင့် ဗမာတို့ဟာ အလှူအတန်းများသလောက် လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်းမှာ အကျိုးမကြီးတာ တွေ့ရပါတယ်။ ဒါတွေကို သိမြင်လို့၊ ရွှေဘိုနယ် သရိုင်ရွာသား ဖြစ်တဲ့ အညာသား ပညာတတ် အကျော်အမော်ဘုန်းတော်ကြီး တစ်ပါးဖြစ်တဲ့ မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော် အရှင်ဇနကာဘိဝံသက ၊ သူ့ရဲ့ အနာဂတ်သာသနာရေးကျမ်းစာမှာ၊ ဗမာတို့အတွက် ပြင်သင့်ပြင်ထိုက်တဲ့ သာသနာရေး အလွဲအမှားတွေကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ရေးသားခဲ့ဖူးပါတယ်။ လွတ်လပ်ပြီးခေတ် မြန်မာပြည်ရဲ့ သာသနာရေးအလွဲအမှားတွေကို အမြော်အမြင်ရှိရှိ ဆင်ခြင်ပြုပြင်နိုင်ဖို့အတွက် အရှင်ဇနကာဘိဝံသက အနာဂတ်သာသနာရေးကျမ်းကို ရေးသားခဲ့တာ (၇၇) နှစ်ရှိပြီဖြစ်ပါတယ်။ အရှင်ဇနကာဘိဝံသလို၊ သာသနာရေးမှာ စိတ်အားထက်သန်တဲ့ ဘုန်းတော်ကြီးတွေ ယနေ့ အချိန်မှာ ရှိကောင်းရှိနိုင်ပေမယ့်၊ မြန်မာပြည်သာသနာရေးလောကကတော့၊ ရှေးယခင်ကနဲ့မတူ၊ တစ်မူမက ထူးခြားတဲ့ အပြုအမူတွေကို ဆရာတွေဘက်ကရော၊ ဒကာတွေဘက်မှာ အုံလိုက်ကျင်းလိုက် တွေ့နေရဆဲဖြစ်ပါတယ်။
ရဟန်း လူလိုကျင့်တာအပြင်၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းဟာ အိမ်နဲ့ တူလာတာ၊ ဘုန်းကြီးနဲ့ လူ တူလာတာတွေဟာ အတော်ကြီး ခြောက်ခြားစရာကောင်းလှပါတယ်။ အဲသည့်ထဲမှာ၊ ဗမာတို့ရဲ့ အလှူအတန်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီး၊ လုပ်သင့်လုပ်ထိုက်တဲ့ အကျင့်ဓလေ့တွေကို လုပ်ကြဖို့ အရှင်ဇနကာဘိဝံသက တိုက်တွန်းသလို၊ ပြုပြင်သင့်တဲ့ အမူအကျင့်တွေကိုလည်း ပြုပြင်ကြဖို့ သွန်သင်ထားတာတွေ့ရပါတယ်။ ဗမာတို့ရဲ့ သဒ္ဓါတရား လွန်ကဲပုံက၊ တစ်ချိန်က ပုဂံပြည်ကြီးမှာတောင် လှည်းဝင်ရိုးသံ၊ တညံညံ ပုဂံဘုရားပေါင်းလို့ ပြောစမှတ်ပြုရလောက်အောင်၊ စေတီပုထိုးပေါင်း - လေးသန်း လေးသိန်း ခြောက်သောင်း ခြောက်ထောင် ခုနစ်ရာ သုံးဆယ်သုံးဆူ အထိ များပြားခဲ့တယ်လို့ အနာဂတ်သာသနာရေးကျမ်းမှာ ရေးပါတယ်။ ဒီပမာဏဟာ ဘယ်လို ရေတွက်ပြီး၊ ပြောစမှတ်ပြုတယ်လို့ မသိပေမယ့်၊ ဗမာတို့ဟာ စေတီပုထိုးတည်တဲ့နေရာတွေမှာ အလှူအတန်း ရက်ရောတယ်လို့ ထင်ရှားစွာ သိနိုင်ပါတယ်။
■ သဒ္ဓါလွန်ကဲ - ပညာနည်း
ဗမာဘုန်းတော်ကြီးများဟာ တရားပလ္လင်ထက်မှာ၊ ဒါနကထာကိုပဲ ဦးစားပေးဟောပြောကြတာများလွန်းလို့၊ ဓမ္မကထိက ဆရာတော် အချင်းချင်းက ထောက်ပြဝေဖန်ကြတာလည်း တွေ့ရပါတယ်။ ဒါနကထာထက် သီလကထာကို ပိုမို ဟောပြောကြဖို့၊ ဗမာဓမ္မကထိက ဆရာတော်တွေအကြား တိုက်တွန်းလှုံ့ဆော်တာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဓမ္မစေတီဆရာတော်လို့ နာမည်ကြီးတဲ့ ဦးကောသလ္လက၊ ထေရဝါဒနဲ့ သရဏဂုဏ် ဟောပြောချက်မှာ၊ “သဒ္ဓါလွန်ကဲ၊ ပညာနည်း - အလွဲ ကြည်ညို၏” လို့၊ စာချိုးစပ်ပြီး ဟောပြောတာတွေ့ရပါတယ်။ ယုံကြည်မှုလွန်ကဲပြီး၊ ပညာနည်းပါးတဲ့အခါမှာ ကိုးကွယ်ကြည်ညိုမှုတွေ အလွဲအမှားဖြစ်ရတယ်လို့ ဆိုလိုတာဖြစ်ပါတယ်။
ဗမာ့ခေတ်ဟောင်းသမိုင်းစာတွေကို လေ့လာကြည့်ရင်၊ ပုဂံမှာ သာသနာတော် ထွန်းကားစည်ပင်ခဲ့တဲ့ အကြောင်း အများဆုံး ထောက်ပြရေးသားကြတာတွေ့ရပါတယ်။ ပုဂံခေတ်မှာ၊ မင်းနဲ့ ပြည်သူတွေဟာ ရဟန်းသံဃာအပေါ်မှာ သဒ္ဓါတရား တိုးပွားကြတဲ့အပြင်၊ ကိုယ့်မင်းကိုယ်ချင်းဖြစ်ပြီး သာယာဝပြောတာကြောင့်၊ ဘာသာရေးမှာ ပညာနဲ့ နှစ်နှစ်ကာကာ စဉ်းစားဆင်ခြင်တာထက် သဒ္ဓါ (ယုံကြည်မှု) ကို အရင်းပြုပြီး သူ့ထက်ငါ သာလွန်အောင် ဒါနမှုတွေ လွှမ်းမိုးလာဟန် ရှိတယ်လို့ အရှင်ဇနကာဘိဝံသက၊ အနာဂတ်သာသနာရေးကျမ်းစာမှာ ရေးသားပါတယ်။ ဘုရားစေတီတည်တာဟာ ကုသိုလ်ရတာ မှန်ပေမယ့် အကျိုးရသင့်သလောက် ပြည့်ပြည့်စုံစုံရဖို့ စဉ်းစဉ်းစားစား တည်သင့်တယ်လို့ အရှင်ဇနကာဘိဝံသက ထောက်ပြပါတယ်။ ဗမာပြည်မှာ စေတီတော်တွေ အများအပြား တည်ထားပေမယ့်၊ စိတ်ကြည်နူးအောင် ကိုးကွယ်ထားသည်ကို မတွေ့ရဘူးလို့၊ သူ့ခေတ်သူ့အခါက အခြေအနေကို ကြည့်ပြီး အရှင်ဇနကာဘိဝံသက ဝေဖန်ထောက်ပြတာတွေ့ရပါတယ်။ မဟာမြတ်မုနိနဲ့ ရွှေတိဂုံလို စေတီတော်တွေမှာတောင် ရင်ပြင်တော်ပေါ်မှာ လူများရဲ့ ခြေရာတွေနဲ့၊ ခွေးမစင်တွေ၊ ပန်းအမှိုက်တွေ တွေ့ရသေးတယ်လို့ ထောက်ပြဝေဖန်ခဲ့ဖူးပါတယ်။ သည်နေရာမှာ ဖြစ်ချင်တိုင်းဖြစ်နေတာက၊ တချို့စေတီတော်ဝင်းတွေအတွင်းမှာ စေတီအငယ်တွေ၊ ဆင်းတုတော်အငယ်တွေ အများအပြားရှိနေတာကို တွေ့ရတယ်လို့ ရေးပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် တစ်ဖက်ကို လှည့်ပြီး ဦးချနေချိန်မှာ၊ တစ်ခြားတစ်ဖက်မှာတော့ များစွာသော စေတီဆင်းတုတော်တွေကို ကျောပေးထားရာ ရောက်နေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဗမာတို့ တည်ထားကိုးကွယ်တဲ့ ဘုရားစေတီတွေမှာ၊ ထင်ရှားတဲ့ စေတီဆင်းတုတော်ရှေ့မှာတော့ ပန်းတွေ ဝေဆာပေမယ့် ဘုရားငယ်၊ စေတီငယ်နဲ့ ဆင်းတုငယ်တွေရှေ့မှာတော့ ပန်းတစ်ပွင့်မျှတောင် မရှိဘူးလို့ အရှင်ဇနကာဘိဝံသက ရေးသားဖော်ထုတ်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ကျေးရွာတွေမှာ၊ ဘိုးဘွားအစဉ်အဆက် တည်ထားတဲ့ စေတီအများအပြားလည်း ရှိနေကြောင်း ရေးပါတယ်။ ဒီလို ဘိုးစဉ်ဘောင်ဆက်တည်ထားတဲ့ စေတီတွေဟာ သားစဉ်မြေးဆက် စီးပွားတက်ချိန်မှာတော့ စေတီတော်တွေဟာ တန်ခိုးတော်ကြီးမားပြီး၊ သားစဉ်မြေးဆက် ဆုတ်ယုတ်တဲ့အခါမှာတော့ ဘိုးဘပိုင်စေတီတွေလည်း ညိုမည်း ခြောက်သွေ့ပြီး အရှိန်အဝါ မတောက်ပနိုင်ကြတော့ဘူးလို့ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ထောက်ပြရေးသားတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဗမာပြည်မှာ၊ တည်ထားတဲ့ စေတီပုထိုးတွေဟာ ဘုရားဒကာရဲ့ ဘုန်းရှိန်အတိုင်း ဖြစ်ပျက်ပြောင်းလဲနေကြရတယ်လို့ ယူဆနိုင်ပါတယ်။
■ ဥစ္စာစောင့်ပုံပြင်များ
ဗမာပြည်မှာ စေတီပုထိုးပျက်တွေကို ဗမာတို့ ပြန့်နှံ့နေထိုင်ရာ နေရာဒေသ အတော်များများမှာ တွေ့နိုင်ပါတယ်။ တောမှာလည်း တောအလျောက်၊ မြို့မှာလည်း မြို့အလျောက်၊ ဘုရားပျက်တွေ၊ စေတီအိုတွေ ရှိနေတတ်ပါတယ်။ တချို့လည်း ကာလအတော်ကြာနေပြီဖြစ်တာကြောင့်၊ မြက်သစ်ပင်တွေ ပေါက်ရောက်ပြီး အုတ်ပုံဘဝမှာ စံမြန်းကြရတဲ့ စေတီပုထိုးတွေလည်း အမြောက်အမြားရှိပါတယ်။ ခေတ်ကာလမကောင်းချိန်မှာ၊ စေတီပုထိုးတွေဟာ ဌာပနာအဖောက်ခံရပြီး၊ အုတ်တွေကို ဗမာတို့ဟာ လိုသလို ယူငင်အသုံးပြုကြတာတွေ့ရပါတယ်။ အညာဒေသဘက်က တောရွာတချို့မှာဆိုရင်၊ ဘုရားပျက်က အုတ်ခဲရိုးကို အိမ်မှာ ဖိုခနောက်လုပ်ဖို့ ယူငင်သုံးစွဲတာကိုလည်း ကြားဖူးတွေ့ဖူးခဲ့ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် ဗမာအချင်းချင်းအကြား ထိန်းသိမ်းတဲ့အနေနဲ့ ဘုရားစေတီတွေကို လိုသလို မဖျက်စီးနိုင်အောင်၊ ရှေးဘုရားတွေမှာ ဥစ္စာစောင့်ရှိတယ်ဆိုတဲ့ နှုတ်ပြောပုံပြင်တွေကို အများအပြားဖန်တီးထားတာတွေ့ရပါတယ်။ ဗမာအညာကျေးရွာတွေမှာ၊ ဘုရားစေတီဟောင်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဥစ္စာစောင့်ရှိတယ် ဆိုတဲ့ စတိုရီဟာ နေရာတိုင်းလိုလိုမှာ၊ ပုံစံအမျိုးမျိုးနဲ့ တွေ့ရပါတယ်။
ဗမာတို့ဟာ သူတို့ တည်ထားတဲ့ စေတီဘုရားတွေကို အစဉ်အမြဲ မစောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါဘူး။ အစဉ်အမြဲ ပူဇော်ဆည်းကပ်တာလည်း မလုပ်နိုင်ကြပါဘူး။ တခါတရံလည်း ခေတ်အခြေအနေအရ၊ ပဋိပက္ခတွေ၊ စစ်ပွဲတွေနဲ့ စီးပွားပျက်ကပ်တွေ ကြုံတာကြောင့်၊ တည်ထားတဲ့ စေတီပုထိုးတွေလည်း ခြောက်ခြောက်သွေ့သွေ့ ငြိုးငြိုးရော်ရော်နဲ့ နေထိုင်ကြရပါတယ်။ စေတီပုထိုးတွေ တည်တဲ့နေရာမှာ၊ ဘုရားဒကာ/ ဘုရားဒကာမတို့ဟာ မိမိတို့ တန်ဖိုးကြီး ပစ္စည်းဥစ္စာနဲ့ လက်ဝတ်ရတနာတွေကို ဌာပနာတည်ထားပြီး ကိုးကွယ်တည်ဆောက်တာကြောင့်၊ ဘုရားဒကာတို့ သေဆုံးတဲ့အခါ တခါတရံလည်း နတ်ပြည်မရောက်ဘဲ၊ စွဲလမ်းမှုကြောင့် ဥစ္စာစောင့်ဘဝနဲ့ ဖြစ်တည်ကြရတယ်လို့ ဗမာတို့ ပြောလေ့ရှိတဲ့ ဥစ္စာစောင့်ပုံပြင်တွေမှာ အကြားရများပါတယ်။ ပုဂံခေတ်ကလို ရှေးဘုရားတွေမှာတော့၊ ဘုရားဒကာတို့ဟာ ဘုရားကျွန်တွေကို ထားပြီး လှူခဲ့တာကြောင့်၊ ဒီလို ဘုရားကျွန်တွေက သေလွန်တဲ့အခါ ဥစ္စာစောင့်ဘဝနဲ့ ၎င်းဘုရားစေတီကို ပြန်လည်စောင့်ရှောက်နေကြရတယ်လို့ နှုတ်ပြောပုံပြင်တွေမှာ ကြားဖူးပါတယ်။
■ လူနာမည်နဲ့ ဘုရားတွေ
ဗမာတို့ဟာ ဘုရားစေတီကိုတောင်၊ အစွဲကင်းကင်းနဲ့ မကြည့်မြင်နိုင်ဘဲနဲ့ ဘုရားတည်တဲ့ လူပုဂ္ဂိုလ်နဲ့ ဘုရားကို တွဲဖက်မှတ်ယူလေ့ရှိတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် ဘုရားစေတီတွေရဲ့ အမည်နာမတွေမှာ၊ လူအမည်နာမည်တွေ ပါဝင်နေတာတွေ့ရပါတယ်။ မန္တလေးမြို့၊ ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်၊ ကျွန်းလုံးဥသျှောင်ရပ်ကွက်ရှိ ဒက္ခိဏရာမကျောင်းတိုက် (ဘုရားကြီးတိုက်) တောင်ဘက်မှာ ပုဂံမင်းလက်ထက် (၁၈၄၇ ခုနှစ်ခန့်)က ကျီဝန်၊ အတွင်းဝန်၊ သတိုးမင်းကြီး မဟာသက်တော်ရှည် ဦးပွား တည်ထားခဲ့သော သမိုင်းဝင်ဆုတောင်းပြည့်စေတီတော်တစ်ဆူ ရှိပါတယ်။ ဦးပွားဆိုတဲ့ လူပုဂ္ဂိုလ်တည်တဲ့ ဘုရားဖြစ်တာကြောင့်၊ ဦးပွားဘုရားလို့ ရပ်ထဲ ရွာထဲမှာ ခေါ်ကြပါတယ်။ ဒါဟာ ဘုရားနာမည်ပျောက်ပြီး၊ လူနာမည်တွင်တဲ့ ဘုရားဖြစ်သွားတယ်လို့ မှတ်ယူနိုင်ပါတယ်။ လူနာမည်တွင်တဲ့ ဘုရားစေတီပုထိုးတွေက မြန်မာပြည်နေရာ အနှံ့မှာ ခပ်များများ ရှိပါတယ်။ ဗမာတို့ဟာ ဘုရားစေတီကို၊ ဘုရားတည်တဲ့ ဒါယကာ - ဒါယကာမအမည်တွေနဲ့ ပူးတွဲမှတ်ယူလေ့ရှိတယ်ဆိုတာကို တွေ့ရပါတယ်။
■ မင်းနဲ့ သာသနာ
ဗမာဘုရင်မင်းအဆက်ဆက်ဟာ၊ သူတို့ တန်ခိုးအာဏာထက်ချိန်မှာ စေတီတည်ထားကိုးကွယ်တာကို လုပ်ဆောင်လေ့ရှိပါတယ်။ အနော်ရထာ၊ ကျန်စစ်သားနဲ့ အလောင်းစည်သူတို့က စပြီး စေတီဘုရားတည်ထားမှုကို၊ လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် ပုဂံသွားရင်၊ ဒါက အနော်ရထာ တည်တဲ့ ဘုရား။ ဒါက ကျန်စစ်သားမင်း တည်တဲ့ ဘုရား။ ဒါက အလောင်းစည်သူမင်း တည်တဲ့ ဘုရား…လို့ ခေါ်ကြပါတယ်။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်မှာလည်း ဒါက ဘကြီးတော်မင်း တည်တဲ့ ဘုရား။ ဒါက မင်းတုန်းမင်း တည်တဲ့ ဘုရား။ ဒါက သီပေါမင်း တည်တဲ့ဘုရား… ရယ်လို့၊ ဗမာဘုရင်တွေကို သူတို့ တည်တဲ့ ဘုရားတွေနဲ့ ပူးတွဲပြီး သမိုင်းမှတ်တမ်းမှာ တွေ့ရှိရပါတယ်။ ရန်ကုန်မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း တည်တဲ့ ဘုရား ရှိပါတယ်။ ရွှေတိဂုံဘုရားတောင်ဘက်မုဒ်က မဟာဝိဇယစေတီဟာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း တည်ထားတဲ့ ဘုရားလို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် မဟာဝိဇယစေတီကို နေဝင်းဘုရားလို့ ခေါ်ကြောင်း၊ ဧရာဝတီနဲ့ ဒီဗွီဘီသတင်းဌာနတို့က ရေးပါတယ်။ ရန်ကုန်ကနေ ပျဉ်းမနားမှာ၊ နေပြည်တော်အဖြစ် ရွှေ့ပြောင်းတည်တော့ ရွှေတိဂုံနဲ့ ပုံစံတူ၊ လှိုဏ်ဂူပါတဲ့ ဥပ္ပါတသန္တိ စေတီကို၊ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ တည်ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် ဥပ္ပါတသန္ဓိကို သန်းရွှေဘုရားလို့ ခေါ်တာတွေ့ရပါတယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အာဏာရလာချိန်မှာ၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က နေပြည်တော်၊ ဒက္ခိဏသီရိမြို့နယ် မှာ၊ ထာဝရငြိမ်းချမ်းရေးစေတီကို တည်ပါတယ်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၉ ရက်နေ့၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ၇၃ နှစ်ပြည့် မွေးနေ့မှာ နေပြည်တော်က ထာဝရငြိမ်းချမ်းရေး စေတီတော်ရဲ့ မူလဌာပနာပိတ်ပွဲ ကျင်းပခဲ့ပါတယ်။ ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ သာယာဝပြောရေးကို ရည်စူးပြီး မွေးနေ့ရှင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က ပတ္တမြားတပြည် မြတပြည် ကျောက်စိမ်းတပြည်နဲ့ နီလာတပြည်စီ၊ မြေသားနဲ့ပြုလုပ်ထားတဲ့ မညှိုးပန်းတွေကို ဌာပနာတော် အတွက် လှူခဲ့တယ်လို့ ဘုရားဂေါပကတဦးရဲ့ ပြောစကားကို ဘီဘီစီသတင်းဌာနက ဖော်ပြပါတယ်။ ၂၀၂၁ မှာ စစ်အာဏာသိမ်းပြီး နိုင်ငံတော်အာဏာကို ရယူခဲ့တဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က နေပြည်တော်မှာ မာရဝိဇယလို့ အမည်တွင်တဲ့ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးသော ကျောက်ဆစ်ရုပ်ပွားတော်ကြီးကို ၂၀၂၃ ခုနှစ်မှာ အပြီးသတ်တည်ထားပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် မင်းအောင်လှိုင်ဘုရားလို့ စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေးအသိုင်းအဝိုင်းက ပြောလေ့ရှိပါတယ်။
ဗမာတို့ရဲ့ အာဏာဓလေ့ဟာ ဗုဒ္ဓဘာသာနဲ့ တွဲချည်သတ်မှတ်တဲ့အလေ့ရှိပါတယ်။ အနောက်တိုင်းပညာတတ်ဖြစ်သူ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်တောင်မှ၊ သူ အာဏာရလာချိန်မှာ၊ ဗမာ့ဓလေ့ကို ကျော်ပြီး လျစ်လျှူမရှုနိုင်တာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဗမာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်းမှာ၊ အာဏာနဲ့ သာသနာရဲ့ ဆက်စပ်မှုက တုပ်နှောင်မှု အင်မတန် ခိုင်မာပါတယ်။ ဘုရင်တွေ၊ မင်းတွေ၊ အစိုးရတွေ၊ ခေါင်းဆောင်တွေ တည်ထားတဲ့ မည်ကဲ့သို့သော စေတီဘုရားဖြစ်ပါစေ၊ အမှန်တကယ်မှာက “သူကြီးဘုရား - ရွာသားကောင်းမှု” ဖြစ်ပါတယ်။ ဗမာတို့ဟာ အစဉ်အလာဓလေ့ကို စွဲမြဲတဲ့ အကျင့်ရှိကြောင်း၊ ဒေါက်တာသန်းထွန်းက မြန်မာ့ဓလေ့စာတမ်းမှာ ရေးခဲ့ဖူးပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဗမာတို့ဟာ၊ ဘာသာရေးအဆုံးအမကနေ ဆင်းသက်လာတဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာဓလေ့ထုံးစံတွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုရှိတယ်ဆိုတာတွေ့ရပါတယ်။
အာဏာရှင်အစိုးရမင်းတွေ ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်တဲ့အနေနဲ့ ဗမာလူထုဟာ အာဏာရှင်အစိုးရမင်းတွေ တည်ထားကိုးကွယ်တဲ့ စေတီဘုရားတွေကိုပါ၊ တရားဝင်မှု မပေးချင်တဲ့ စိတ်ဆန္ဒဟာ “သင်တို့ဘုရား၊ ငါမဖူး” ဆိုတဲ့ ကဗျာစာသားရဲ့ ပေါ်ပြူလာဖြစ်မှုနဲ့ ညွှန်းဆိုဖော်ပြနိုင်ပါတယ်။ အစိုးရတွေအပေါ် ပြည်သူလူထု ကြိုက်နှစ်သက်မှု ဒီဂရီညွှန်းကိန်းကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနယ်ပယ်မှာလည်း နိုင်ငံရေးဇာတ်သွင်းပြီး ကြည့်မြင်ရှုမြင်လေ့ရှိတဲ့ အလေ့မှာ ထင်ထင်ရှားရှားတွေ့နိုင်ပါတယ်။
■ အမျိုးသမီးမတက်ရ
အသိပညာကြီးရင့်တဲ့ ဘုန်းတော်ကြီးတွေကိုယ်တိုင်ကတောင်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာဓလေ့ထုံးတမ်းတွေထဲမှာ ဗုဒ္ဓအဆုံးအမ တိုက်ရိုက် မဟုတ်တဲ့ အလေ့အထတွေဟာ ပါဠိပိဋကတ်ထဲမှာ မပါပေမယ့်၊ ဒါဟာ ဗမာတို့ရဲ့ ထုံးစံဓလေ့လို့ မှတ်ယူပြီး၊ ဆက်လက်လိုက်နာကျင့်သုံးကြတဲ့ အမူအကျင့်တွေ ရှိတာတွေ့ရပါတယ်။ နာမည်ကြီး စေတီဘုရားတွေမှာ “အမျိုးသမီးမတက်ရ” ဆိုတဲ့ ဆိုင်းဘုတ်တွေကို တွေ့ရလေ့ရှိပါတယ်။ ခေတ်ပညာတတ် အဘိဓမ္မာပိဋကတ်ကျွမ်းကျင်တဲ့ ပါမောက္ခချုပ် ဆရာတော် ဒေါက်တာနန္ဒမာလဘိဝံသက၊ ဒါဟာ ဗုဒ္ဓဝါဒ မဟုတ်ပေမယ့်၊ ဗမာတို့ ဓလေ့ထုံးစံဖြစ်ကြောင်း - ကြောင်းကျိုးပြ ဟောပြောတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဗုဒ္ဓအဟော မဟုတ်ပေမယ့်၊ တိုင်းပြည်ရဲ့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဓလေ့အရ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ကြောင်းကျိုး မညီညွတ်မှုတွေကို ပညာတတ်ဘုန်းတော်ကြီးတွေကိုယ်တိုင်၊ ပြုပြင်ဖို့ မကြိုးစားဘဲ ဓလေ့ဆိုတဲ့ ဆင်ခြေနဲ့ နားလည်လက်ခံပြီး သာသနာပြုအလုပ်တွေ လုပ်ကြရတယ်လို့ တွေးတော ဆင်ခြင်ဖွယ်ရာဖြစ်ပါတယ်။
မင်းသေ့
၁၉၊ ဧပြီ၊ ၂၀၂၆
***စာရေးသူ၏ အာဘော်သာဖြစ်ပြီး တွေးစရာ သိစရာ ဗဟုသုတ ရရှိဖို့ ကူးယူဖော်ပြသည်။
