လူသားသမိုင်းရဲ့ အစောပိုင်းကာလတွေကို ပြန်ကြည့်ရင် ဘာသာတရားဆိုတာ လူတွေအတွက် တကယ်ကို လိုအပ်လို့ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တာဖြစ်သလို၊ တကယ်လည်း အရေးပါတဲ့ အခန်းကဏ္ဍကနေ ကူညီပေးခဲ့ပါတယ်။ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တွေကြားထဲမှာ ကြောက်ရွံ့နေရတဲ့ လူသားတွေအတွက် စိတ်ဓာတ်ခွန်အားဖြစ်စေဖို့၊ အုပ်စုတစ်စုနဲ့တစ်စု စည်းစည်းလုံးလုံး ရှိစေဖို့နဲ့ ဘဝရဲ့ နေထိုင်မှုစနစ်တွေကို ထိန်းကျောင်းပေးဖို့ ဘာသာတရားတွေဟာ မီးရှူးတန်ဆောင်တစ်ခုလို အသုံးဝင်ခဲ့တာ ငြင်းလို့မရပါဘူး။
ဒါပေမဲ့ အချိန်တွေ ကုန်လွန်လာတာနဲ့အမျှ ဘာသာရေးကျင့်ထုံးတွေဟာ စာနာမှုဆိုထက် တင်းကျပ်တဲ့ စည်းကမ်းတွေ၊ ကန့်သတ်ချုပ်ချယ်မှုတွေဘက်ကို ပိုဦးတည်လာပါတယ်။ ခေတ်ကာလနဲ့ မကိုက်ညီတော့တဲ့၊ လူ့သဘာဝရဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်တွေကို ပိတ်ပင်တားဆီးတဲ့ ဘာသာရေး စည်းမျဉ်းတွေအပြင်၊ ဘာသာတရားရဲ့ အကာအကွယ်ကိုယူပြီး လူအချင်းချင်း ခွဲခြားဆက်ဆံတာ၊ ဖိနှိပ်တာတွေကို မြင်တွေ့လာရတဲ့အခါ မိမိကိုးကွယ်ရာ ဘာသာအပေါ် ငြီးငွေ့စိတ်ပျက်ပြီး မကြိုက်တော့တဲ့သူတွေ ခေတ်အဆက်ဆက်မှာ ရှိလာခဲ့ပါတယ်။ ဒီလို စိတ်ပျက်မှုတွေရဲ့နောက်မှာ တချို့က 'ဒီဘာသာမကောင်းရင် တခြားပိုကောင်းမယ့် ဘာသာတစ်ခုခု' ကို ရွေးချယ်ကူးပြောင်းသွားကြတာ ရှိသလို၊ တချို့ကျတော့လည်း ဘယ်ဘာသာတရားရဲ့ ကန့်သတ်ချက် ဘောင်အောက်ကိုမှ မဝင်ချင်တော့ဘဲ မည်သည့်ဘာသာကိုမှ မကိုးကွယ်တော့ဘဲ လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ဖို့ ရွေးချယ်လိုက်ကြပါတယ်။
✦ ဘာသာမဲ့ခြင်းက ယနေ့ခေတ်မှ ပေါ်လာတာမဟုတ်ခြင်း
တကယ်တော့ ဘာသာတရားတွေကို စွန့်ခွာပြီး ဘာသာမဲ့အဖြစ် နေထိုင်တဲ့ ဒီအယူအဆဟာ အခုခေတ် ၂၁ ရာစု လူငယ်တွေကြားမှ ရုတ်တရက် ပေါ်ပေါက်လာတဲ့ ခေတ်သစ် Trend တစ်ခု မဟုတ်ပါဘူး။ ကမ္ဘာ့သမိုင်းကို ပြန်လှန်ကြည့်ရင် လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော် ခရစ်တော်မပေါ်ခင် ကတည်းက ဂရိဒဿနပညာရှင်အချို့နဲ့ အိန္ဒိယက ချာရ်ဗာကလို့ခေါ်တဲ့ ဒြပ်ဝါဒီ အတွေးအခေါ်ပညာရှင်တွေဟာ ဘာသာရေးကျင့်ထုံးတွေနဲ့ နတ်ဘုရားတွေရဲ့ တည်ရှိမှုကို ပြတ်ပြတ်သားသား ငြင်းပယ်ပြီး ဘာသာမဲ့အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့ကြတဲ့ သမိုင်းအထောက်အထားတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။ အလယ်ခေတ် ဥရောပမှာ ဘာသာရေးက လူထုအပေါ် အလွန်အမင်း ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်ခဲ့စဉ်ကလည်း အသက်စွန့်ပြီးတော့ကို ဘာသာရေးဘောင်တွေကို ကျော်ဖြတ်ကာ သိပ္ပံနဲ့ ဆင်ခြင်တုံတရားနောက်ကို လိုက်ခဲ့ကြတဲ့ သမိုင်းဖြစ်ရပ်တွေ အများကြီးပါပဲ။ ဒီကနေ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ်မှာတော့ ဒီလိုဘာသာမဲ့ခြင်း အယူအဆဟာ အတိတ်ကလို သမိုင်းထဲက ဒဿနပညာရှင်အနည်းစုရဲ့ အတွေးအခေါ် သက်သက်မဟုတ်တော့ဘဲ၊ ကမ္ဘာ့လူငယ်မျိုးဆက်သစ်တွေကြားမှာ အရှိန်အဟုန်နဲ့ ပျံ့နှံ့လာနေတဲ့ လက်တွေ့ဘဝ နေထိုင်မှုပုံစံသစ် တစ်ခု ဖြစ်လို့လာနေပါပြီ။
✦ ဘာသာမဲ့ ဝေါဟာရ အရှုပ်တော်ပုံ
ဘာသာမဲ့ ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ ကျွန်တော်တို့ မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းနဲ့ မြန်မာစကားအသုံးအနှုန်းကြားထဲမှာတော့ တော်တော်လေးကို ရှုပ်ထွေးပြီး နားလည်ရခက်တဲ့ အရာတစ်ခု ဖြစ်နေဆဲပါ။ လူအများစုက ဒီစကားလုံးကို ကြားလိုက်တာနဲ့ ကိုယ်ပိုင် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်တွေ ပေးပြီး တံဆိပ်ကပ်ချင်သလို ကပ်ပစ်လိုက်ကြတာ များပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ဆီမှာ ဘာသာရေး အယူဝါဒတစ်ခုခုကို မကိုးကွယ်ဘူးဆိုရင် 'ဘာသာမဲ့' လို့ပဲ လွယ်လွယ် ခြုံငုံခေါ်လိုက်ကြပေမဲ့၊ တကယ်တမ်း ပကတိအခြေအနေမှာတော့ ဘာသာမဲ့ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်အောက်မှာ ရေတွက်လို့မရနိုင်လောက်အောင် ကွဲပြားတဲ့ စိတ်နေစိတ်ထားနဲ့ အတွေးအခေါ် အမျိုးအစားတွေ အများကြီး ရှိနေပါတယ်။
အဆိုးဆုံး အယူအဆအလွဲတစ်ခုကတော့ ဘာသာမဲ့လို့ ပြောလိုက်တာနဲ့ ဒါဟာ ဘုရားမဲ့ဝါဒီ-Atheist တွေကိုပဲ ဆိုလိုတာပါဆိုပြီး တစ်ထေရာတည်း ပုံသေ သတ်မှတ်လိုက်ကြတာပါပဲ။ ဒါဟာ ခေတ်သစ်ဘာသာမဲ့တွေထဲမှာ လှုပ်ရှားတက်ကြွမှုအများဆုံးအမျိုးအစားဖြစ်နေတာရယ်၊ တခြားဘာသာမဲ့အယူအဆတွေနဲ့ အလှမ်းဝေးတာရယ်ကြောင့်လည်း ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။ နောက်တစ်ခုက ဘာသာမဲ့လို့ မိမိကိုယ်ကို ခံယူထားပြီး အသိသိပ်မကြွယ်သေးသူတွေကပါ "Atheist မှမဟုတ်ရင် ဘာသာမဲ့ မစစ်ဘူး" ဆိုပြီး ပုံသေကားကျ သတ်မှတ်တာမျိုးလဲရှိပါသေးတယ် (ဒီအမြင်က ဘာသာအယူဝါဒတစ်ခုနဲ့ ဘာမှမကွာတော့ပါဘူး) ဒါပေမဲ့ တကယ့်လက်တွေ့မှာတော့ ဘာသာမဲ့ခြင်းအရောင်အသွေးဆိုတာက လူတွေထင်ထားတာထက် အများကြီး ပိုစုံလင်ပြီး အများကြီးလည်း ပိုများပါတယ်။ ဒီတော့ ထင်ထားသလို ပုံသေကားကျ မဟုတ်ဘဲ ကွဲပြားနေတဲ့ ဘာသာမဲ့ကမ္ဘာထဲက အဓိက အယူအဆ အမျိုးအစားတွေကို ကြည့်ကြည့်ရအောင်ပါ။
ပထမဆုံးကတော့ လူသိအများဆုံးဖြစ်တဲ့ Atheism-ဘုရားမဲ့ဝါဒီ ပါ။ သူတို့ကတော့ ဖန်ဆင်းရှင် ဘုရားသခင်၊ တန်ခိုးရှင်၊ ကံကံ၏အကျိုး၊ ရှေ့ဘဝနောက်ဘဝနဲ့ ဝိညာဉ် စတဲ့ သဘာဝလွန်ဘယ်အရာကိုမဆို လုံးဝမယုံကြည်ဘဲ သက်သေပြနိုင်တဲ့ ဒြပ်ဝတ္ထုနဲ့ သိပ္ပံအမြင်ကိုပဲ အခြေခံသူတွေပါ။
ဒုတိယက Agnosticism-မသိနိုင်ဝါဒီ ဖြစ်ပြီး သူတို့ကတော့ ဘုရားရှိမရှိ၊ သဘာဝလွန်အရာတွေ ရှိမရှိဆိုတာ လူသားရဲ့ ဉာဏ်ပညာနဲ့ လောလောဆယ် သေသေချာချာ မသိနိုင်သေးဘူးလို့ ယူဆတဲ့ အလယ်အလတ်သမားတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ရှိရင်လည်းရှိမယ်၊ မရှိရင်လဲမရှိဘူး ဆိုတာမျိုးပါ။
တတိယကတော့ Deism-သဘာဝဘုရားဝါဒီ ပါ။ သူတို့ကတော့ စကြဝဠာကို ဖန်ဆင်းတဲ့အရာတစ်ခု ဒါမှမဟုတ် ဘုရားသခင်ရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီဘုရားဟာ ဘာသာတရားတွေကို မချပေးဘူး။ လူတွေရဲ့ ဆုတောင်းတာ၊ ဘာသာရေးစည်းကမ်းတွေ သတ်မှတ်တာနဲ့ လောကကြီးရဲ့ ကိစ္စတွေမှာ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မရှိဘူးလို့ ယုံကြည်ကြသူတွေပါ။
စတုတ္ထအနေနဲ့ Pandeism/Pantheism-သဘာဝတရားနှင့် ဘုရားတစ်သားတည်းဝါဒီ ကတော့ ဘုရားဆိုတာ သီးသန့်ပုဂ္ဂိုလ် မဟုတ်ဘဲ ကျွန်တော်တို့ မြင်တွေ့နေရတဲ့ သဘာဝတရားကြီး၊ စကြဝဠာကြီးကိုယ်တိုင်ကပဲ ဘုရားပဲလို့ ခံယူထားကြပါတယ်။ သူတို့အတွက်လည်း ဘာသာတရားဆိုတာ မလိုအပ်ပါဘူး။
ပဉ္စမအုပ်စုကတော့ အခုခေတ် အရှေ့တိုင်းလူငယ်တွေကြား အရမ်းများလာတဲ့ Ignosticism ဒါမှမဟုတ် Apatheism-အေးအေးစက်စက်စွန့်ခွါသွားသူတွေပါ။ သူတို့ကတော့ "ဘုရားရှိရှိ မရှိရှိ ငါ့ဘဝနဲ့ ဘာမှမဆိုင်ဘူး၊ စိတ်လည်းမဝင်စားဘူး" ဆိုပြီး ဘာသာရေးကိစ္စတွေကို လုံးဝ ဥပေက္ခာပြုထားသူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
ဆဋ္ဌမအုပ်စုက Secular Humanism-လောကီလူသားဝါဒီဖြစ်ပြီး သူတို့ကတော့ ဘုရားသခင်နဲ့ ဘာသာရေးကျမ်းစာတွေရဲ့ လမ်းညွှန်ချက်မပါလည်း လူသားအချင်းချင်း စာနာမှု၊ လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ ကိုယ်ကျင့်တရားတွေကို အခြေခံပြီး လောကကြီးကို ကောင်းမွန်အောင် လုပ်ဆောင်နိုင်တယ်လို့ ယုံကြည်ကြပါတယ်။
နောက်ဆုံး သတ္တမအုပ်စုကတော့ Spiritual but Not Religious-ဘာသာရေးမလိုက်စားဘဲ နာမ်ပိုင်းဆိုင်ရာကို အလေးထားသူတွေပါ။ သူတို့က ဘယ်ဘာသာရေး အဖွဲ့အစည်း၊ ဘုရားကျောင်း၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းထဲကိုမှ မဝင်ပေမဲ့ စိတ်
တည်ငြိမ်မှုဆိုင်ရာကျင့်စဉ်တွေ၊ တရားထိုင်တာ၊ ကံကံ၏အကျိုး၊ ဝိညာဉ်စတဲ့ သဘာဝလွန်အရာတွေကိုယုံကြည်ကြပါတယ်။
တကယ်တော့ အခုပြောပြခဲ့တဲ့ စာရင်းတွေဆိုတာ ဘာသာမဲ့တွေထဲက သိသာထင်ရှားတဲ့ နမူနာ အစိတ်အပိုင်း အနည်းငယ်ပဲ ရှိပါသေးတယ်။ အပြင်မှာတော့ ဒါထက်ပိုပြီး ကျယ်ပြန့်နက်ရှိုင်းတဲ့ ကိုယ်ပိုင်အတွေးအခေါ်တွေ၊ အယူအဆအစုံအလင်နဲ့ လွတ်လပ်စွာ တွေးခေါ်ရှင်သန်နေကြတဲ့ ဘာသာမဲ့တွေ အများကြီးပါပဲ။
✦ အမြန်ဆုံးတိုးပွါးလာနေသော ဘာသာမဲ့ဦးရေ
လက်ရှိ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ စာရင်းဇယားတွေအရ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ စုစုပေါင်း ဘီလီယံ ၈.၂ ကျော်ရှိတဲ့အနက်မှာ ဘာသာမဲ့စုစုပေါင်းဟာ ၁.၉ ဘီလီယံအထိရှိနေတာပါ။ ဒါဟာ ကမ္ဘာ့လူဦးရေတစ်ခုလုံးရဲ့ ၂၄.၂% ဝန်းကျင်အထိ ရှိနေတာဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်မှာ ခရစ်ယာန်နဲ့ အစ္စလာမ်ဘာသာပြီးရင် တတိယမြောက်အများဆုံးပါပဲ။ ဒီနေရာမှာ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ တိုးပွားနှုန်းအရ ကြည့်မယ်ဆိုရင်တော့ ထိပ်ဆုံးက အစ္စလာမ်ဘာသာက အမြန်ဆုံး တိုးပွားနေတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီတိုးပွားနှုန်းကို တိုင်းတာတဲ့ စံနှုန်း (၂) ခုနဲ့ ကြည့်ရင်တော့ လူဦးရေ အရေအတွက် သက်သက်နဲ့ဆိုရင် ကလေးမွေးဖွားနှုန်း မြင့်မားတဲ့ အစ္စလာမ်ဘာသာက အမြန်ဆုံး တိုးနေတာဖြစ်ပြီး မိမိကိုးကွယ်ရာ ဘာသာတရားကို စွန့်ခွာပြီး အတွေးအခေါ် ကူးပြောင်းမှုနှုန်းအရ ကြည့်မယ်ဆိုရင်တော့ ဘာသာမဲ့က ကမ္ဘာမှာ အမြန်ဆုံး အရှိန်အဟုန်နဲ့ တိုးပွားနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက တိုးပုံတိုးနည်းချင်း သဘောသဘာဝ မတူကြတာမို့၊ တကယ့်လူငယ်တွေရဲ့ စိတ်ဓာတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှု နှုန်းထားအရ ဆိုရင်တော့ ဘာသာမဲ့ တိုးပွားနှုန်းက ကမ္ဘာပေါ်မှာ အရှိန်အကောင်းဆုံးပါပဲ။
✦ ဘာကြောင့် ဘာသာမဲ့ကုန်ကြတာလဲ?
မိမိတို့ ကြီးပြင်းလာရတဲ့ နေရာဒေသနဲ့ ယဉ်ကျေးမှု ဘာသာရေးနောက်ခံအလိုက် အကြောင်းအရင်းတွေ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားနိုင်ပေမဲ့ ခြုံငုံကြည့်ရင်တော့ အဓိက အချက်တချို့ တွေ့ရပါတယ်။ ပထမဆုံးကတော့ ပညာရေးနဲ့ သိပ္ပံအမြင် ကျယ်ပြန့်လာတာပါပဲ။ အင်တာနက်နဲ့ သတင်းအချက်အလက်တွေ လွယ်လွယ်ကူကူ ရရှိလာတဲ့ ဒီကနေ့ခေတ်မှာ ဘာသာရေးကျမ်းစာတွေထဲ ဟောပြောထားတာတွေဟာ သိပ္ပံပညာနဲ့ ပြတ်ပြတ်သားသား ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ပြီး လွဲနေတာကို လူငယ်တွေ သိမြင်လာကြပါတယ်။
နောက်တစ်ခုကတော့ တင်းကျပ်ပြီး ခေတ်မမှီတော့တဲ့ စည်းကမ်း အယူအဆတွေကို စိတ်ပျက်ရွံမုန်းလာတာပါပဲ။ အနောက်နိုင်ငံတွေမှာဆိုရင် လစ်ဘရယ်စံနှုန်းတွေဖြစ်တဲ့ လူ့အခွင့်အရေး၊ အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးနဲ့ LGBTQ+ အခွင့်အရေးတွေအပေါ် ဘုရားကျောင်းတွေရဲ့ ရှေးရိုးစွဲ ပိတ်ပင်ချုပ်ချယ်မှုတွေကြောင့် လူငယ်တွေ စိတ်ပျက်ကုန်ကြတာ ဖြစ်သလို၊ အရှေ့တိုင်းယဉ်ကျေးမှုတွေမှာလည်း လက်တွေ့ဘဝနဲ့ ဝေးကွာပြီး အနှစ်သာရမရှိတော့တဲ့ ရိုးရာကျင့်ထုံးတွေ၊ စည်းကမ်းတွေကို အချိန်ကုန် ငွေကုန်တယ်ဆိုပြီး ငြီးငွေ့လာကြပါတယ်။ တချို့ဆိုရင် သိပ္ပံပညာတွေ ဘာပညာတွေ နက်နက်နဲနဲ နားမလည်ရင်တောင် ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုတွေ၊ လူအချင်းချင်း ခွဲခြားဆက်ဆံမှုတွေနဲ့ တင်းကျပ်တဲ့ ဘောင်တွေကို ရင်ကျပ်လာတာကြောင့်တင် ဘာသာတရားကို စွန့်ခွာဖို့ လုံလောက်တဲ့ အကြောင်းပြချက် ဖြစ်သွားတတ်ကြပါတယ်။
နောက်ဆုံးတစ်ချက်ကတော့ အွန်လိုင်းလူမှုကွန်ရက်တွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့်ပါပဲ။ အတိတ်ကာလကတော့ မိသားစုနဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ရဲ့ ဘာသာရေးဖိအားအောက်မှာ ဘာသာမဲ့ချင်ရင်တောင် တစ်ယောက်တည်း အထီးကျန်ပြီး ကြောက်နေခဲ့ရပေမဲ့၊ အခုခေတ်မှာတော့ TikTok, YouTube နဲ့ Reddit လို ပလတ်ဖောင်းတွေပေါ်မှာ မိမိလိုပဲ တွေးခေါ်တဲ့ ကမ္ဘာအနှံ့က ဘာသာမဲ့လူငယ်တွေရဲ့ အသိုင်းအဝိုင်းကို တွေ့ရှိလာကြပြီး လွတ်လပ်စွာ ကိုယ်ပိုင်လမ်းကို ရွေးချယ်ဖို့ ပိုမိုရဲဝံ့လာကြတယ် ဆိုရပါမယ်။
✦ ဘယ်ဘာသာတရားတွေကနေ စွန့်လွှတ်ပြီး ဘာသာမဲ့ ဖြစ်လာတာ အများဆုံးလဲ?
ဘာသာတိုင်းကနေ နှစ်စဉ် ဘာသာမဲ့သွားသူတွေ ရှိကြပေမဲ့ ဘာသာမဲ့ဖြစ်ဖို့ အစုအဝေးလိုက် အများဆုံး စွန့်ခွါခြင်းခံရတာကတော့ ခရစ်ယာန်ဘာသာနဲ့ အရှေ့တိုင်းရိုးရာ ဗုဒ္ဓဘာသာတွေပါပဲ။ ဥရောပနဲ့ မြောက်အမေရိကတိုက်က ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံတွေမှာ ခရစ်ယာန်မိသားစုကနေ မွေးဖွားလာတဲ့ လူငယ်မျိုးဆက်တွေဟာ ဘုရားကျောင်းမတက်တော့ဘဲ ဘာသာမဲ့အဖြစ် ကူးပြောင်းသွားကြတာ သန်းနဲ့ချီရှိပါတယ်။ အလားတူပဲ အရှေ့အာရှနိုင်ငံတွေက လူငယ်တွေဟာလည်း ရိုးရာဗုဒ္ဓဘာသာနောက်ခံကနေ ဘာသာရေးကို အဖက်မလုပ်၊ စိတ်မဝင်စားတဲ့ ဘာသာမဲ့တွေဖြစ်ကုန်ကြပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံလဲ တူတူပါပဲ။ မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ လူဦးရေရဲ့ အများစုက ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေ ဖြစ်ကြပေမဲ့ အခုခေတ် လူငယ်မျိုးဆက်တွေကြားမှာတော့ ဘာသာရေးဆိုတာ မှတ်ပုံတင်ပေါ်က စာသားသက်သက်ပါပဲ။ အင်တာနက်ကြောင့် အမြင်ကျယ်လာတာအပြင် နိုင်ငံရေး၊ ဘာသာရေး ပဋိပက္ခတွေကြားက ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်ဆိုသူတွေရဲ့ အကျင့်ပျက်ခြစား ဖြစ်ချင်တိုင်းဖြစ်နေကြတာတွေအပေါ် ရွံမုန်းလာကြတာလည်းပါပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ဘာသာမဲ့ဖြစ်ဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်တဲ့ လူငယ်တွေဟာ လွတ်လပ်ခွင့်မရဘဲ အစ္စလာမ်နိုင်ငံတွေကလိုပဲ တိတ်တဆိတ်နေထိုင်ကြရတာများပါတယ်။ မတိတ်ဆိတ်ရင်လည်း အမွေပြတ်စွန့်ပယ်တာ၊ အကုသိုလ်ကောင်၊ ကျေးဇူးကန်းတဲ့ကောင်၊ လမ်းမှားရောက်နေတဲ့ကောင်၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဆိုပြီး ဝိုင်းပယ်တာမျိုး ခံရတတ်ပါတယ်။
ဒါဆိုကမ္ဘာမှာ လူဦးရေအလုံးအရင်းနဲ့ တိုးပွားနေတဲ့ အစ္စလာမ်ဘာသာကနေ စွန့်ခွာတဲ့နှုန်းကရော ဘယ်လောက်ရှိလဲ၊ ဘာကြောင့် စာရင်းဇယားတွေမှာ စွန့်ခွာသူနှုန်း မမြင့်မားရတာလဲဆိုတာကိုလည်း ကြည့်ရအောင်ပါ။ တကယ်တော့ လွတ်လပ်ခွင့်ရှိတဲ့ အနောက်နိုင်ငံတွေ ဥပမာ-အမေရိကန်မှာ မွတ်စ်လင်မ်အဖြစ် ကြီးပြင်းလာသူတွေရဲ့ ၂၃% ဝန်းကျင်ဟာ လူကြီးဖြစ်လာတဲ့အခါ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်အဖြစ် မခံယူတော့ဘဲ ဘာသာမဲ့ ဖြစ်သွားကြတယ်လို့ Pew Research Center ရဲ့ စစ်တမ်းတွေမှာ တွေ့ရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တစ်ဖက်မှာ အခြားဘာသာကနေ အစ္စလာမ်ထဲ ကူးပြောင်းလာသူနှုန်းကလည်း ဒီလောက်ပဲ ပြန်ရှိနေတာမို့ အနောက်နိုင်ငံတွေမှာတော့ ဝင်သူထွက်သူ မျှခြေ Net Zero ပါပဲ။
ဒါပေမဲ့ ဒါက အနောက်နိုင်ငံတွေရဲ့ အခြေအနေသာဖြစ်ပြီး တစ်ကမ္ဘာလုံး အတိုင်းအတာနဲ့ ကြည့်ရင်တော့ အစ္စလာမ်ကနေ လူသိရှင်ကြား ဘာသာစွန့်သူနှုန်းဟာ သိသိသာသာကို နည်းပါးနေပါသေးတယ်။ အကြောင်းက အဆုံးအမကြောင့်တင် မဟုတ်ဘဲ ပြင်းထန်လွန်းတဲ့ ဥပဒေရေးရာနဲ့ လူမှုရေးရာ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေ နောက်ကွယ်မှာ ရှိနေလို့ပါ။ မွတ်စ်လင်မ်အများစု နေထိုင်တဲ့ နိုင်ငံပေါင်း ၂၀ ကျော်မှာ ဘာသာစွန့်ခြင်းကို တရားမဝင် ရာဇဝတ်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး၊ တချို့နိုင်ငံတွေမှာ သေဒဏ် ဒါမှမဟုတ် ထောင်ဒဏ်အထိ ချမှတ်လေ့ရှိပါတယ်။ ဥပဒေထက် ပိုကြောက်စရာကောင်းတာက လူမှုရေးအရ သတ်တာပါပဲ။ မိသားစုက အမွေပြတ်စွန့်ပယ်တာ၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းနဲ့ လုပ်ငန်းခွင်ကနေ လုံးဝအဆက်အသွယ်ဖြတ် ဖယ်ကြဉ်တာအပြင်၊ အသက်အန္တရာယ်ပါ စိုးရိမ်ရတာကြောင့် ဘာသာတရားကို မယုံကြည်တော့ရင်တောင် လူသိရှင်ကြား စွန့်ခွာဖို့ဆိုတာ မဖြစ်နိုင်သလောက် ခဲယဉ်းသွားစေပါတယ်။ ဒီအချက်ကြောင့်ပဲ အစ္စလာမ်ဘာသာက ကမ္ဘာပေါ်မှာ အပြင်ပန်းမှာ မွတ်စ်လင်မ်၊ လက်တွေ့မှာ ဘာသာမဲ့ ဖြစ်နေကြတဲ့ တိတ်တဆိတ် စွန့်ခွါသူများဦးရေ အများဆုံးဘာသာဖြစ်နိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းကြပါတယ်။ သူတို့ဟာ ဖမ်းဆီးခံရမှာ ဒါမှမဟုတ် အန္တရာယ်ပြုခံရမှာ ကြောက်တာကြောင့် စစ်တမ်းတွေမှာ မွတ်စ်လင်မ်ပါလို့ပဲ လိမ်ဖြေကြရတာမို့ တိကျတဲ့ကိန်းဂဏန်းစာရင်း ကောက်ယူဖို့ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။
ဒါပေမဲ့ အမည်မဖော်လိုတဲ့ လျှို့ဝှက်အွန်လိုင်းစစ်တမ်းတွေ ဥပမာ - ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်က နယ်သာလန်အခြေစိုက် GAMAAN သုတေသနအဖွဲ့က အီရန်ပြည်သူ ၅ သောင်းကျော်ကို လျှို့ဝှက်စစ်တမ်းကောက်ယူခဲ့တာမှာ အံ့ဩစရာကောင်းစွာနဲ့ လူဦးရေရဲ့ ၃၂% ကျော်ကသာ မိမိကိုယ်ကို နိုင်ငံတော်ဘာသာဖြစ်တဲ့ ရှီအာမွတ်စလင်အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး၊ ၂၂.၂% ကတော့ ဘယ်ဘာသာမှမကိုးကွယ်တဲ့ ဘာသာမဲ့ဖြစ်နေကြပြီလို့ ဝန်ခံခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါ့အပြင် အာရပ်ကမ္ဘာစစ်တမ်းတွေအရလည်း မော်ရိုကို၊ တူနီးရှားနဲ့ လက်ဘနွန် စတဲ့ နိုင်ငံတွေက လူငယ်တွေကြားမှာ မိမိကိုယ်ကို ဘာသာရေးမလိုက်စားသူ/ဘာသာမဲ့လို့ ဖြေဆိုတဲ့နှုန်းဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ ဆယ်စုနှစ်နဲ့ယှဉ်ရင် ၁၅% ကနေ ၃၀% ဝန်းကျင်အထိ သိသိသာသာ မြင့်တက်လာနေတာကို တွေ့ရပါတယ်။
နိဂုံးချုပ်ရရင် ဘာသာမဲ့ခြင်းဆိုတာ လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ဖျက်ဆီးမယ့် အန္တရာယ်တစ်ခု မဟုတ်သလို၊ လမ်းမှားရောက်နေတဲ့ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတွေရဲ့ စုဝေးရာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ မိမိရဲ့ ဆင်ခြင်တုံတရားနဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ဘာသာရေးပုံစံခွက်တွေထဲ အတင်းအကျပ် အသွင်းမခံချင်တော့တဲ့ လူသားတစ်ယောက်ချင်းစီရဲ့ ရိုးသားတဲ့ ရွေးချယ်မှု သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကနေ့ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှာရော၊ ကျွန်တော်တို့ မြန်မာနိုင်ငံမှာပါ ပတ်ဝန်းကျင်ရဲ့ ဖိအား၊ မိသားစုရဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေနဲ့ လူမှုရေးအရ တံဆိပ်ကပ်ပုတ်ခတ်မှုတွေကြောင့် ဟန်ဆောင်ရှင်သန်နေရတဲ့ လူငယ်တွေ အများကြီး ရှိနေပါတယ်။ သူတို့ကို စာနာစရာလို့ မြင်ရင်မြင်၊ ဒါမှမဟုတ် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတွေလို့ပဲ ဒေါသထွက်ပြီး အပြစ်တင်ချင်တင်ပါ၊ ဒါပေမဲ့ အကယ်၍သာ (အကယ်၍သာ) နောင်အနာဂတ်မှာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးရဲ့ ပညာရေးကဏ္ဍနဲ့ လူသားတွေရဲ့ အတွေးအခေါ် လွတ်လပ်ခွင့်တွေဟာ အခုထက်မက ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့မယ်၊ ဘာသာတရားတစ်ခုကို စွန့်လွှတ်လိုက်လို့ လူမှုရေးအရဖြစ်စေ၊ ဥပဒေကြောင်းအရဖြစ်စေ ရင်ဆိုင်ရမယ့် အန္တရာယ်တွေ လုံးဝမရှိတော့ဘူးဆိုရင် နောက်ထပ်ရာစုနှစ်တစ်ခုစာ ကာလမတိုင်ခင်မှာတင် ဘာသာမဲ့ခြင်းဆိုတာ ကမ္ဘာ့အင်အားအကြီးဆုံးနဲ့ အရေအတွက်အများဆုံးအုပ်စု ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။
— William Abramson
29 June 2026
References:
• Pew Research Center – How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020
• Pew Research Center – The Future of World Religions: Population Growth Projections
• GAMAAN Research Institute – Iran 2020 Survey on Religious Beliefs
• Pew Research Center – U.S. Religious Landscape Study (religious switching/disaffiliation data)
• Our World in Data – Religion
မူလဘူတမျှဝေသူ - Burmese - ဗဟုသုတ စာမျက်နှာ
#YouthAndSecularism #NonReligious #SecularGeneration #Atheism #Freethought #ဘာသာတရား #ဘာသာမဲ့ #ဗဟုသုတ #Burmeseဗဟုသုတ #ဘုရားမဲ့
