အွန်လိုင်းငွေလိမ်ဂိုဏ်းစီးပွားရေးစနစ်

 အွန်လိုင်းငွေလိမ်ဂိုဏ်းစီးပွားရေးစနစ်

၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့မှာ Critical Asian Studies ပညာရပ်ဆိုင်ရာဂျာနယ်က သုတေသနစာတမ်းတစ်စောင် ထုတ်ဝေခဲ့ပါတယ်။ စာတမ်းနာမည်က Compound Capitalism: A Political Economy of Southeast Asia’s Online Scam Operations ဖြစ်ပြီး မြန်မာလိုဆိုရင် “ခြံဝင်းအခြေပြု အရင်းရှင်စနစ် — အရှေ့တောင်အာရှ အွန်လိုင်းငွေလိမ်လုပ်ငန်းများ၏ နိုင်ငံရေးစီးပွားရေး” လို့ ပြန်ဆိုနိုင်ပါတယ်။ သုတေသနကို Ivan Franceschini၊ Ling Li နဲ့ Mark Bo ဆိုတဲ့ သုတေသီသုံးဦးက ပူးပေါင်းရေးသားခဲ့ကြတာပါ။ စာမျက်နှာ ၅၇၅ ကနေ ၆၀၃ အထိ ပါဝင်တဲ့ စာတမ်းဖြစ်ပါတယ်။ 

ဒီသုတေသနရဲ့ အထူးခြားဆုံးအချက်က အွန်လိုင်းငွေလိမ်ဂိုဏ်းတွေကို ရာဇဝတ်မှုကျူးလွန်နေတဲ့ လူတစ်စုအဖြစ်ပဲ မကြည့်ဘဲ လူသားတွေကို အတင်းအကျပ် အလုပ်ခိုင်းစေခြင်း၊ နည်းပညာကို အသုံးချခြင်းနဲ့ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းက လူတွေရဲ့ ငွေကြေးကို လိမ်လည်ရယူခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ စီးပွားရေးစနစ်တစ်ခု အဖြစ် လေ့လာထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာ၊ အွန်လိုင်းမှာ လူတစ်ယောက်ကို လိမ်လည်ပြီး ငွေယူနေတဲ့သူကို မြင်ရတဲ့အခါ ကျွန်တော်တို့က သူ့ကို ငွေလိမ်သမားလို့ သတ်မှတ်ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီလူဟာ တကယ်တမ်းမှာ အဆောက်အအုံတစ်ခုထဲ ပိတ်လှောင်ခံထားရသူ ဖြစ်နေနိုင်ပါတယ်။ သူ့အထက်မှာ အလုပ်ကြီးကြပ်သူတွေ၊ ကုမ္ပဏီပိုင်ရှင်တွေ၊ လုံခြုံရေးအဖွဲ့တွေ ရှိနေတယ်။ သူ လိမ်လည်ရရှိတဲ့ငွေတွေဟာလည်း စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ ရာဇဝတ်စီးပွားရေးကွန်ရက်ထဲကို စီးဝင်သွားပါတယ်။ ဒီလိုအခြေအနေကို ရှင်းပြဖို့ သုတေသီတွေက Compound Capitalism ဆိုတဲ့ အယူအဆကို အသုံးပြုခဲ့ကြတာပါ။

စာတမ်းအရ ဒီလုပ်ငန်းတွေရဲ့ အစောပိုင်းဇာစ်မြစ်ကို ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်တွေက ထိုင်ဝမ်နဲ့ တရုတ်ပြည်မကြီးမှာ တွေ့နိုင်ပါတယ်။ အဲဒီကာလမှာ တယ်လီဖုန်းအသုံးပြုပြီး ငွေလိမ်လည်တဲ့ လုပ်ငန်းတွေ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပါတယ်။ နောက်ပိုင်း အင်တာနက်နဲ့ ဆက်သွယ်ရေးနည်းပညာတွေ တိုးတက်လာတဲ့အခါ လိမ်လည်မှုပုံစံတွေလည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၁၀ ပြည့်လွန်နှစ်တွေမှာ တရုတ်နဲ့ ထိုင်ဝမ်ဘက်က ဥပဒေစိုးမိုးရေးအဖွဲ့တွေရဲ့ နှိမ်နင်းမှုတွေကြောင့် လုပ်ငန်းအများအပြားဟာ အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံတွေဘက်ကို ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားနဲ့ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွေဟာ အရေးပါတဲ့ အခြေစိုက်ရာဒေသတွေ ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

အစပိုင်းမှာ ငွေလိမ်လုပ်ငန်းတွေကို တိုက်ခန်းတွေ၊ လူနေအိမ်တွေ၊ ဟိုတယ်အခန်းတွေထဲမှာ အုပ်စုငယ်လေးတွေအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ၂၀၁၀ ပြည့်လွန်နှစ်တွေရဲ့ ဒုတိယပိုင်းမှာ အခြေအနေပြောင်းလဲလာခဲ့ပါတယ်။ လုပ်ငန်းငယ်လေးတွေကနေ နံရံမြင့်မြင့်တွေ ကာရံထားတဲ့ အဆောက်အအုံစုကြီးတွေအဖြစ် ပြောင်းလဲလာပါတယ်။ ခြံဝင်းတစ်ခုထဲမှာ ကုမ္ပဏီပေါင်းများစွာ အခြေစိုက်လာကြပါတယ်။ အလုပ်သမားတွေရဲ့ နေထိုင်ရာ၊ အလုပ်လုပ်ရာနဲ့ အပန်းဖြေရာနေရာတွေကိုပါ ခြံဝင်းတစ်ခုတည်းအတွင်း စုစည်းထားလာပါတယ်။ အဲဒီကနေ အွန်လိုင်းငွေလိမ်လုပ်ငန်းဟာ လူအနည်းငယ် လုပ်ကိုင်တဲ့ ရာဇဝတ်မှုအဆင့်ကနေ စက်မှုလုပ်ငန်းကြီးတစ်ခုလို စနစ်တကျ လည်ပတ်တဲ့ အဆင့် ကို ရောက်ရှိလာခဲ့ပါတယ်။ 

ဒီသုတေသနဟာ သတင်းစာတွေမှာ ဖော်ပြထားတဲ့ ဖြစ်ရပ်တွေကိုပဲ စုစည်းထားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ သုတေသီတွေဟာ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံမှာ နှစ်အတော်ကြာ ကွင်းဆင်းလေ့လာမှုတွေ ပြုလုပ်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ကမ္ဘောဒီးယား၊ မြန်မာနဲ့ လာအိုနိုင်ငံတွေက ငွေလိမ်လုပ်ငန်းခြံဝင်းတွေမှာ ပိတ်လှောင်ခံခဲ့ရပြီး ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာသူ ၃၂ ဦးရဲ့ အတွေ့အကြုံတွေကို အသေးစိတ် မေးမြန်းလေ့လာခဲ့ကြပါတယ်။.အဲဒီသက်သေခံချက်တွေကို အခြားအရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းတွေ၊ သတင်းမီဒီယာတွေက စုဆောင်းထားတဲ့ အထောက်အထားတွေနဲ့လည်း နှိုင်းယှဉ်လေ့လာခဲ့ပါတယ်။  သုတေသီတွေရဲ့ အဓိကမေးခွန်းက ငွေလိမ်သမားတွေ ဘယ်လိုလိမ်ကြသလဲ ဆိုတာတစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီလုပ်ငန်းတွေကို ဘယ်လိုစီမံခန့်ခွဲကြသလဲ။ အလုပ်သမားတွေကို ဘယ်လိုထိန်းချုပ်ထားသလဲ။ ငွေကြေးအမြတ်အစွန်းကို ဘယ်လိုရှာဖွေကြသလဲ။ အဲဒီလို စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေ ဆက်လက်တည်ရှိနိုင်ဖို့ ဘယ်လိုနိုင်ငံရေးနဲ့ လူမှုရေးအခြေအနေတွေက အထောက်အကူပြုနေသလဲ ဆိုတာတွေကို နားလည်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့ကြတာဖြစ်ပါတယ်။

သုတေသီတွေရဲ့ အဆိုအရ Compound Capitalism ဟာ အမြတ်အစွန်းရရှိဖို့ လူသားတွေကို အလွန်အမင်း ခေါင်းပုံဖြတ်အသုံးချတဲ့ Predatory Capitalism ပုံစံသစ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီစနစ်မှာ ထူးခြားတဲ့ အခြေခံလက္ခဏာ လေးခု ရှိပါတယ်။

ပထမအချက် ဥပဒေသက်ရောက်မှုကနေ ကင်းလွတ်နေတဲ့ နယ်မြေများ (Exceptionality)

ပုံမှန်အားဖြင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတစ်ခုဟာ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံရဲ့ ဥပဒေတွေကို လိုက်နာရပါတယ်။ အလုပ်သမားတစ်ယောက်ကို အကြောင်းမဲ့ ပိတ်လှောင်ထားလို့ မရပါဘူး။ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်လို့ မရပါဘူး။ အလုပ်ထွက်ချင်သူကို အတင်းအကျပ် တားဆီးထားလို့ မရပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ငွေလိမ်လုပ်ငန်းခြံဝင်းတချို့မှာတော့ အဲဒီလို မဟုတ်တော့ပါဘူး။ ခြံဝင်းအတွင်းမှာ ကိုယ်ပိုင်လုံခြုံရေးအဖွဲ့တွေ ရှိနေပါတယ်။ အလုပ်သမားတွေကို ဘယ်လိုအပြစ်ပေးမယ်၊ ဘယ်လိုထိန်းချုပ်မယ်ဆိုတာကို လုပ်ငန်းပိုင်ရှင်တွေနဲ့ စီမံခန့်ခွဲသူတွေက ဆုံးဖြတ်ကြပါတယ်။ အဲ့ဒီနေရာတွေကို ပြင်ပကလူတွေ ဝင်ရောက်ဖို့ ခက်ခဲသလို အထဲကလူတွေ ထွက်ခွာဖို့လည်း မလွယ်ကူပါဘူး။ 

အဲဒီလိုနဲ့ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ နယ်နိမိတ်အတွင်းမှာ ရှိနေသော်လည်း လက်တွေ့မှာ အစိုးရရဲ့ ဥပဒေအာဏာ အပြည့်အဝ မသက်ရောက်နိုင်တဲ့ နေရာတွေ ဖြစ်လာပါတယ်။ သုတေသီတွေက ဒါကို Spaces of Exception ဆိုတဲ့ သဘောတရားနဲ့ ရှင်းပြကြပါတယ်။ ဒီအခြေအနေတွေ ဖြစ်ပေါ်လာရာမှာ ဒေသခံနိုင်ငံရေးအာဏာရှိသူတွေ၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တွေ၊ ရာဇဝတ်ကွန်ရက်တွေကြားက ဆက်နွှယ်မှုတွေဟာ အရေးကြီးတဲ့ အခန်းကဏ္ဍက ပါဝင်နေပါတယ်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ငွေလိမ်လုပ်ငန်းကြီးတွေ ဆက်လက်တည်ရှိနိုင်တာဟာ ရာဇဝတ်သားတွေမှာ နည်းပညာရှိနေလို့ တစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး။ သူတို့ကို အကာအကွယ်ပေးနိုင်တဲ့၊ ဒါမှမဟုတ် ထိရောက်စွာ အရေးမယူတဲ့ နိုင်ငံရေးနဲ့ စီးပွားရေးပတ်ဝန်းကျင် ရှိနေတာကြောင့်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဒုတိယအချက် အလုပ်သမားတွေကို သီးခြားခွဲထားပြီး ထိန်းချုပ်ခြင်း (Labour Segregation)

ဒီအချက်ဟာ Compound Capitalism ရဲ့ အရေးကြီးဆုံး လက္ခဏာတွေထဲက တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ သာမန်စက်ရုံတစ်ရုံမှာ အလုပ်သမားတွေဟာ မနက်အလုပ်ဝင်ပြီး ညနေအလုပ်ဆင်းကြပါတယ်။ အလုပ်ချိန်ပြင်ပမှာ သူတို့ရဲ့ ကိုယ်ပိုင်ဘဝ ရှိပါတယ်။ ငွေလိမ်လုပ်ငန်းခြံဝင်းတွေမှာတော့ အလုပ်သမားတွေရဲ့ အလုပ်လုပ်ချိန်နဲ့ ကိုယ်ပိုင်ဘဝကြားက နယ်နိမိတ်ဟာ ပျောက်ကွယ်သွားနိုင်ပါတယ်။ အလုပ်လုပ်ဖို့ ရုံးခန်းတွေ၊ အိပ်စက်ဖို့ အဆောင်တွေ၊ စားသောက်ဖို့ ဆိုင်တွေကို ခြံဝင်းတစ်ခုတည်းထဲမှာ စီစဉ်ထားပါတယ်။ အလုပ်သမားတစ်ယောက်ဟာ အလုပ်ချိန်ပြီးသွားလို့ အဆောင်ပြန်ရောက်ပေမဲ့ လုပ်ငန်းပိုင်ရှင်ရဲ့ ထိန်းချုပ်မှုအောက်ကနေ လွတ်မြောက်သွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။

ဒီလို နေထိုင်ရာနဲ့ အလုပ်လုပ်ရာကို တစ်နေရာတည်းမှာ စုစည်းထားခြင်းဟာ အလုပ်သမားတွေကို အချိန်ပြည့် စောင့်ကြည့်ထိန်းချုပ်နိုင်စေပါတယ်။ သုတေသီတွေဟာ ဒီအခြေအနေကို သမိုင်းထဲက အလုပ်သမားထိန်းချုပ်မှုစနစ်တွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဥပမာ တောင်အာဖရိကမှာ အသားအရောင်ခွဲခြားရေးခေတ်အတွင်း အသုံးပြုခဲ့တဲ့ သတ္တုတွင်းလုပ်သားနေထိုင်ရေးစနစ်တွေနဲ့ တရုတ်နိုင်ငံက စက်ရုံအဆောင်စနစ်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ငွေလိမ်လုပ်ငန်းတွေမှာ အလုပ်သမားတွေကို လူမျိုး၊ ဘာသာစကားနဲ့ လုပ်ငန်းတာဝန်အလိုက် ခွဲခြားထားတာတွေ ရှိပါတယ်။ ဒီလိုခွဲခြားမှုတွေက အလုပ်သမားအချင်းချင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ဖို့၊ စုပေါင်းခုခံဖို့ ပိုပြီးခက်ခဲစေပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ အဓိကအချက်က အလုပ်သမားတွေကို အလုပ်ခိုင်းနေတာတင် မဟုတ်ဘဲ သူတို့ရဲ့ လွတ်လပ်စွာ သွားလာနိုင်မှုနဲ့ နေ့စဉ်ဘဝကိုပါ လုပ်ငန်းရှင်တွေက ထိန်းချုပ်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

တတိယအချက် လူတွေရဲ့ အချက်အလက်တွေကို အတင်းအကျပ် ရယူအသုံးချခြင်း (Forceful Data Extraction)

ဒီအချက်ဟာ အွန်လိုင်းငွေလိမ်လုပ်ငန်းတွေကို အခြားရာဇဝတ်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေနဲ့ ကွဲပြားစေတဲ့ လက္ခဏာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ အွန်လိုင်းငွေလိမ်လုပ်ငန်းတွေဟာ လူတွေရဲ့ ငွေကြေးကို လိမ်လည်ရယူဖို့ သူတို့ရဲ့ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်တွေ၊ စိတ်ဝင်စားမှုတွေ၊ လိုအပ်ချက်တွေနဲ့ စိတ်ခံစားချက်တွေကို အသုံးချကြပါတယ်။ ဥပမာ၊ အချစ်ရေးနဲ့ ဆက်နွှယ်တဲ့ ငွေလိမ်မှုတစ်ခုကို ကြည့်နိုင်ပါတယ်။ ငွေလိမ်သမားတစ်ယောက်ဟာ ပစ်မှတ်ထားတဲ့လူတစ်ယောက်ကို ချက်ချင်း ငွေမတောင်းပါဘူး။ အရင်ဆုံး သူနဲ့ ရင်းနှီးအောင် ကြိုးစားပါတယ်။ သူ့ရဲ့ မိသားစုအကြောင်း၊ အလုပ်အကြောင်း၊ အချစ်ရေးအခြေအနေ၊ စိတ်ပူပန်မှုတွေနဲ့ အနာဂတ်မျှော်လင့်ချက်တွေကို သိအောင်လုပ်ပါတယ်။ ပြီးတဲ့နောက် အဲဒီအချက်အလက်တွေကို အသုံးပြုပြီး ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်ပါတယ်။ နောက်ဆုံးမှာ ငွေကြေးရင်းနှီးမြှုပ်နှံဖို့ သို့မဟုတ် ငွေလွှဲပေးဖို့ ဆွဲဆောင်ပါတယ်။

သုတေသီတွေက ဒီလုပ်ငန်းစဉ်ကို Surveillance Capitalism လို့ခေါ်တဲ့ စောင့်ကြည့်ရေးအခြေပြု အရင်းရှင်စနစ်နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး လေ့လာခဲ့ကြပါတယ်။ လူတွေရဲ့ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်နဲ့ အပြုအမူတွေဟာ အမြတ်အစွန်းရှာဖွေရေးမှာ အသုံးချနိုင်တဲ့ အရင်းအမြစ်တွေ ဖြစ်လာတာကို ဆိုလိုပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ Compound Capitalism ရဲ့ အထူးခြားဆုံးအချက်က လူ့အချက်အလက်တွေကို အသုံးချပြီး ငွေရှာဖွေတဲ့အလုပ်ကို ပိတ်လှောင်ခံထားရတဲ့ အလုပ်သမားတွေအား အတင်းအကျပ် လုပ်ခိုင်းစေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ တစ်ဖက်မှာ အလုပ်သမားရဲ့ လုပ်အားကို ခေါင်းပုံဖြတ်ပါတယ်။ နောက်တစ်ဖက်မှာ အဲဒီလုပ်အားကို အသုံးပြုပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝန်းက လူတွေရဲ့ ငွေကြေးကို လိမ်လည်ရယူပါတယ်။

ဒါကြောင့် ဒီစီးပွားရေးလုပ်ငန်းမှာ ထိခိုက်နစ်နာသူ နှစ်မျိုး ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်။ အလုပ်လုပ်ဖို့ အတင်းအကျပ် ခိုင်းစေခံရသူတွေနဲ့ ငွေကြေးလိမ်လည်ခံရသူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

စတုတ္ထအချက် အခက်အခဲကြုံတွေ့နေသူတွေရဲ့ အခြေအနေကို အသုံးချခြင်း (Reliance on Desperate Workers)

အွန်လိုင်းငွေလိမ်လုပ်ငန်းတွေမှာ အလုပ်လုပ်နေသူအချို့ဟာ ဝင်ငွေကောင်းကောင်းရမယ်ဆိုတဲ့ မျှော်လင့်ချက်နဲ့ ရောက်ရှိလာကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ကိုဗစ်ကပ်ရောဂါကာလနဲ့ နောက်ပိုင်းမှာ အလုပ်အကိုင်ဆုံးရှုံးသူတွေ၊ ဝင်ငွေကျဆင်းသူတွေ၊ မိသားစုစားဝတ်နေရေးအတွက် အခက်အခဲကြုံတွေ့နေရသူတွေဟာ လစာကောင်းတဲ့ အလုပ်ကြော်ငြာတွေကို စိတ်ဝင်စားလာကြပါတယ်။ အဲဒီအခြေအနေကို လူကုန်ကူးသူတွေနဲ့ ငွေလိမ်လုပ်ငန်းကွန်ရက်တွေက အသုံးချကြပါတယ်။ တချို့ကို အလုပ်အကိုင်ကောင်းတစ်ခု ရရှိမယ်ဆိုပြီး လှည့်ဖြားခေါ်ဆောင်ကြပါတယ်။ တချို့ကတော့ အလုပ်အမျိုးအစားကို အစောပိုင်းမှာ အပြည့်အဝ မသိခဲ့ကြပါဘူး။ လုပ်ငန်းခြံဝင်းထဲ ရောက်ရှိသွားတဲ့အခါမှ သူတို့ရဲ့ သွားလာခွင့်တွေကို ကန့်သတ်ထားပြီး လိမ်လည်မှုတွေ လုပ်ဆောင်ခိုင်းစေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ သုတေသီတွေရဲ့ အမြင်မှာ ဒီလိုအလုပ်သမားတွေကို အသုံးချခြင်းဟာ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရဲ့ မတော်တဆဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ အကျိုးဆက်မဟုတ်ပါဘူး။ အလုပ်အကိုင်မရှိမှု၊ ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုနဲ့ စီးပွားရေးအကျပ်အတည်းတွေကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ လူသားတွေရဲ့ အားနည်းချက်ကိုယ်တိုင်က ဒီလုပ်ငန်းတွေ ဆက်လက်လည်ပတ်နိုင်ဖို့ အသုံးချတဲ့ အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်လာတာပါ။ ဒီလက္ခဏာလေးခုကို သုတေသီ Ivan Franceschini က ၂၀၂၅ ခုနှစ် အင်တာဗျူးတစ်ခုမှာလည်း သူတို့ရဲ့ Compound Capitalism အယူအဆအဖြစ် ထပ်မံရှင်းလင်းခဲ့ပါတယ်။

သုတေသနမှာ တွေ့ရှိခဲ့တဲ့ နောက်ထပ်အရေးကြီးတဲ့အချက်တစ်ခုက ငွေလိမ်လုပ်ငန်းတွေဟာ စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ ကုမ္ပဏီကြီးတွေလို အလုပ်လုပ်ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဖွဲ့အစည်းအတွင်းမှာ ကုမ္ပဏီကို ဦးဆောင်သူ၊ အဓိကစီမံခန့်ခွဲသူ၊ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်နဲ့ အလုပ်လုပ်ကိုင်သူတွေဆိုပြီး အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းထားပါတယ်။ အလုပ်သမားအသစ်တွေကို ငွေလိမ်နည်းလမ်းတွေ သင်ကြားပေးပါတယ်။ အလုပ်တာဝန်တွေ ခွဲဝေပေးပါတယ်။ လိမ်လည်ရရှိရမယ့် ငွေပမာဏ သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းရည်မှန်းချက်တွေ သတ်မှတ်ပေးပါတယ်။ အောင်မြင်တဲ့ ငွေလိမ်မှုတွေအတွက် ကော်မရှင်ကြေးနဲ့ ဆုကြေးငွေစနစ်တွေ အသုံးပြုကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီစနစ်ရဲ့ နောက်ကွယ်မှာ အလုပ်ရည်မှန်းချက် မပြည့်မီသူတွေကို ရိုက်နှက်ခြင်း၊ ခြိမ်းခြောက်ခြင်းနဲ့ ပြင်းထန်တဲ့ အပြစ်ပေးမှုတွေ ရှိနေပါတယ်။

လွတ်မြောက်လာသူတွေရဲ့ သက်သေခံချက်တွေမှာ အလုပ်သမားတွေကို အခြားလုပ်ငန်းတွေဆီ ရောင်းချခြင်း၊ ပြန်လည်လွတ်မြောက်ဖို့ ငွေကြေးတောင်းခံခြင်း စတဲ့ ဖြစ်ရပ်တွေလည်း ပါဝင်နေပါတယ်။ အဲဒီလို စီမံခန့်ခွဲမှုဟာ ပုံမှန်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေရဲ့ အလုပ်တာဝန်ခွဲဝေမှု၊ အကျိုးအမြတ်မက်လုံးပေးမှုနဲ့ စွမ်းဆောင်ရည်တိုင်းတာမှုတွေကို အတုယူထားသလို ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အလုပ်သမားတွေကို ထိန်းချုပ်တဲ့နေရာမှာတော့ အကြမ်းဖက်မှုနဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်ဆုံးရှုံးစေမှုကိုပါ အသုံးပြုထားပါတယ်။ ဒီလိုစနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ လုပ်ငန်းတွေဟာ အဆောက်အအုံ၊ လုံခြုံရေးနဲ့ အခြားဝန်ဆောင်မှုစရိတ်တွေကို မျှဝေသုံးစွဲနိုင်ကြပါတယ်။ အဲဒါကြောင့် ခြံဝင်းတစ်ခုထဲမှာ ငွေလိမ်ကုမ္ပဏီပေါင်းများစွာ စုစည်းလည်ပတ်ခြင်းဟာ အုပ်စုငယ်တွေအဖြစ် သီးခြားလုပ်ကိုင်တာထက် လုပ်ငန်းအရွယ်အစားကို ပိုမိုချဲ့ထွင်နိုင်စေခဲ့ပါတယ်။

ဒါဟာ ရာဇဝတ်မှုပြဿနာတင်မဟုတ်ဘဲ နိုင်ငံရေးစီးပွားရေးပြဿနာ ဘာကြောင့်ဖြစ်သလဲဆိုတဲ့မေးခွန်းကို ဒီသုတေသနရဲ့ အရေးအကြီးဆုံးအပိုင်းအဖြစ် ဖြေဆိုထားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ငွေလိမ်ဂိုဏ်းတစ်ခုကို ဖမ်းဆီးနှိမ်နင်းလိုက်ရင် အဲဒီလုပ်ငန်း ရပ်တန့်သွားနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီလိုလုပ်ငန်းတွေကို မွေးထုတ်ပေးနေတဲ့ စီးပွားရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးအခြေအနေတွေ ဆက်လက်တည်ရှိနေသရွေ့ အခြားနေရာတွေမှာ လုပ်ငန်းသစ်တွေ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ငွေလိမ်လုပ်ငန်းတွေဟာ သူတို့အခြေစိုက်ရာ ဒေသတွေရဲ့ စီးပွားရေးနဲ့ ဆက်စပ်နေကြပါတယ်။ ခြံဝင်းဆောက်လုပ်ရေးမှာ ပါဝင်တဲ့ လုပ်ငန်းတွေ၊ အဆောက်အအုံငှားရမ်းသူတွေ၊ လုံခြုံရေးဝန်ဆောင်မှုပေးသူတွေ၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်းတွေနဲ့ အခြားဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းတွေဟာ ငွေလိမ်လုပ်ငန်းတွေကြောင့် ဝင်ငွေရရှိနေနိုင်ပါတယ်။

တစ်ဖက်မှာလည်း အဲဒီလုပ်ငန်းတွေကနေ အကျိုးအမြတ်ရရှိနေတဲ့ အာဏာရှိသူတွေအတွက် လုပ်ငန်းတွေ ဆက်လက်တည်ရှိနေတာဟာ ကိုယ့်အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ရာရောက်လာနိုင်ပါတယ်။ ဒီလိုနဲ့ ရာဇဝတ်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းဟာ ဒေသတွင်း စီးပွားရေးနဲ့ အာဏာတည်ဆောက်ပုံတွေထဲမှာ တဖြည်းဖြည်း အမြစ်တွယ်လာနိုင်ပါတယ်။ သုတေသီတွေက ဒီလို အခြေအနေမျိုးကိုပဲ ရာဇဝတ်မှုအနေနဲ့သာမက နိုင်ငံရေးစီးပွားရေးစနစ်တစ်ခုအဖြစ် လေ့လာဖို့ လိုအပ်ကြောင်း တင်ပြထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအကြောင်းကို စာရေးသူတွေက ၂၀၂၅ ခုနှစ်မှာ ထပ်မံဆွေးနွေးခဲ့ကြရာမှာလည်း ငွေလိမ်လုပ်ငန်းတွေဟာ ဒေသခံအာဏာရှိသူတွေရဲ့ စီးပွားရေးအကျိုးစီးပွားနဲ့ ဆက်စပ်နေကြောင်း ရှင်းပြခဲ့ကြပါတယ်။

Compound Capitalism သုတေသနဟာ အရှေ့တောင်အာရှက အွန်လိုင်းငွေလိမ်လုပ်ငန်းတွေကို နားလည်ဖို့ အမြင်သစ်တစ်ခု ပေးခဲ့ပါတယ်။ ဒီလုပ်ငန်းတွေမှာ အတင်းအကျပ်ခိုင်းစေခံရတဲ့ အလုပ်သမားတွေဟာ လိမ်လည်မှုကျူးလွန်တဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်ထဲမှာ ပါဝင်နေရသလို သူတို့ကိုယ်တိုင်လည်း ခေါင်းပုံဖြတ်ခံနေရသူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ လုပ်အားကို အသုံးပြုပြီး အခြားလူတွေရဲ့ ငွေကြေးကို လိမ်လည်ရယူပါတယ်။ အဲဒီကရရှိတဲ့ အမြတ်အစွန်းတွေက ရာဇဝတ်စီးပွားရေးကွန်ရက်ကို ပိုမိုကြီးထွားလာစေပါတယ်။ အမြတ်အစွန်းရရှိနေတဲ့ ကွန်ရက်ကြီးထဲမှာ လုပ်ငန်းပိုင်ရှင်တွေ၊ စီမံခန့်ခွဲသူတွေ၊ လူကုန်ကူးသူတွေ၊ ဝန်ဆောင်မှုပေးသူတွေနဲ့ အာဏာရှိသူအချို့ပါ ဆက်နွှယ်လာနိုင်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ဒီစနစ်ကို ငွေလိမ်သမားတစ်ယောက်ချင်းစီရဲ့ ပြစ်မှုတွေအဖြစ်သာ ကြည့်မယ်ဆိုရင် အဲဒီပြစ်မှုတွေကို အကြီးအကျယ် ထုတ်လုပ်ပေးနေတဲ့ စီးပွားရေးစနစ်ကြီးကို မမြင်နိုင်တော့ပါဘူး။ ဒီသုတေသနရဲ့ အဓိကအယူအဆကို စကားတစ်ခွန်းနဲ့ ချုပ်ရမယ်ဆိုရင် အွန်လိုင်းငွေလိမ်ဂိုဏ်းတွေဟာ နည်းပညာအသုံးပြုတဲ့ ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းတွေတင် မဟုတ်တော့ဘဲ လူ့လုပ်အား၊ လူ့အချက်အလက်နဲ့ လူသားတွေရဲ့ အခက်အခဲတွေကို အမြတ်အစွန်းအဖြစ် ပြောင်းလဲထုတ်ယူနေတဲ့ စီးပွားရေးစနစ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့တယ် ဆိုတာပါပဲ။ သုတေသနဟာ အရည်အသွေးအခြေပြု ကွင်းဆင်းလေ့လာမှုဖြစ်ပြီး လုပ်ငန်းတွေရဲ့ အတွင်းပိုင်းဖွဲ့စည်းပုံကို အဓိကစူးစမ်းထားပါတယ်။ ငွေကြေးခဝါချမှုကွန်ရက်တစ်ခုလုံး၊ ပြင်ပက လူသစ်စုဆောင်းရေးကွန်ရက်တွေနဲ့ ငွေလိမ်လုပ်ငန်းတစ်ခုလုံးရဲ့ စီးပွားရေးအရွယ်အစားကို တိုင်းတာထားတဲ့ သုတေသနတော့ မဟုတ်ပါဘူး။

မူရင်းသုတေသန

https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14672715.2023.2268104

Inside Southeast Asia’s Scam Compounds စာရေးသူနှစ်ဦးရဲ့ အင်တာဗျူး⁠

https://madeinchinajournal.com/2025/09/17/episode-4-inside-southeast-asias-scam-compounds/

HIV ရောဂါအတွက် ကာကွယ်ဆေး တကယ် ရလာပြီလား?

  တစ်ချိန်က ကုရာနတ္ထိဆေးမရှိခဲ့တဲ့ HIV ရောဂါအတွက် ကာကွယ်ဆေး တကယ် ရလာပြီလား? 💉🦠

တစ်နှစ်ကို ၂ ကြိမ်ပဲ ထိုးရပြီး HIV ကူးစက်မှုကို အလွန်ထိရောက်စွာ ကာကွယ်ပေးနိုင်တဲ့ ဆေးတစ်မျိုး ထွက်လာပါပြီ။

အဲဒါက လီနာကာပါဗီယာ (Lenacapavir) ပါ။

ဒါပေမယ့် အရင်ဆုံး ရှင်းရှင်းလင်းလင်းသိထားရမှာက ဒါဟာ “HIV vaccine” မဟုတ်ပါဘူး။

Vaccine ဆိုတဲ့ ကာကွယ်ဆေး ဆိုတာက ကာကွယ်ချင်တဲ့ ပိုးကို ကိုယ်ခံအားစနစ်က မှတ်မိအောင် လေ့ကျင့်ပေးတာပါ (ဥပမာ အသည်းရောင်အသားဝါ ဘီပိုးကာကွယ်ဆေး - Hepatitis B vaccine)

အခုဆေးကတော့ HIV မကူးစက်သေးသူတွေ HIV မကူးအောင် ကြိုတင်သုံးတဲ့ PrEP ဆေးတစ်မျိုး ဖြစ်ပါတယ်။

______________________________

ဘယ်လောက်ထိ ကာကွယ်နိုင်သလဲ? 📊

ရလဒ်တွေက တကယ်ကို စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းပါတယ်။

PURPOSE 1 သုတေသနမှာ အမျိုးသမီး ၂,၁၃၄ ယောက် Lenacapavir ရရှိခဲ့ပြီး အဓိကလေ့လာမှုကာလအတွင်း HIV ကူးစက်မှု ၁ယောက်မှ မဖြစ်ခဲ့ပါဘူး။

PURPOSE 2 သုတေသနမှာ အမျိုးသားနဲ့ gender-diverse participants တွေကို လေ့လာရာ Lenacapavir သုံးသူတွေမှာ HIV ကူးစက်မှုဟာ PrEP မသုံးထားရင် (မျှော်မှန်းထားတဲ့) ကူးစက်မှုနှုန်းနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ရင် ၉၆% ခန့် နည်းခဲ့ပါတယ်။

၂,၁၇၉ ယောက်ထဲမှာ ၂ ယောက်သာ ကူးစက်ခဲ့ပြီး ၉၉.၉% ခန့် HIV မကူးစက်ခဲ့ပါဘူး။

ဒါကြောင့် WHO က Lenacapavir ကို HIV vaccine မရသေးတဲ့ လက်ရှိအခြေအနေမှာ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ ရေရှည်ကာကွယ်ရေးနည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပါတယ်။

______________________________

ဘယ်လိုသုံးရတာလဲ? 💉

Lenacapavir က နေ့တိုင်းဆေးသောက်ရတဲ့ PrEP နဲ့ မတူပါဘူး။

ဆေးစတင်တဲ့အချိန်မှာ ပါးစပ်သောက်ဆေးအနည်းငယ် လိုအပ်ပြီးနောက်

💉 အရေပြားအောက် ထိုးဆေး

📅 ၂၆ ပတ်ခန့်တစ်ကြိမ်

ဆိုတော့ တစ်နှစ်ကို ၂ ကြိမ်လောက်ပဲ ထိုးဖို့လိုပါတယ်။

နေ့တိုင်း PrEP ဆေးသောက်ဖို့ မေ့တတ်သူ၊ ဆေးသောက်နေတာကို တခြားသူတွေ မသိစေချင်သူ၊ ဆေးရုံ/ဆေးခန်းကို မကြာခဏမသွားချင်သူတွေအတွက် အထူးအသုံးဝင်နိုင်ပါတယ်။

______________________________

ဒါဆို တစ်နှစ် $40 ပဲ ကျသင့်တော့မလား? 💵😮

ဒီနေရာက အခုနောက်ဆုံးသတင်းအရေးကြီးဆုံးပါ။

Lenacapavir မူရင်းဆေးရဲ့ အမေရိကန်စျေးဟာ တစ်နှစ်ကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ 28,000 ကျော်အထိ ရှိခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် generic Lenacapavir ကို စျေးသက်သာစွာ ထုတ်လုပ်ဖို့ သဘောတူညီချက်တွေ ပြုလုပ်ပြီးနောက် တစ်နှစ်လုံးအတွက် လူတစ်ယောက်ကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ 40 ဝန်းကျင်နဲ့ ပေးနိုင်ဖို့ စီစဉ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။

ပိုပြီးအရေးကြီးတာက ၂၀၂၆ နိုဝင်ဘာ ၂ ရက်မှာ Dr. Reddy’s Laboratories ထုတ် generic injectable Lenacapavir ကို US FDA က အတည်ပြုခဲ့ပါတယ်။

ပထမဆုံး generic ဆေးတွေကို ၂၀၂၆ နှစ်မကုန်ခင် စတင်ပို့ဆောင်ဖို့နဲ့ ၂၀၂၇ ခုနှစ်မှာ ပိုကျယ်ပြန့်စွာ ရရှိလာဖို့ စီစဉ်ထားပါတယ်။

______________________________

မြန်မာနိုင်ငံရော ပါသလား? 🇲🇲

ပါပါတယ်။

Gilead က generic Lenacapavir ထုတ်လုပ်ခွင့်ပေးထားတဲ့ နိုင်ငံ ၁၂၀ စာရင်းထဲမှာ Myanmar ကို တိတိကျကျ ထည့်သွင်းထားပါတယ်။

ဒါပေမယ့် “စာရင်းထဲပါပြီ = မြန်မာနိုင်ငံမှာ အခုချက်ချင်း $40 နဲ့ ဆေးဆိုင်ကဝယ်လို့ရပြီ” ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်တော့ မဟုတ်ပါဘူး။

နိုင်ငံအလိုက်

▪️ ဆေးဝါးမှတ်ပုံတင်ခွင့်

▪️ ကျန်းမာရေးအစီအစဉ်ထဲ ထည့်သွင်းမှု

▪️ ဆေးတင်သွင်းမှု

▪️ NGO/Global Fund အပါအဝင် ဝယ်ယူဖြန့်ဖြူးရေး

တွေ ပြီးစီးဖို့လိုသေးပါတယ်။

ဒါကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ရေရှည်မှာ US$40 generic ရရှိနိုင်မယ့် အရေးကြီးတဲ့လမ်းကြောင်း ပွင့်လာတာဖြစ်ပေမယ့် ချက်ချင်းရနိုင်မယ်လို့တော့ မဆိုနိုင်ပါဘူး။

______________________________

ထိုးဆေး ၂ ကြိမ်နဲ့ HIV လုံးဝမကူးတော့ဘူးလား? ⚠️

၁၀၀% အာမခံတယ်လို့တော့ မဆိုသင့်ပါဘူး။

Clinical trials တွေမှာ အလွန်ထိရောက်ခဲ့ပေမယ့် အချိန်မှန်ပြန်ထိုးဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။

နောက်တစ်ချက်က Lenacapavir စမထိုးခင် HIV မရှိကြောင်း စစ်ဆေးရပါတယ်။ ဆေးထိုးပြီး နောက်တစ်ကြိမ်ဆက်ထိုးမယ့်အချိန်မှာလည်း HIV test လုပ်ဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။

HIV ရှိနေပြီးသားသူက Lenacapavir တစ်မျိုးတည်းကို PrEP အနေနဲ့ သုံးလိုက်ရင် ဆေးယဉ်ပါးတဲ့ HIV ပိုး ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်ရှိပါတယ်။ WHO ကလည်း Lenacapavir စတင်ခြင်းနဲ့ ဆက်သုံးခြင်းမှာ HIV စစ်ဆေးမှု ကို အရေးကြီးစွာ ထည့်သွင်းအကြံပြုထားပါတယ်။

______________________________

တခြား လိင်မှတစ်ဆင့်ကူးစက်ရောဂါတွေကိုရော ကာကွယ်လား? ❌

မကာကွယ်ပါဘူး။

Lenacapavir က HIV ကိုကာကွယ်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။

ဆီးပူညောင်းကျ အပါအဝင် တခြား လိင်မှတစ်ဆင့်ကူးစက်ရောဂါတွေကို မကာကွယ်နိုင်ပါဘူး။

ဒါကြောင့် လိုအပ်တဲ့အခြေအနေမှာ ကွန်ဒုံးအသုံးပြုခြင်းနဲ့ ပုံမှန် ရောဂါ စစ်ဆေးခြင်းတွေက ဆက်ပြီး အရေးကြီးပါတယ်။

______________________________

ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးရှိလား? 💉

အဖြစ်များတာက ထိုးတဲ့နေရာမှာ 

▪️ နာခြင်း

▪️ နီခြင်း

▪️ ဖောခြင်း

▪️ အဖုဖြစ်ခြင်း

လိုမျိုး သာမာန် ဆိုးကျိုးလေးတွေပါ။

PURPOSE 1 နဲ့ PURPOSE 2 သုတေသနတွေမှာ အများစုဟာ အပျော့စားကနေ အလယ်အလတ်အဆင့် ဖြစ်ပြီး ပြင်းထန်တဲ့ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုတွေ မတွေ့ခဲ့ပါဘူး။

______________________________

💡 Dr. Beast ၏အကြံပြုချက်

Lenacapavir ဟာ HIV vaccine "ရောဂါပိုးကို ခန္ဓာကိုယ်က တိုက်ထုတ်နိုင်အောင် လေ့ကျင့်ပေးနိုင်တဲ့ ကာကွယ်ဆေး" တကယ်မဟုတ်သေးပါဘူး။

ဒါပေမယ့်

💉 တစ်နှစ် ၂ ကြိမ်ပဲထိုးရခြင်း

🛡️ လေ့လာမှုတွေမှာ ၉၉% ကျော်သော ကာကွယ်မှုရရှိခြင်း

💵 တစ်နှစ် ဒေါ်လာ ၄၀ ဝန်းကျင်ပဲ ကုန်ကျခြင်း

🌏 မြန်မာနိုင်ငံအပါအဝင် နိုင်ငံ ၁၂၀ ကို စျေးသက်သာတဲ့ ဆေးရရှိနိုင်အောင် လိုင်စင် ပေးထားခြင်း

တို့ကြောင့် HIV ကာကွယ်ရေးသမိုင်းမှာ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ တိုးတက်မှုတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

နေ့တိုင်းဆေးသောက်ရတဲ့ PrEP ကနေ တစ်နှစ် ၂ ကြိမ်ပဲ ထိုးဖို့လိုတဲ့ PrEP ဆီ ရောက်လာတာဟာ အထူးသဖြင့် HIV ကူးစက်နိုင်ခြေမြင့်တဲ့ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းတွေ၊ အရေးပေါ်ကယ်ဆယ်ရေး ဝန်ထမ်းတွေ၊ လိင်အလုပ်သမားတွေအတွက် ကာကွယ်ရေးကို အများကြီးပိုလွယ်ကူစေနိုင်ပါတယ်။

အနာဂတ်မှာ တကယ့် HIV vaccine ရရှိလာနိုင်ဖို့ သုတေသနတွေ ဆက်လုပ်နေဆဲဖြစ်ပေမယ့် Lenacapavir ကတော့ လက်ရှိ HIV ကာကွယ်ရေးမှာ အကြီးမားဆုံးတိုးတက်မှုတွေထဲက တစ်ခုဖြစ်နေပြီလို့ ဆိုနိုင်ပါတယ်။ 💉❤️

______________________________

Dr. Beast ရဲ့ ကျန်းမာရေး ဗဟုသုတတွေကို email (အီးမေးလ်ကနေ) အခမဲ့ ရယူဖို့ ဒီမှာ စာရင်းပေးသွင်းနိုင်ပါတယ် ခင်ဗျာ။ 👇🏻

✅ https://dr-beast-mm.kit.com/newsletters

______________________________

ကူးယူဖော်ပြခွင့်မပြုပါ။ လွတ်လပ်စွာ မျှဝေ/ ရှယ် (Share) နိုင်ပါတယ် ခင်ဗျာ

Dr. Beast 💉

Disclaimer : ဓါတ်ပုံသည် အေအိုင်မှ စိတ်ကူးယဥ်ဖန်တီးထားသော ပုံ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ စာစုသည် သင့်ရဲ့ ဆရာဝန် ညွှန်ကြားချက်များကို အစားထိုးရန်မဟုတ်ပါ။ ကျန်းမာရေး ဗဟုသုတများသာ ဖြစ်ပါတယ်။ သင့်ကျန်းမာရေး/ အခြေအနေများနဲ့ ကွဲလွဲချက်များရှိပါက/ လိုက်လံလုပ်ဆောင်ရန်သင့်မသင့်ကို သင့်ရဲ့ ဆရာဝန်နဲ့ အရင် တိုင်ပင်ပါ။

#HIVprevention #PrEP #lenacapavir #HIV

HIV ကူးစက်မှုကာကွယ်နိုင်မည့် ခြောက်လတစ်ကြိမ်ထိုးဆေး တစ်နှစ် ဒေါ်လာ ၄၀ ဖြင့် ဝယ်ယူနိုင်မည်

3 Nov 2026 By Reuters

အမေရိကန် FDA က HIV ကာကွယ်ရေးအတွက် အသုံးပြုမည့် ဆေးသစ်တစ်မျိုးဖြစ်သော Lenacapavir ၏ Generic ဆေးဝါးဗားရှင်းကို ယာယီခွင့်ပြုချက်ပေးလိုက်ကြောင်း Dr. Reddy's ဆေးဝါးကုမ္ပဏီက တနင်္လာနေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။ 

ယင်းခွင့်ပြုချက်ကြောင့် ဝင်ငွေနည်းနှင့် အလယ်အလတ်ဝင်ငွေရှိ နိုင်ငံအများအပြားတွင် ဆေးဝါးဖြန့်ဖြူးရောင်းချနိုင်ရန် လမ်းပွင့်လာသော်လည်း အမေရိကန်နိုင်ငံတွင်မူ လက်ရှိအချိန်အထိ ရောင်းချခွင့်မရသေးပေ။

ဆရာဝန်အချို့နှင့် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများက ကုသမှုအသစ်ဖြစ်သည့် ယင်းဆေးသည် နှစ်ပေါင်း ၄၄ နှစ်ကြာမြင့်လာပြီဖြစ်သော AIDS ကူးစက်ရောဂါကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် အထောက်အကူပြုမည်ဟု ပြောဆိုကြသည်။ 

အဆိုပါရောဂါကြောင့် တစ်နှစ်လျှင် လူ ၁၃ သိန်းခန့် ကူးစက်ခံနေရပြီး စတင်ပေါ်ပေါက်လာချိန်မှစ၍ ကမ္ဘာတစ်ဝန်း လူ ၄၄ သန်းခန့် သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) က ခန့်မှန်းထားသည်။

Gilead Sciences ကုမ္ပဏီက ထုတ်လုပ်ခွင့်လိုင်စင်ပေးထားသည့် ကုမ္ပဏီခြောက်ခုအနက် Dr. Reddy's သည် အမေရိကန် အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးဌာန (FDA) ထံမှ ယာယီခွင့်ပြုချက် ပထမဆုံးရရှိသည့် Generic ဆေးထုတ်လုပ်သူဖြစ်သည်။ 

ယင်းကြောင့် လိုင်စင်သဘောတူညီချက်တွင် ပါဝင်သည့် ဝင်ငွေနည်းနှင့် အလယ်အလတ်ဝင်ငွေရှိ နိုင်ငံပေါင်း ၁၂၀ တွင် ဆေးဝါးရရှိနိုင်မှု ပိုမိုမြန်ဆန်လာနိုင်သည်။

FDA ၏ ယာယီခွင့်ပြုချက်ဆိုသည်မှာ ဆေးဝါးတစ်မျိုးသည် ဘေးကင်းမှု၊ ထိရောက်မှုနှင့် အရည်အသွေးဆိုင်ရာ စံနှုန်းအားလုံးကို ပြည့်မီသော်လည်း မူပိုင်ခွင့် သို့မဟုတ် သီးသန့်ရောင်းချခွင့်ဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်များကြောင့် အမေရိကန်ဈေးကွက်တွင် ရောင်းချခွင့်မရသေးသည့် အခြေအနေကို ဆိုလိုသည်။

ယင်းခွင့်ပြုချက်ကြောင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဆေးဝါးဝယ်ယူရေးအဖွဲ့အစည်းများနှင့် နိုင်ငံအချို့၏ ဆေးဝါးထိန်းချုပ်ရေးအဖွဲ့များသည် ဆေးဝါးဝယ်ယူရေးနှင့် မှတ်ပုံတင်ခွင့်ပြုရေး ဆုံးဖြတ်ချက်များချရာတွင် FDA ၏ အကဲဖြတ်ချက်ကို အခြေခံအသုံးပြုနိုင်သဖြင့် ဆေးဖြန့်ဖြူးမှု ပိုမိုမြန်ဆန်လာနိုင်သည်။

ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့၏ လက်အောက်တွင် လုပ်ဆောင်နေသော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးအဖွဲ့အစည်း Unitaid မှ နည်းပညာဆိုင်ရာအရာရှိ Jessica Burry က နိုင်ငံအချို့သည် အမေရိကန် FDA ၏ အကဲဖြတ်ချက်ကို အခြေခံသည့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းဖြင့် ဆေးဝါးမှတ်ပုံတင်ခွင့်ကို အမြန်ဆောင်ရွက်နိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောသည်။ 

ထို့အပြင် ဆေးဝါးဝယ်ယူရေးလုပ်ငန်းစဉ်ကိုလည်း ပိုမိုမြန်ဆန်စေနိုင်ကြောင်း ၎င်းက ဆိုသည်။

ခြောက်လတစ်ကြိမ် ထိုးနှံရသည့် Lenacapavir ဆေး၏ ပထမဆုံးထောက်ပံ့မှုများကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် ဝင်ငွေနည်းနိုင်ငံအချို့ထံ ပို့ဆောင်နိုင်မည်ဟု Jessica Burry က ပြောကြားခဲ့သည်။

ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့၏ လက်အောက်ခံ Unitaid သည် အမေရိကန် Clinton Health Access Initiative နှင့် တောင်အာဖရိက Witwatersrand တက္ကသိုလ်လက်အောက်ရှိ Wits Reproductive Health and HIV Institute တို့နှင့်အတူ Dr. Reddy's ကုမ္ပဏီအား ယင်းဆေးထုတ်လုပ်ရေးစီမံကိန်းတွင် နည်းပညာနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ပံ့ပိုးမှုများ ပေးအပ်နေသည်။

ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံသည် ယင်းဆေးကို ပထမဆုံးလက်ခံရရှိမည့် နိုင်ငံများထဲမှ တစ်နိုင်ငံဖြစ်လာနိုင်ကြောင်း Unitaid က ပြောသည်။

Gilead Sciences ကုမ္ပဏီက တီထွင်ထုတ်လုပ်ထားသည့် Lenacapavir ဆေးကို ယခုနှစ်အစောပိုင်းတွင် Yeztugo အမှတ်တံဆိပ်အမည်ဖြင့် HIV ကာကွယ်ရေးဆေးအဖြစ် ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး အကြီးစားစမ်းသပ်မှုများတွင် HIV ကူးစက်မှုကို ၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါး ကာကွယ်နိုင်ခဲ့သည်။

Dr. Reddy's ကုမ္ပဏီထုတ် Generic ဆေး၏ တစ်နှစ်စာဈေးနှုန်းမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၀ ဖြစ်မည်ဟု ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးအဖွဲ့အစည်းများက ပူးတွဲထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဖော်ပြထားသည်။ ယင်းဈေးနှုန်းသည် အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် မူရင်း Yeztugo ဆေး၏ တစ်နှစ်စာဈေးနှုန်း အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၈,၀၀၀ ခန့်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက များစွာသက်သာသည်။

သတ်မှတ်ချက်နှင့် ကိုက်ညီသည့် နိုင်ငံများတွင် ဆေးဝါးကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ဖြန့်ဖြူးနိုင်မည့် အစီအစဉ်ကို ၂၀၂၇ ခုနှစ်တွင် ဆောင်ရွက်ရန် မျှော်မှန်းထားကြောင်း Dr. Reddy's ကုမ္ပဏီက ပြောသည်။

သီးခြားအစီအစဉ်တစ်ခုအနေဖြင့် အိန္ဒိယဆေးဝါးကုမ္ပဏီ Hetero သည်လည်း Lenacapavir ဆေးထုတ်လုပ်ရေးအတွက် Gates Foundation နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နေသည်။

#ကာကွယ်ဆေး #HIV #MPA

"တစ်နှစ်တစ်ခါ ငရဲရှာ၊ လူ့ရွာ ဘုရားပွဲ"

 "တစ်နှစ်တစ်ခါ ငရဲရှာ၊ လူ့ရွာ ဘုရားပွဲ"

========================================

"တစ်နှစ်တစ်ခါ ငရဲရှာ၊ လူ့ရွာ ဘုရားပွဲ" ဆိုတဲ့ စကားဟာ ရွှေကျင်ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ဆုံးမဩဝါဒဖြစ်ပြီး မြန်မာတွေရဲ့ နှစ်ရှည်လများအသုံးပြုလာတဲ့ ဆိုရိုးစကားတစ်ခုလည်း ဖြစ်လာပါတယ်။ အမည်အားဖြင့် ကြည့်ရင် ဘုရားပွဲဟာ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပွဲ၊ ကောင်းမွန်တဲ့အခမ်းအနားဖြစ်သင့်ပေမယ့် လက်တွေ့မှာတော့ တစ်နှစ်တစ်ကြိမ်လာတဲ့ ဒီအချိန်များမှာ လူတွေဟာ မိမိကိုယ်ကို ဒုက္ခပေး၊ ကုသိုလ်ဖျက်၊ နောက်ပါးတွင် ငရဲကိုပါ ဖိတ်ခေါ်မိစေတဲ့ အကျင့်အဆိုးတွေကို ကျူးလွန်လေ့ရှိကြတာကို ဖော်ပြနေတဲ့ စကားကောင်းတစ်ခုပါ။ ဗုဒ္ဓဒေသနာတော်အရ တကယ့်ဘုရားပွဲရဲ့အဓိပ္ပါယ်နဲ့ လက်တွေ့ကျင့်ရပုံကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး အသေးစိတ်ရှင်းပြပါမည်။

၁။ ဘုရားပွဲ၏ အမှန်တကယ်အဓိပ္ပါယ်နဲ့ ဗုဒ္ဓဒေသနာ

-------------------------------------------------------------------------------

ဘုရားပွဲကို ကျင်းပခြင်းရဲ့ မူလရည်ရွယ်ချက်ကား အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ပါတယ် -

▪ ဗုဒ္ဓဂုဏ်၊ ဓမ္မဂုဏ်၊ သံဃာဂုဏ်ကို အောက်မေ့သတိရခြင်း၊ - ဘုရားရှင်ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်များကို အမှတ်ရ၊ တန်ဖိုးထား၊ လိုက်နာကျင့်ကြံရန် ရည်ရွယ်ပါတယ်။

▪ ဒါန၊ သီလ၊ ဘာဝနာ ကုသိုလ်တိုးပွားရန်၊ - ပူဇော်ခြင်း၊ လှူဒါန်းခြင်း၊ သီလစောင့်ထိန်းခြင်း၊ တရားနာခြင်းဖြင့် စိတ်ကိုသန့်ရှင်းစေ၊ ကုသိုလ်စုဆောင်းရန်အတွက်ဖြစ်သည်။

▪ သူတစ်ပါးနှင့် စည်းလုံးညီညွတ်မှုတည်ဆောက်ခြင်း၊ - အိမ်နီးချင်း၊ မိတ်ဆွေ၊ ဆွေမျိုးများနှင့် ကြင်နာစွာဆက်ဆံ၊ အပြန်အလှန်ကူညီရန် အချိန်ကောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။

 

ဘုရားရှင်ဟောကြားသည့်အတိုင်း "ကုသိုလ်ကိုပြုစေ၊ အကုသိုလ်ကိုရှောင်ကြဉ်စေ၊ စိတ်ကိုသန့်ရှင်းစေ" ဟူသော တရားသည် ဘုရားပွဲ၌ အထူးလိုက်နာသင့်တဲ့ အဓိကအချက်ဖြစ်ပါသည်။

၂။ "တစ်နှစ်တစ်ခါ ငရဲရှာ" - အဘယ်ကြောင့်ဒီလိုဖြစ်ရသလဲ

-------------------------------------------------------------------------------

တစ်နှစ်တစ်ကြိမ်လာတဲ့ ဘုရားပွဲအချိန်တွေမှာ လူတွေဟာ ကုသိုလ်အစား အကုသိုလ်ကို တိုးပွားစေပြီး နောက်ပါးဘဝ ငရဲသို့ရောက်စေနိုင်တဲ့ အကြောင်းရင်းများစွာရှိနေပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အောက်ပါအကျင့်အဆိုးများကို မကြာခဏမြင်တွေ့ရတတ်သည် -

ပျော်ပါးသောက်စားခြင်း

-------------------------------------------------

▪ ဘုရားပွဲဆိုတာနဲ့ အများစုက ပွဲတော်ဆိုတာ အစားအသောက်၊ သောက်စားမှုနဲ့သာ အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ကြသည်။ မလိုအပ်ဘဲ အလွန်အကျွံသောက်စားခြင်း၊ အရက်၊ ဆေးရွက်စသည့် မူးယစ်ပစ္စည်းများ သောက်ခြင်းသည် သီလကိုဖျက်ဆီးပါသည်။

▪ ဗုဒ္ဓဒေသနာတော်တွင် "မူးယစ်ပစ္စည်းမှ ရှောင်ကြဉ်ရမည်" ဆိုတာ ပဥ္စသီလတွင် ပါရှိပြီး၊ မူးယစ်ခြင်းကြောင့် စိတ်မတည်မတန့်ဖြစ်ကာ နောက်ထပ်အကုသိုလ်များစွာကို ကျူးလွန်မိစေနိုင်သည်။

▪ အလွန်အကျွံစားသောက်ခြင်းသည် ကိုယ်ကျန်းမာရေးကိုပါ ထိခိုက်စေပြီး တရားကိုစဉ်းစားရန်ပင် ခက်ခဲသွားစေနိုင်သည်။

 

ရမ်းကားခြင်း၊ အပြုအမူမကောင်းခြင်း

-------------------------------------------------

▪ ပွဲကြီးပွဲကျယ်များတွင် လူတွေစုပြီး စကားသံ၊ ဆူညံသံများဖြင့် ကခြင်း၊ သီချင်းဆိုခြင်းတို့ အလွန်အကျွံပြုလာကြတယ်။

▪ ပွဲ၏ရန်ပုံငွေအဖြစ် လောင်းကစားများ ထဲ့သွင်း​ပြုလုပ်ကြခြင်းကြောင့် ငွေကြေးအလွန်အကျွံသုံးစွဲလာခြင်း၊ ၎င်းတို့သည် မိမိအခြေအနေထက်ကျော်လွန်ပြီး သုံးစွဲခြင်းတို့ကြောင့် နောက်ပိုင်းဆင်းရဲဒုက္ခရောက်ကြရသည်။

▪ ဘုရားရှင်က "မေထုန်အကျင့်မှ ရှောင်ကြဉ်ရမည်" ဟု ဟောကြားထားသော်လည်း ပွဲတော်ကိုအကြောင်းပြုပြီး မကောင်းမှုကို တိုင်ပင်ကြကုန်၏။ အမျိုးသားအမျိုးသမီး အလွန်အကျွံပေါင်းသင်းခြင်း၊ အဝတ်အစား မသင့်လျော်ခြင်း၊ အပြောအဆိုမကောင်းခြင်းတို့သည် သီလကိုဖျက်စေသည်။

ရန်ဖြစ်ခြင်း၊ အငြင်းပွားခြင်း

-------------------------------------------------

▪ မူးယစ်မိသောအခါလည်းကောင်း၊ အသင်းအဖေါ်များလွန်းသောအခါလည်းကောင်း၊ အကျိုးမရှိတဲ့အကြောင်းများဖြင့် အငြင်းပွား၊ စကားများပြောကြ၊ ရန်ဖြစ်ကြသည်။

▪ တစ်ဦးကိုတစ်ဦး ဆဲဆိုးခြင်း၊ ရိုက်နှက်ခြင်း၊ ပစ္စည်းဖျက်ဆီးခြင်းစတဲ့ ကိုယ်အားဖြင့်မကောင်းမှု၊ နှုတ်အားဖြင့်မကောင်းမှုများ ကျူးလွန်မိကြသည်။

ဘုရားရှင်ဟောကြားသည့်အတိုင်း "အမျက်ဒေါသကို စိုးစဉ်းမျှမဖြစ်စေနှင့်၊ အမျက်ထွက်သူသည် လှပသောစကားကိုပင် မကြားနိုင်၊ အမှန်တရားကိုပင် မမြင်နိုင်တော့ပါ"။ ရန်ဖြစ်ခြင်းသည် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ကုသိုလ်စိတ်တို့ ပျောက်ကွယ်သွားစေပြီး ရန်လိုမှု၊ မုန်းတီးမှုကို မျိုးစေ့ချထားရာလည်း ရောက်ရှိစေသည်။

၃။ အမှန်တကယ်ဘုရားပွဲဖြစ်စေဖို့ ဘယ်လိုကျင့်ကြမလဲ

-------------------------------------------------------------------------------

ဘုရားပွဲကို အမှန်တကယ် ကုသိုလ်ရရှိရာပွဲဖြစ်စေချင်လျှင် အောက်ပါအတိုင်း ပြုပြင်ကျင့်ကြသင့်ပါတယ် -

▪ သီလစောင့်ထိန်းပါ၊ - အရက်၊ မူးယစ်ပစ္စည်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ။ ပဉ္စသီလကို မြဲမြံစွာစောင့်ထိန်းပါ။

▪ အတန်အသင့်သောက်စားပါ၊ - ကျေးဇူးပြု၍ စားသောက်ပါ၊ လိုအပ်သည်ထက်ပိုမစားပါနှင့်။

▪ ရမ်းကားမှုကိုထိန်းသိမ်းပါ၊ - ပျော်ပါးပါ၊ သို့သော် အတိုင်းအတာရှိပါစေ။ မိမိကိုယ်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပါစေ။

▪ သူတစ်ပါးကိုရိုသေလေးစားပါ၊ - အငြင်းအခုံမဖြစ်ပါနှင့်၊ ရန်မဖြစ်ပါနှင့်။ အမှားရှိလျှင်ခွင့်လွှတ်ပါ၊ သင့်တင့်စွာပြောဆိုပါ။

▪ တရားနာ၊ တရားဆင်ခြင်ပါ၊ - ဘုရားပွဲ၏အဓိကအကျင့်၊ တရားကိုနာခံပါ၊ စိတ်ထဲတွင်ဆင်ခြင်ပါ။

▪ ကုသိုလ်ပွားများအောင်ပြုလုပ်ပါ၊ - လှူဒါန်းခြင်း၊ ကူညီခြင်း၊ ကောင်းသောအတွေးအခေါ်များဖြင့် စိတ်ကိုအလှဆင်ပါ။

နိဂုံး -

"တစ်နှစ်တစ်ခါ ငရဲရှာ၊ လူ့ရွာ ဘုရားပွဲ" ဆိုတဲ့စကားဟာ ကျွန်ုပ်တို့အား သတိပေးနေပါတယ် - ဘုရားပွဲဆိုတာ ကုသိုလ်တိုးပွားရာနေရာဖြစ်သင့်ပြီး၊ အကုသိုလ်ပြုလုပ်ရန် အခွင့်အလမ်းမဟုတ်ပါဘူး။ ပျော်ပါးသောက်စားခြင်း၊ ရမ်းကားခြင်း၊ ရန်ဖြစ်ခြင်းစတဲ့အရာတွေက ဘုရားပွဲကို ကုသိုလ်မြေမှ အကုသိုလ်တက်ရာအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေပြီး "တစ်နှစ်တစ်ခါ ငရဲရှာ" ရတဲ့အကြောင်းရင်းလည်း ဖြစ်နေပါတယ်။

ဘုရားရှင်၏သားသမီးများအနေနဲ့ ဖခင်ကိုလည်း သိက္ခာမချစေ၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း အကုသိုလ်မဖြစ်ရစေဖို့ ကျွန်ုပ်တို့သည် ဘုရားပွဲတိုင်းကို သီလနှင့်ပြည့်စုံ၊ ဒါနနှင့်ပြည့်စုံ၊ တရားနှင့်ညီတဲ့ အမှန်တကယ်ကုသိုလ်ပွဲတော်အဖြစ် ကျင်းပကြပါစို့။ လူတွေပြောတဲ့အတိုင်း "တစ်နှစ်တစ်ခါ ငရဲရှာ" တဲ့အကျင့်ကိုဖျက်သိမ်းပြီး "တစ်နှစ်တစ်ခါ ကုသိုလ်ရှာ၊ လူ့ရွာ ဘုရားပွဲ" ဖြစ်လာအောင် ကျွန်ုပ်တို့အားလုံး ကြိုးပမ်းကြပါစို့။

ယခုအချိန်ကစ၍ သဒ္ဓါတရားဖြင့် စိတ်နှလုံးဖြူစင်စွာ ကုသိုလ်ကောင်းမှုများ ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

                                       သျှင်ပျို(ဉာဏပဒေသာ)

ကိုးကား/-

▪ "တစ်နှစ်တစ်ခါ ငရဲရှာ၊ လူ့ရွာ ဘုရားပွဲ။”(ရွှေကျင်ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ဆုံးမဩဝါဒ)

စကားလက်ဆောင် -

“အသိပညာသည်သာ ဘဝ၏ အလင်းရောင်ဖြစ်ပါသည်။

ဤ ‘ဉာဏပဒေသာ’ မှ ရရှိသော အသိအမြင်များဖြင့် မိမိနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို အကျိုးပြုနိုင်သော ပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်ပါစေ။”

မှတ်ချက်။ ။မူရင်းအတိုင်းသာ လွတ်လပ်စွာ ကူးယူဖော်ပြခွင့်ပြုပါသည်။

#အသိပညာရေးဆိုင်ရာပရဟိတဖောင်ဒေးရှင်း

#သျှင်ပျို_ဉာဏပဒေသာ #ဉာဏပဒေသာ #ÑăṇaPadesă

ဒီဂျားဗူး (déjà vu) ဆိုတာ

 ဒီဂျားဗူး (Deja Vu)

📌 အခုမှ ရောက်ရှိဖူးတဲ့ဒေသ၊ အခုမှ ရှူရှိုက်ဖူးတဲ့ ရနံ့၊ အခုမှ ထိတွေ့ဖူးတဲ အထိအတွေ့ကို ရောက်ဖူး ရှူဖူး ထိတွေ့ဖူးပြီးသားလို့ ခံစားမိတဲ့ စိတ်အခြေအနေကို ဆေးပညာအရ ဒီဂျားဗူး (déjà vu) လို့ခေါ်ပါတယ်။ 

(Hello Sayarwon Panel မှ အချက်အလက် စစ်ဆေးထားပါသည်။ Hello Sayarwon Panel

Dr. Thiha Phyo Myint မှ ရေးသားသည်။ · 12/05/2020 တွင် အသစ်ဖြည့်စွက်ခဲ့သည်။)

ဒီဂျားဗူး (déjà vu) ဆိုတာ ဘာလဲ။

သင်အခုလက်ရှိကြုံနေရတဲ့ အဖြစ်အပျက်တခုခုကို အရင်က တွေ့ကြုံခဲ့ရဖူးသလို ခံစားနေရပါသလား။ ဒီလိုမျိုး ထူးထူးဆန်းဆန်းခံစားရခြင်းကို ဒီဂျားဗူး (déjà vu) လို့ခေါ်ပြီး လူအတော်များများ ကြုံတွေ့ရလေ့ ရှိပါတယ်။ဦးနှောက်က မှားယွင်းပြီး ဖန်တီးလိုက်တဲ့ မှတ်ဉာဏ်တွေကြောင့် ဒီလို တွေ့ကြုံရတာလို့ အရင်က ယူဆခဲ့ကြပါတယ်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ St Andrews တက္ကသိုလ်က ပညာရှင် Akira O’Connor ပြုလုပ်တဲ့ လေ့လာသုတေသန ပြုချက်အသစ်က ပိုပြီးတိကျတဲ့ ဖြေရှင်းချက်ကို ပေးခဲ့ပါတယ်။ ပါဝင်ကူညီပြီး စမ်းသပ်ခံပေးသူတွေကို fMRI ရိုက်ပြီး စစ်ဆေးစမ်းသပ်ချက်အရ ဒီဂျားဗူး (déjà vu) ဖြစ်စဉ်မှာ ဦးနှောက်ရဲ့ အရှေ့ပိုင်း ဧရိယာ(ဆုံးဖြတ်ချက်ချတဲ့ လုပ်ငန်းကို လုပ်ပေးတဲ့ ဦးနှောက်ဧရိယာ) ပါဝင်ပတ်သက်မှုရှိတယ်ဆိုတာကို တွေ့ရှိခဲ့ရပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ တွေ့ကြုံခဲ့ဖူးတယ်လို့ ထင်နေရတာနဲ့ တကယ်တမ်းတွေ့ကြုံနေရတာတို့ အကြားမှာ ပဋိပက္ခဖြစ်နေတဲ့အခါ ဦးနှောက်အရှေ့ပိုင်းနေရာဟာ မှတ်ဉာဏ်ဟောင်းတွေကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ပြီး အချက်ပြမှုတွေကို ပေးပို့နေတာဖြစ်မယ်လို့ O’Connor က ယုံကြည်ပါတယ်။

#ဒီဂျားဗူး (Deja Vu)

ဒီဂျားဗူး (Déjà vu) ဟာ သင့်ဦးနှောက်ကျန်းမာစွာ အလုပ်လုပ်နေကြောင်းပြတဲ့ သက်သေဖြစ်တယ်။

ဒီတွေ့ရှိမှုတွေက ဘာကိုညွှန်ပြနေသလဲဆိုတော့ ဒီဂျားဗူး (Déjà vu) ဟာ သင့်ဦးနှောက်ကျန်းမာစွာ အလုပ်လုပ်နေကြောင်းပြတဲ့ သက်သေဖြစ်တယ်ဆိုတာပါပဲ။ သင့်အနေနဲ့ ဒီ ဖြစ်စဉ်ကို တွေ့ကြုံခံစားနေရချိန်မှာ သင်ဦးနှောက်ရဲ့ မှတ်ဉာဏ်ပြန်လည်စစ်ဆေးတဲ့ အစိတ်အပိုင်းဟာ ကောင်းစွာ အလုပ်လုပ်နေပါတယ်။ ဒါကြောင့် သင်ဟာ မေ့တတ်သူတယောက် မဖြစ်နိုင်သေးပါဘူး။ ဒါဟာ ကျွန်တော်တို့သိရှိပြီးသား အချက်တချက်ဖြစ်တဲ့ “deja vu ဟာ အသက်အရွယ်ကြီးသူတွေမှာ ဖြစ်ခဲတယ် “ဆိုတဲ့ အချက်နဲ့ သွားကိုက်ညီနေပါတယ်။ ငယ်စဉ်က deja vu ဖြစ်စဉ်ကို မကြာခဏဆိုသလို တွေ့ကြုံနေရသူတွေဟာ အသက်တဖြည်းဖြည်းကြီးလာပြီး မှတ်ဉာဏ်အားနည်းလာတာနဲ့အမျှ deja vu ဖြစ်တာ နည်းပါးသွားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒီကောက်ချက်ဟာ deja vu ဖြစ်စဉ်ကို တခါမှ မခံစားဖူးသူတွေအတွက် မမှန်တဲ့အတွက် ဒါဟာ သံသယ ဖြစ်စရာ တွေ့ရှိချက်လို့ တချို့သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ယူဆပါတယ်။ တချို့လူတွေဟာ အပြစ်အနာအဆာ လုံးဝမရှိတဲ့ မှတ်ဉာဏ်စနစ်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားတဲ့အတွက် (deja vu ဖြစ်စဉ်မှာ အဓိကအကြောင်းရင်းခံဖြစ်တဲ့) မှတ်ဉာဏ်မှားယွင်းမှု ဖြစ်ပေါ်စရာ အကြောင်းမရှိတာမို့

deja vu ကို မကြုံတွေ့ရတာလို့ O’Connor ကပြန်လည် ချေပထားပါတယ်။

#ဒီဂျားဗူး (Déjà vu) နဲ့ အတက်ရောဂါ

Deja vu နဲ့ medial temporal lobe အတက်ရောဂါ (ဦးနှောက်ရဲ့ hippocampus လို့ခေါ်တဲ့ အစိတ်အပိုင်းကို ထိခိုက်စေတဲ့ အတက်ရောဂါတမျိုး)ဖြစ်ပွားရခြင်းတို့အကြားမှာ ဆက်စပ်မှု ရှိနေတယ်လို့ လေ့လာမှု အချို့က ဆိုပါတယ်။ ဦးနှောက်မှာရှိတဲ့ hippocampus အစိတ်အပိုင်းဟာ မှတ်ဉာဏ်ထိန်းသိမ်းစီမံမှုလုပ်ငန်းမှာ အရေးကြီးတဲ့ နေရာက ပါဝင်ပါတယ်။ အာရုံကြောနှင့်စိတ်ပညာ ဆေးပညာဂျာနယ်မှာ ဖော်ပြထားချက်အရ deja vu ဖြစ်စဉ်ကို တောက်လျှောက်ခံစားနေရသူတွေဟာ အတက်ရောဂါ စတင်ခံစားနေရပြီလို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျွမ်းကျင်သူတွေဟာ အာရုံကြောတွေမှားယွင်းသတင်းပို့တာနဲ့ ဒီဂျားဗူး (déjà vu) ဖြစ်စဉ်တို့အကြား ဆက်စပ်မှုရှိတာကို စတင်စဉ်းစားလာကြပါတယ်။ ဒီဂျားဗူး (déjà vu) ဟာ ကျွန်တော်တို့အတွက် ကောင်းကျိုးပေးနိုင်သလား ဒါမှမဟုတ် ဆိုးကျိုးပေးနိုင်သလားဆိုတာကို ဘယ်သူမှ အတပ်မပြောနိုင်ပါဘူး။deja vu ဖြစ်စဉ်ကို ခံစားရတာဟာ လူတွေကို သူတို့ရဲ့ မှတ်ဉာဏ်ပိုင်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ပြန်လည်စစ်ဆေးဖို့ နဲ့ ကိုယ့်မှတ်ဉာဏ်တွေကို သိပ်မယုံစားတော့ဖို့သတိပေးချက်တခုဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

 မှတ်ဉာဏ် အရည်အသွေးဟာ သင်မသိလိုက်ဘဲ ပြောင်းလဲသွားနိုင်တယ်ဆိုတာကို လေ့လာချက်တွေအရ ကျွန်တော်တို့ သိရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီအချက်ဟာ deja vu နဲ့ ဆက်စပ်ပတ်သက်မှု ရှိကြောင်းကိုတော့ ရှင်းပြနိုင်စရာ သက်သေပြချက် မရှိပါဘူး။

*** Hello ဆရာဝန် ကျန်းမာရေးစာမျက်နှာမှ ကူးယူဖော်ပြသည်။

Property Tax အမျိုးအစားများ

 အိမ်မရောင်းဘဲ အခွန်ပေးရခြင်းရဲ့ နောက်ကွယ်.... သို့မဟုတ် Property Tax အမျိုးအစားများ

အိမ်တစ်လုံးဝယ်ပြီး ငွေအကုန်ချေလိုက်ပြီ။ အကြွေးလည်း မရှိတော့ဘူး။ ကိုယ်နေတဲ့အိမ်ဆိုတော့ ငှားခလည်း မရဘူး။  ငှားလဲ မစား တော့ ဝင်ငွေ မဝင်ဘူးဆိုပါတော့။ ဒါပေမယ့် နှစ်တိုင်း အခွန်လွှာ ရောက်လာတယ်။ မဖြစ်မနေ ပေးဆောင် နေရတယ်။  ဒီလိုအခြေအနေ ကလည်း တစ်ချို့ နိုင်ငံ တွေမှာ ရှိတတ် လေ့ရှိပါတယ်။ 

ဒီအခါမှာ “ငါ့အိမ်က ဝင်ငွေတောင် မရဘူး။ ဘာလို့ အခွန်ပေးနေရသေးတာလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို အိမ်ရှင်တချို့ မေးကြပါတယ်။

ဒီမေးခွန်းကို ဖြေဖို့ အိမ်ကရတဲ့ဝင်ငွေနဲ့ အိမ်ကိုပိုင်ဆိုင်ထားခြင်းကို အရင်ခွဲကြည့်ရပါမယ်။ အိမ်ငှားခရလို့ ကောက်တဲ့အခွန်၊ အိမ်ရောင်းပြီး မြတ်လို့ကောက်တဲ့အခွန်၊ အိမ်ပိုင်ဆိုင်ထားလို့ ပုံမှန်ကောက်တဲ့အခွန်တို့ဟာ ကောက်ခံရတဲ့အကြောင်းရင်း မတူပါဘူး။

လတ်တလောမှာ ခေတ်စားနေတဲ့ Property Tax ဆိုတာကို မြန်မာ မှာ သဘောပေါက်ကြတာက အိမ်ရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုအပေါ် မှာသာ ကောက်တဲ့ အခွန်လို့ မြင်နေထင်နေကြပါတယ်။ အိမ်တစ်လုံးပိုင်ရင် အခွန်နှုန်း တစ်နှစ်ကို ဘယ်လောက်၊ နှစ်လုံးပိုင်ပြီ ဆိုရင် ဘယ်လောက်တိုးကောက်မယ်၊ သုံးလုံး ဆိုရင် ဘယ်လောက်ဖြစ်သွားမယ် စသဖြင့်ပါပဲ ။ ဒါက အိမ်ပိုင်ဆိုင်မှု တွေကို လျော့ချ ပြီး အိမ်ခြံမြေ ဈေး ကို ကျစေ လိမ့်မယ်လို့လဲ မြင်ကြတာကိုတွေ့ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီ တစ်မျိုးထဲက Property Tax မဟုတ် ပါဘူး။ Property Tax.  ဆိုတာ အထက်က ပြောသလို အိမ်ငှားခ ရလို့ ကောက်တဲ့ အခွန်၊ အိမ်ရောင်းဝယ် လို့ မြတ် လို့ ကောက်တဲ့ အခွန်၊ အိမ်ပိုင်ဆိုင်ထားလို့ ပုံမှန်ကောက်တဲ့ အခွန် လို့ အဓိက ခွဲခြားနိုင်ပြီး ဝယ်လိုက်လို့ အမည်ပေါက်ပြောင်း အခွန်ဆောင်ရတာ၊ စာချုပ်စာတမ်း တံဆိပ်ခေါင်းခွန် စတဲ့ အမျိုးအစားတွေ အများအပြား ရှိနေပါတယ်။ 

ကျွန်တော်တို့ ပြောနေတဲ့ Property Tax ဆိုတာ အများအားဖြင့် မြေနဲ့အဆောက်အအုံကို ပိုင်ဆိုင်ခြင်း၊ အသုံးပြုခြင်းအပေါ် ပုံမှန်စည်းကြပ်တဲ့ ပစ္စည်းခွန်ပါ။ ဒါပေမယ့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံမှာ Property Tax လို့ ခေါ်ထားတဲ့အရာဟာ အခြားနိုင်ငံက အမည်တူအခွန်နဲ့ တစ်ထပ်တည်း မကျနိုင်ပါဘူး။

ဒါကြောင့် နိုင်ငံတကာဇယားတစ်ခုမှာ “ရှိ”၊ “မရှိ” ဆိုတဲ့ စကားနှစ်လုံးကိုပဲ ကြည့်ပြီး ဆုံးဖြတ်လိုက်ရင် စနစ်ရဲ့ အရေးကြီးတဲ့အပိုင်းကို လွတ်သွားနိုင်ပါတယ်။

## အခွန်နှုန်းကို မကြည့်ခင် အခွန်တွက်တဲ့အခြေခံကို ကြည့်ပါ

စိတ်ကူးနမူနာတစ်ခု တွက်ကြည့်ရအောင်။ အိမ်တစ်လုံးရဲ့ အခွန်တွက်ဖို့ သတ်မှတ်တန်ဖိုးက ကျပ်သိန်း ၁၀၀၀၊ နှစ်စဉ်နှုန်းက ၀ ဒသမ ၅ ရာခိုင်နှုန်းဆိုရင် တစ်နှစ် ကျပ်သိန်း ၅ ကျပါမယ်။

နောက်စနစ်တစ်ခုမှာ အဲဒီအိမ်ရဲ့ ခန့်မှန်းနှစ်စဉ်ငှားရမ်းတန်ဖိုးက ကျပ်သိန်း ၆၀၊ အခွန်နှုန်းက ၅ ရာခိုင်နှုန်းဆိုရင် တစ်နှစ် ကျပ်သိန်း ၃ ကျပါတယ်။

နှုန်းကိုပဲ ကြည့်ရင် ဒုတိယစနစ်က ဆယ်ဆမြင့်နေတယ်။ တကယ်ပေးရတဲ့ငွေကတော့ ပထမစနစ်ထက် နည်းနေပါတယ်။ ဒီနှုန်းနဲ့တန်ဖိုးတွေဟာ တွက်ပုံရှင်းပြဖို့ ယူထားတဲ့ နမူနာတွေပါ။

အခွန်နှုန်း ဘယ်လောက်လဲဆိုတာနဲ့အတူ “ဘယ်တန်ဖိုးအပေါ် မြှောက်တာလဲ” ဆိုတာ မေးရတဲ့အကြောင်းရင်းက ဒီလိုပါပဲ။

## စင်ကာပူနဲ့ ဂျပန်မှာ ဘယ်လိုကွာသလဲ

စင်ကာပူမှာ Property Tax ကို အိမ်ရောင်းဈေးအပေါ် တိုက်ရိုက်တွက်တာထက် Annual Value လို့ခေါ်တဲ့ ခန့်မှန်းနှစ်စဉ်ငှားရမ်းတန်ဖိုးကို အခြေခံပါတယ်။ အိမ်ရှင်ကိုယ်တိုင်နေတဲ့အိမ်နဲ့ ကိုယ်တိုင်မနေတဲ့အိမ်မှာ နှုန်းထားကွာပါတယ်။

IRAS ရဲ့ တရားဝင်နမူနာအရ ကိုယ်တိုင်နေထိုင်တဲ့အိမ်ရဲ့ Annual Value ဟာ စင်ကာပူဒေါ်လာ ၃၆၀၀၀ ဆိုရင် ၂၀၂၅ ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်မှစတဲ့ နှုန်းထားအရ ပထမ ၁၂၀၀၀ ကို သုညရာခိုင်နှုန်း၊ ကျန် ၂၄၀၀၀ ကို ၄ ရာခိုင်နှုန်းနဲ့ တွက်ပါတယ်။ ပေးရတဲ့အခွန်က ဒေါ်လာ ၉၆၀ ဖြစ်ပါတယ်။ အိမ်ရောင်းဈေးရဲ့ ၄ ရာခိုင်နှုန်းကို ကောက်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ [IRAS အခွန်နှုန်းနှင့် နမူနာတွက်ချက်မှု](https://www.iras.gov.sg/quick-links/tax-rates/property-tax-rates)

ဂျပန်မှာတော့ Fixed Assets Tax ရှိပါတယ်။ နာဂိုယာမြို့ရဲ့ ၂၀၂၅ လမ်းညွှန်မှာ ဒီအခွန်နှုန်းကို ၁ ဒသမ ၄ ရာခိုင်နှုန်းလို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။ သတ်မှတ်မြို့ပြစီမံကိန်းဧရိယာက မြေနဲ့အိမ်တွေမှာ City Planning Tax ၀ ဒသမ ၃ ရာခိုင်နှုန်းလည်း သက်ဆိုင်နိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အခွန်တွက်ဖို့သတ်မှတ်တန်ဖိုး၊ လူနေမြေအတွက် သက်သာခွင့်တို့ကိုပါ ထည့်ကြည့်ရပါတယ်။ အိမ်ကြော်ငြာဈေးကို ယူပြီး နှုန်းနှစ်ခု ပေါင်းမြှောက်လိုက်ရုံနဲ့ မပြီးပါဘူး။ [နာဂိုယာမြို့ တရားဝင်အခွန်လမ်းညွှန်](https://www.city.nagoya.jp/_res/projects/default_project/_page_/001/042/197/guide2025.pdf)

## တောင်ကိုရီးယားနဲ့ ထိုင်ဝမ်က ပိုင်ဆိုင်မှုပုံစံကိုပါ ကြည့်တယ်

တောင်ကိုရီးယားမှာ ဒေသန္တရပစ္စည်းခွန်အပြင် သတ်မှတ်တန်ဖိုးကန့်သတ်ချက်ကို ကျော်တဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေမှာ Comprehensive Real Estate Holding Tax ဆိုတဲ့ အခွန်လည်း ရှိပါတယ်။ အိမ်တစ်လုံးချင်းကိုသာ ကြည့်တာမျိုးထက် နိုင်ငံတစ်ဝန်း ပိုင်ဆိုင်ထားတဲ့ သက်ဆိုင်ရာအိမ်ခြံမြေတန်ဖိုးကို စုကြည့်တဲ့ သဘောပါ။ ကိုယ်ပိုင်နေစရာတစ်အိမ်နဲ့ အိမ်များစွာကိုင်ထားခြင်းတို့အတွက် စည်းမျဉ်းနဲ့ သက်သာခွင့်ကွာနိုင်ပါတယ်။ [တောင်ကိုရီးယား အမျိုးသားအခွန်ဌာန](https://j.nts.go.kr/nts/cm/cntnts/cntntsView.do?cntntsId=7739&mi=2357)

ထိုင်ဝမ်မှာ မြေတန်ဖိုးခွန်နဲ့ အိမ်ခွန်ကို ခွဲထားပါတယ်။ အိမ်ခွန်ဘက်မှာလည်း ကိုယ်တိုင်နေတဲ့အိမ်နဲ့ ကိုယ်တိုင်မနေတဲ့အိမ်ကို တူတူမတွက်ပါဘူး။ ၂၀၂၄ ဇူလိုင် ၁ ရက်မှာ အသက်ဝင်ခဲ့တဲ့ House Tax 2.0 ပြုပြင်မှုအရ ကိုယ်တိုင်မနေတဲ့ လူနေအိမ်တွေရဲ့ ဥပဒေသတ်မှတ်နှုန်းအကွာအဝေးကို ၂ မှ ၄ ဒသမ ၈ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ပြောင်းထားပါတယ်။ သတ်မှတ်ချက်ပြည့်မီတဲ့ မိသားစုတစ်စုရဲ့ တစ်ခုတည်းသော ကိုယ်တိုင်နေထိုင်ရာအိမ်အတွက်တော့ ၁ ရာခိုင်နှုန်းနှုန်းထား ရနိုင်ပါတယ်။ ဒါဟာ အိမ်အားလုံးကို အရောင်းဈေးရဲ့ ၄ ဒသမ ၈ ရာခိုင်နှုန်း ကောက်တာလို့ မဆိုလိုပါဘူး။ [ထိုင်ဝမ် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန](https://www.mof.gov.tw/Eng/singlehtml/8c36eef876024991ab67442a61508f19?cntId=872fcdd9357a40a9954ebb9e277c614f)

ဒီစနစ်နှစ်ခုက ပြတဲ့ မေးခွန်းဟာ စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းပါတယ်။ အိမ်တစ်လုံးမှာ ကိုယ်တိုင်နေသူနဲ့ အိမ်အများကြီးကိုင်ထားသူကို ဘယ်လောက်အထိ တူတူဆက်ဆံသင့်သလဲဆိုတာပါ။

## တရုတ်မှာ မရှိဘူးလို့ အလွယ်ပြောလို့မရဘူး

တရုတ်မှာ အကန့်အသတ်နဲ့ ကောက်ခံ တတ်ပြီး မြို့အချို့မှာ ရှိကာ တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာ ကောက်ခံခြင်း တော့မတွေ့ရသေးပါဘူး။ ဒါပေမယ့် တရုတ်မှာ အိမ်ခြံမြေဆိုင်ရာအခွန် မရှိတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ပုံမှန်စည်းမျဉ်းအရ တစ်ဦးချင်းပိုင်ဆိုင်တဲ့ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းမသုံးသောအိမ်ခြံမြေကို ပစ္စည်းခွန်ကင်းလွတ်ခွင့်ပေးထားတဲ့ အပိုင်းရှိပါတယ်။ [တရုတ်အခွန်ဌာန၏ ရှင်းလင်းချက်](https://shanxi.chinatax.gov.cn/zcfg/detail/sx-11400-3815-1696313)

ဒါပေမယ့် ရှန်ဟိုင်းလို နေရာမှာ အိမ်အချို့အတွက် သီးခြားစမ်းသပ်ကောက်ခံမှု ရှိပါတယ်။ ရှန်ဟိုင်းအခွန်ဌာနရဲ့ ၂၀၂၆ ရှင်းလင်းချက်မှာ ဒေသခံမိသားစုတွေ အသစ်ဝယ်တဲ့ ဒုတိယအိမ်နဲ့အထက်၊ ဒေသခံမဟုတ်သူတွေ အသစ်ဝယ်တဲ့အိမ်တို့အတွက် သတ်မှတ်ချက်အရ အခွန်သက်ဆိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားပါတယ်။ ကင်းလွတ်မှုနဲ့ အသေးစိတ်သတ်မှတ်ချက်တွေကို ထပ်စစ်ရပါတယ်။ [ရှန်ဟိုင်း အခွန်ဌာန](https://shanghai.chinatax.gov.cn/tax/xwdt/ztzl/grsx/fwjy/grfclsx/202411/t474229.html)

“တရုတ်မှာ အခွန်မရှိဘူး” ဆိုတာထက် “ဘယ်ပစ္စည်း၊ ဘယ်အသုံးပြုမှုနဲ့ ဘယ်မြို့အတွက်လဲ” လို့ မေးခြင်းက ပိုမှန်ပါတယ်။

## ဟောင်ကောင်မှာ ဆိုရင် 

 ဟောင်ကောင်မှာ Property Tax ဆိုတဲ့အမည်နဲ့ အခွန်ရှိပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီအခွန်က ငှားရမ်းဝင်ငွေကို အခြေခံပါတယ်။

ဟောင်ကောင် IRD ရဲ့ ရှင်းလင်းချက်အရ ၂၀၂၆/၂၇ အပါအဝင် ဖော်ပြထားတဲ့ အခွန်နှစ်တွေအတွက် အသားတင်စည်းကြပ်တန်ဖိုးအပေါ် ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း ကောက်ပါတယ်။ ရရှိငှားခထဲက သက်ဆိုင်ရာနုတ်ပယ်ခွင့်တွေ၊ ပိုင်ရှင်ပေးထားတဲ့ Rates နဲ့ သတ်မှတ်ပြုပြင်စရိတ်သက်သာခွင့်တို့ကို တွက်ပြီးမှ အခွန်ကျသင့်ငွေ ရပါတယ်။ [ဟောင်ကောင် IRD](https://www.ird.gov.hk/eng/tax/bir57se_notes.htm)

တစ်ဖက်မှာ Rates နဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ Government Rent စနစ်တွေလည်း ရှိပါတယ်။ ဒီနေရာက Rateable Value ဆိုတာ ခန့်မှန်းနှစ်စဉ်ငှားရမ်းတန်ဖိုးပါ။ အဲဒီစနစ်တွေကို ငှားရမ်းဝင်ငွေအပေါ် ကောက်တဲ့ Property Tax နဲ့ သီးခြားခွဲကြည့်ရပါတယ်။ [ဟောင်ကောင် ရာပြတ်ဌာန](https://www.rvd.gov.hk/doc/en/ratesandrent.pdf)

## ထိုင်း မလေးရှားနဲ့ အင်ဒိုနီးရှား

ထိုင်းမှာ ၂၀၂၀ မှ စတင်အသုံးပြုတဲ့ Land and Building Tax စနစ်က မြေနဲ့အဆောက်အအုံကို လက်တွေ့အသုံးပြုပုံအလိုက် ခွဲကြည့်ပါတယ်။ စိုက်ပျိုးရေး၊ လူနေအိမ်၊ အခြားအသုံးပြုမှုနဲ့ လွတ်ထားမှုတို့ကို တူညီတဲ့အုပ်စုအဖြစ် မတွက်ပါဘူး။ ကိုယ်တိုင်နေတဲ့ အိမ်တစ်လုံးနဲ့ အသုံးမချဘဲထားတဲ့မြေဟာ အခွန်သဘောတရားအရ ကွာနေပါတယ်။ [ထိုင်းဒေသန္တရအခွန် ရှင်းလင်းစာစောင်](https://www.sakaeocity.go.th/finance/fileupload/419007042563.pdf)

မလေးရှားမှာ Assessment Tax နဲ့ Quit Rent ကို ခွဲသိဖို့ လိုပါတယ်။ Assessment Tax က ဒေသန္တရအာဏာပိုင်က စည်းကြပ်တဲ့ ပစ္စည်းဆိုင်ရာအခွန်ဖြစ်ပြီး Quit Rent က ပြည်နယ်အဆင့် မြေခွန်ဆိုင်ရာပေးဆောင်မှုပါ။ ဒါကြောင့် နှစ်ခုလုံးကို “စည်ပင်ကောက်တဲ့ အခွန်တစ်မျိုး” လို့ မရောသင့်ပါဘူး။ [ပီနန်မြို့တော် ပစ္စည်းစည်းကြပ်မှု](https://www.mbpp.gov.my/en/services/perkhidmatan-utama/penilaian-harta), [မလေးရှားအစိုးရ Quit Rent ဝန်ဆောင်မှု](https://www.malaysia.gov.my/en/digital-services/kelantan-quit-rent-payment)

အင်ဒိုနီးရှားမှာ PBB လို့ခေါ်တဲ့ မြေနဲ့အဆောက်အအုံခွန် ရှိပါတယ်။ ကျေးလက်နဲ့မြို့ပြဆိုင်ရာ PBB-P2 ကို ဒေသန္တရအစိုးရက စီမံကောက်ခံပြီး စိုက်ခင်း၊ သစ်တောနဲ့ သတ္တုတူးဖော်ရေးလို သီးခြားကဏ္ဍအချို့ကိုတော့ ဗဟိုအဆင့်က စီမံပါတယ်။ ဒီမှာလည်း “တစ်နိုင်ငံလုံး တစ်ဌာနတည်းက အိမ်တိုင်းကို တူတူကောက်တယ်” ဆိုတဲ့ပုံ မဟုတ်ပါဘူး။ [အင်ဒိုနီးရှား အခွန်ဌာန](https://www.pajak.go.id/index.php/id/artikel/pajak-bumi-dan-bangunan-siapakah-yang-mengelola)

## Property Tax ရဲ့ ကောင်းကျိုးက ဘယ်မှာရှိသလဲ

ကျွန်တော်တို့ အိမ်တစ်လုံးဝယ်တဲ့အခါ အိမ်ရှေ့လမ်းကိုပါ ဝယ်လို့ရသလား။ ရေမြောင်းကို ကိုယ်တစ်ယောက်တည်း ပြင်လို့ရသလား။ လမ်းမီးနဲ့ အမှိုက်သိမ်းစနစ်ကို အိမ်တစ်အိမ်တည်းက အပြည့်အဝလုပ်လို့ရသလား။

ဒီဝန်ဆောင်မှုတွေဟာ အများနဲ့ဆိုင်ပါတယ်။ စနစ်တကျကောက်ခံပြီး တကယ်ပြန်သုံးနိုင်တဲ့ ပစ္စည်းခွန်က ဒေသဝန်ဆောင်မှုအတွက် ပုံမှန်ဘဏ္ဍာငွေ ရစေနိုင်ပါတယ်။ လမ်းနဲ့ပတ်ဝန်းကျင် ကောင်းလာရင် နေထိုင်မှုအကျိုးရပြီး အိမ်ခြံမြေရဲ့ အသုံးဝင်မှုလည်း တိုးနိုင်ပါတယ်။ ဒါဆိုရင် အဲဒီနေရာဒေသ က အိမ်ခြံမြေ ဈေးကလဲ တက်လာတော့တာပါပဲ။ ဒါဆိုရင် ဒီအိမ်ခြံမြေကို ဘဏ်ချေးငွေယူတာမျိုး လုပ်ပြီး ဒေသ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေ ပိုပြီး ကြီးထွား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာနိုင်ပြန်ပါတယ်။ 

နောက်ကောင်းကျိုးက မြေဟာ နေရာရွှေ့မရခြင်းပါ။ စာရင်းနဲ့ တန်ဖိုးသတ်မှတ်မှု ကောင်းရင် အခွန်အခြေခံကို သိရှိဖို့ အထောက်အကူဖြစ်ပါတယ်။ အစိုးရ နဲ့ စည်ပင်သာယာအတွက်က အရောင်းအဝယ်ရှိမှ ဝင်ငွေရတဲ့ လွှဲပြောင်းအခွန်ထက် ပုံမှန်ပစ္စည်းခွန်က ဘဏ္ဍာငွေကို ပိုတည်ငြိမ်စေနိုင်ပါတယ်။  

 ပိုပြီး ဒေသအတွက် လုပ်ဆောင်စရာတွေကို အစီအစဉ် ပိုမိုချမျတ် ဆောင်ရွက်နိုင်စေပါတယ်။ [OECD ပစ္စည်းခွန်ဆိုင်ရာ သုံးသပ်ချက်](https://www.oecd.org/en/publications/housing-taxation-in-oecd-countries_03dfe007-en/full-report/component-6.html)

ဒါကြောင့် လွှဲပြောင်းရောင်းချမှ ရတဲ့ အခွန်ထက် နှစ်စဉ် ပုံသေ ရရှိနေတဲ့ အခွန် က ဒေသတိုးတက်ရေး ကိုပိုအထောက်အကူ ပြု နိုင်ပြန်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် အသုံးမချ ၊ လူမနေ ပဲ အလွတ်ဖြစ်နေတဲ့ မြေ တွေကို လဲ အသုံး ချ လာ အောင် တွန်းအားပေးနိုင်ပါတယ်။ 

ဒါပေမယ့် အခွန်ရှိတာနဲ့ အိမ်ဈေးကျမယ်၊ ပူဖောင်းပျောက်မယ်လို့ အာမခံလို့ မရပါဘူး။ နေစရာလိုအပ်ချက်၊ ဆောက်လုပ်စရိတ်၊ ချေးငွေနဲ့ အိမ်အသစ်ရရှိမှုတို့ကလည်း သက်ရောက်နေပါတယ်။

## ဆိုးကျိုးကို မမြင်ဘဲ နှုန်းတိုးလို့မရဘူး

တစ်ခု နားလည် ဖို့ လိုတာကတော့  အိမ်ပိုင်ဆိုင်မှု ရှိနေပြီး အိမ်တန်ဖိုးတစ်ခု ရှိနေ သူတိုင်း ငွေလက်ထဲရှိသူ မဟုတ်ပါဘူး။

မိဘအမွေအိမ်မှာနေတဲ့ အငြိမ်းစားတစ်ယောက်ကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ အိမ်တည်နေရာကောင်းလာလို့ တန်ဖိုးတက်သွားတယ်။ သူ့လစဉ်ဝင်ငွေကတော့ မတက်ဘူး။ အိမ်ခြံမြေဈေး တက်၊ ရာဖြတ်ဈေး တက်လာလို့ အခွန်တန်ဖိုးပြန်ဖြတ်ပြီး ပေးရငွေ ရုတ်တရက်တက်လာရင် အိမ်ဈေးတက်တာကိုတောင် သူက စိတ်ပူနေရနိုင်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ဝင်ငွေနည်းသူသက်သာခွင့်၊ အရစ်ကျနဲ့ သတ်မှတ်ချက်ရှိတဲ့ နောက်မှပေးဆောင်ခွင့်တို့ကို စဉ်းစားရပါတယ်။ ငွေကြေးအခြေအနေမကြည့်ဘဲ ပစ္စည်းတန်ဖိုးကိုပဲ ကြည့်ရင် မမျှတမှု ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

တန်ဖိုးသတ်မှတ်မှု မမှန်တာကလည်း ပြဿနာကြီးပါ။ လမ်းတစ်လမ်းတည်းက အခြေအနေတူတဲ့အိမ်နှစ်လုံးကို မတူညီစွာတွက်ထားရင် အခွန်ထမ်းက ကျေနပ်မှာ မဟုတ်ပြန်ပါဘူး။ တန်ဖိုးဟောင်းကို မပြင်ဘဲထားရင်လည်း ဈေးကွက်ပြောင်းလဲမှုနဲ့ အခွန်ဝန်ထုပ် မကိုက်တော့ပါဘူး။ သတ်မှတ်ပုံပွင့်လင်းဖို့နဲ့ ပြန်လည်စိစစ်တောင်းခံနိုင်ဖို့ လိုပါတယ်။

အိမ်ရှင်က အခွန်တိုးလာလို့ ငှားခတင်ချင်နိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အခွန်အားလုံးကို အငှားသမားဆီ လွှဲပေးနိုင်မယ်လို့ မသေချာပါဘူး။ အခြားအိမ်ရွေးချယ်စရာနဲ့ ငှားနိုင်အားတို့က သက်ရောက်ပါတယ်။ အခွန်တိုးရင် ငှားခအမြဲတိုးမယ်လို့လည်း မပြောနိုင်သလို အငှားသမားအပေါ် လုံးဝမထိဘူးလို့လည်း မယူဆသင့်ပါဘူး။

အရေးအကြီးဆုံးတစ်ခုက ကောက်ခံရငွေကို ဘယ်လိုသုံးသလဲဆိုတာပါ။ အခွန်လွှာက ပုံမှန်ရောက်ပြီး လမ်းပေါက်တွေ၊ ပိတ်နေတဲ့ရေမြောင်းတွေကတော့ ပုံမှန်ကျန်နေတယ်ဆိုရင် ပြည်သူက အခွန်ရဲ့အကျိုးကို မမြင်တော့ပါဘူး။ ပေးရတဲ့ငွေနဲ့ ရရှိတဲ့ဝန်ဆောင်မှုကြားက ဆက်နွှယ်မှုကို ရှင်းပြနိုင်ဖို့ လိုပါတယ်။

## မြန်မာအတွက် ယူသင့်တဲ့သင်ခန်းစာ

မြန်မာမှာလည်း စည်ပင်ပစ္စည်းခွန် ရှိပြီးသားပါ။ ရန်ကုန်မှာ အိမ်ခွန်၊ မြူနီစပယ်ခွန်၊ ကွာတာကြေးလို့ သိကြတဲ့အခွန်ဟာ ငှားရမ်းဝင်ငွေခွန်နဲ့ သီးခြားဖြစ်ပါတယ်။ YCDC ကလည်း ရာပြတ်တန်ဖိုးဟာ အရောင်းကာလတန်ဖိုးကို ဖြတ်တာမျိုး မဟုတ်ကြောင်း ရှင်းပြထားပါတယ်။ [YCDC ပစ္စည်းခွန်ရှင်းလင်းချက်](https://www.ycdc.gov.mm/frontend_service/4)

နိုင်ငံတကာစနစ်ကို ယူကြည့်တဲ့အခါ ဘယ်နိုင်ငံက ဘယ်နှုန်းသုံးသလဲဆိုတာကိုပဲ မကူးသင့်ပါဘူး။ သူတို့မှာ ပိုင်ဆိုင်မှုစာရင်း ဘယ်လောက်မှန်သလဲ၊ တန်ဖိုးဘယ်လိုဖြတ်သလဲ၊ ဘယ်သူ့ကို သက်သာခွင့်ပေးသလဲ၊ အခွန်ငွေဘယ်မှာသုံးသလဲဆိုတာကိုပါ လေ့လာရပါတယ်။

အိမ်တစ်လုံးရဲ့တန်ဖိုးနဲ့ အိမ်ရှင်တစ်ယောက်ရဲ့ ပေးဆောင်နိုင်အားကို တွဲကြည့်နိုင်တဲ့ စနစ်ဖြစ်ဖို့ လိုပါတယ်။ တန်ဖိုးသတ်မှတ်ပုံကို နားလည်နိုင်ပြီး မမှန်ရင် ပြန်မေးနိုင်ဖို့လည်း လိုပါတယ်။

ကျွန်တော်တို့ အခွန်လွှာတစ်စောင်ကို ကြည့်တဲ့အခါ မေးသင့်တဲ့ မေးခွန်းက ရိုးပါတယ်။

“ဒီငွေကို ဘာအပေါ်တွက်ထားသလဲ။ ဘာအတွက်ကောက်သလဲ။ ကောက်ထားတဲ့ငွေက ဘယ်လိုအကျိုးအဖြစ် ပြန်ရောက်လာသလဲ။”

အဲဒီမေးခွန်းတွေကို ရှင်းရှင်းဖြေနိုင်မှ Property Tax ဟာ အိမ်ပိုင်ရှင်အတွက် မဖြစ်မနေပေးရတဲ့ စရိတ်တစ်ခုထက် ပိုပြီး မြို့ရဲ့လိုအပ်ချက်နဲ့ ချိတ်ဆက်ထားတဲ့ အခွန်တစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်ပါလိမ့်မယ်။

ဒါကြောင့် Property Tax ဆိုတာ အိမ်ပိုင်ဆိုင်မှုများလေ ပိုကောက်လေ လို့ ပုံသေလဲ သတ်မှတ် ရမှာ မဟုတ်သလို Property Tax ပြဌာန်းလို့ အိမ်ခြံမြေဈေးကျမယ် လို့လဲမယူဆနိုင်ပါဘူး။ ဒါ့အပြင်  Property Tax ဆိုတာ ကြောက်စရာကြီး လို့ ယူဆ ရမှာလဲ မဟုတ်ပဲ သူ့ရဲ့ ကောင်းကျိုးတွေ နဲ့  ဒေသ ဖွံ့ ဖြိုးမှုအပေါ်ချိတ်ဆက် မှုတွေ ကိုပါ နားလည် သိရှိဖို့ လိုအပ်တာပါပဲ။ 

လုံလောက်တဲ့ အသိပညာဟာ ပြင်းထန်တဲ့ အခက်အခဲတွေ ကိုလွယ်ကူ စွာ ကျော် ဖြတ် စေနိုင်ပါတယ်။ 

Kaung Hein Soe - Strategic

(Serial Investor)