ကာလဝမ်းရောဂါ (ပြင်းထန်ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါ)

ကပ်ရောဂါအသွင် ဖြစ်စေနိုင်သော Cholera ကာလဝမ်းရောဂါ (ပြင်းထန်ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါ)

ဇူလိုင်လ၊ ၂၀၂၄ ခုနှစ်

🔴 အဓိကအချက်များ

👉 ကာလဝမ်းရောဂါ (ပြင်းထန်ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါ) သည် ရုတ်တရက်ဖြစ်ပွားသော ဝမ်းပျက်ရောဂါဖြစ်ပြီး ကုသမှုမရရှိပါက နာရီပိုင်းအတွင်း သေဆုံးနိုင်သည်။

👉 ကာလဝမ်းရောဂါသည် သန့်ရှင်းစိတ်ချရသော ရေနှင့် အခြေခံမိလ္လာနှင့် ရေဆိုးစနစ်၊ သန့်ရှင်းရေးစနစ်များ လက်လှမ်းမမီနိုင်သော လူထုကို ထိခိုက်သက်ရောက်စေသည့် ဆင်းရဲမှု၏ ရောဂါ ဖြစ်သည်။

👉 ပဋိပက္ခများ၊ စနစ်ကျသည့် မြို့ပြချဲ့ထွင် အစီအစဉ်မရှိဘဲ မြို့ပြတွင် လူအများ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုသည် ကာလဝမ်းရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်မားစေသည်။

👉 ကမ္ဘာတစ်ဝန်း နှစ်စဥ် ကာလဝမ်းရောဂါ ဖြစ်ပွားသူ ၁.၃ သန်းမှ ၄ သန်းအထိရှိပြီး ၂၁,၀၀၀ မှ ၁၄၃,၀၀၀ အထိ သေဆုံးမှုရှိသည်ဟု သုတေသနပညာရှင်များက ခန့်မှန်းထားသည်။

👉 ရောဂါကူးစက်ခံရသူအများစုမှာ ရောဂါလက္ခဏာ လုံးဝမခံစားရခြင်း သို့မဟုတ် မပြင်းထန်သော လက္ခဏာများခံစားရခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပြီး ဓာတ်ဆားရည်သောက်သုံးခြင်းဖြင့် အောင်မြင်စွာကုသနိုင်သည်။

👉 ပြင်းထန်သောလူနာများမှာ သွေးပြန်ကြောမှတစ်ဆင့် အရည်များ လျင်မြန်စွာ သွင်းခြင်းနှင့် ပဋိဇီဝဆေးများ ပေးခြင်းဖြင့် ကုသရန်လိုအပ်သည်။

👉 သန့်ရှင်းစိတ်ချရသော ရေရရှိရန်၊ အခြေခံမိလ္လာရေဆိုးစနစ်နှင့် သန့်ရှင်းရေးစနစ်များ ရရှိရန်နှင့် တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းရေးအလေ့အကျင့် ရရှိရန် ထောက်ပံ့ပေးခြင်းသည် ကာလဝမ်းရောဂါနှင့် ရေမှတစ်ဆင့်ကူးစက်သော အခြားရောဂါများကူးစက်မှုကို ကာကွယ်ရန်နှင့် ထိန်းချုပ်ရန် အရေးပါသည်။

👉 ကာလဝမ်းရောဂါ ကပ်အသွင်ဖြစ်ပွားမှုကို ထိန်းချုပ်ရန်နှင့် ဖြစ်နိုင်ခြေမြင့်သော ဒေသများတွင် ကာကွယ်ရန်အတွက် ကာလဝမ်းရောဂါ ကာကွယ်ဆေး တိုက်ကျွေးခြင်းကို ရေနှင့် မိလ္လာရေဆိုးစနစ် တိုးတက်ကောင်းမွန်အောင်လုပ်ခြင်းနှင့် အတူတွဲ၍ လုပ်သင့်သည်။

🔴 ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်

ကာလဝမ်းရောဂါသည် ရုတ်တရက်ဖြစ်ပွားသော ဝမ်းပျက်ရောဂါဖြစ်ပြီး Vibrio cholerae ဘက်တီးရီးယားပိုး ပါဝင်သည့် အစားအစာ သို့မဟုတ် ရေကို စားသောက်မိခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသည်။ ကာလဝမ်းရောဂါသည် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးကဏ္ဍအတွက် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး လူမှုကဏ္ဍဖွံ့ဖြိုးရေးကင်းမဲ့မှုနှင့် မညီမျှမှု ညွှန်းကိန်းအဖြစ်လည်း ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။

🔴 ရောဂါလက္ခဏာများ

ကာလဝမ်းရောဂါသည် မသန့်ရှင်းသော အစားအစာ သို့မဟုတ် ရေကို စားသောက်ရာမှ ကူးစက်သည့် အလွန်ပြင်းထန်သော ရောဂါဖြစ်သည်။ ကာလဝမ်းရောဂါသည် ပြင်းထန်ပြီး ရေကဲ့သို ဝမ်းများ ရုတ်တရက်သွားသည့် ဝမ်းရောဂါဖြစ်သည်။ ရောဂါပြင်းထန်လျှင် ကုသမှုမရရှိပါက နာရီပိုင်းအတွင်း သေဆုံးနိုင်သည်။

V. cholera ပိုးရှိသည့် လူအများစုမှာ ၎င်းတို့၏ မစင်တွင် ရောဂါကူးစက်ခံရပြီးနောက် (၁) ရက်မှ (၁၀) ရက်အကြား ပိုးရှိနေသော်လည်း ရောဂါလက္ခဏာ ခံစားရခြင်းမရှိပါ။ ထိုပိုးများသည် ပတ်ဝန်းကျင်သို့ ရောက်ရှိပြီး အခြားသူများကို ရောဂါကူးစက်စေနိုင်သည်။

ရောဂါလက္ခဏာရှိသူအများစုမှာ အပျော့စား သို့မဟုတ် အတန်အသင့်ဖြစ်ပွားသော လက္ခဏာများ ခံစားရသည်။ ရောဂါလက္ခဏာပြရန် ၁၂ နာရီမှ ၅ ရက်အကြား ကြာတတ်သည်။ လူနာအနည်းစုသာ အပြင်းအထန် ရေဓာတ်ခမ်းခြောက်သည့် ရေကဲ့သို့ ဝမ်းများ ရုတ်တရက်သွားသည့် ဝမ်းရောဂါ ဖြစ်ပွားသည်။ ကုသမှုမရရှိပါက သေစေနိုင်သည်။

🔴 သမိုင်းကြောင်း

၁၉ရာစုတွင် ရောဂါ၏ မူလအစ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဂင်္ဂါမြစ်ဝှမ်းဒေသမှ ကမ္ဘာတစ်ဝန်း ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ ခြောက်ကြိမ်ဆက်တိုက်ဖြစ်သော ကမ္ဘာ့ကပ်ရောဂါသည် တိုက်ကြီးအားလုံးမှ လူသန်းပေါင်းများစွာကို သေဆုံးစေခဲ့သည်။ ၇ ကြိမ်မြောက် လက်ရှိကပ်ရောဂါသည် ၁၉၆၁ ခုနှစ်၌ တောင်အာရှတွင် စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် အာဖရိကသို့ ရောက်ရှိပြီး ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် အမေရိကသို့ ရောက်ရှိဖြစ်ပွားသည်။ ကာလဝမ်းရောဂါသည် ယခုအခါ နိုင်ငံများစွာတွင် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသော ရောဂါဖြစ်သည်။

🔴 Vibrio cholerae မျိုးကွဲများ

မျိုးကွဲများစွာရှိသော်လည်း မျိုးကွဲ O1 နှင့် O139 နှစ်မျိုးသာ ကပ်ရောဂါများ ဖြစ်စေသည်။ V. cholerae O1 သည် များမကြာမီကဖြစ်သော ကပ်ရောဂါအားလုံးကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ V. cholerae O139 ကို ၁၉၉၂ ခုနှစ်၌ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် ဦးစွာတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ပြီးခဲ့သော ကပ်ရောဂါများကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် ကွက်ကျားလူနာများတွင်လည်း မကြာမီကတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းကို အာရှတိုက်အပြင်ဘက်တွင် မည်သည့်အခါမျှ မတွေ့ခဲ့ရပါ။ မျိုးကွဲ ၂ ခုလုံးကြောင့်ဖြစ်သော နာမကျန်းမှုသည် ကွာခြားမှုမရှိပါ။

🔴 ကူးစက်ရောဂါဗေဒ၊ ရောဂါကူးစက်နိုင်ခြေရှိသော အချက်များနှင့် ရောဂါ၏ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး

ကာလဝမ်းရောဂါသည် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသော ရောဂါ သို့မဟုတ် ကပ်ရောဂါအသွင် ဖြစ်နိုင်သည်။ ကာလဝမ်းရောဂါ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသော ဒေသဆိုသည်မှာ ၃ နှစ်အတွင်း ကာလဝမ်းရောဂါဟု သေချာသတ်မှတ်နိုင်သော လူနာများ ရှာဖွေတွေ့ရှိရာ ဒေသဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အဆိုပါလူနာများသည် အခြားဒေသများမှ လက်ရှိဖြစ်ပွားရာ ဒေသသို့ ကူးစက်ပျံ့နှံ့လာခြင်းမဟုတ်ဘဲ အဆိုပါဒေသအတွင်းမှာပင် ကူးစက်ပြန့်ပွားသည့် အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။

ကာလဝမ်းရောဂါ ကပ်အသွင်ဖြစ်ပွားမှုသည် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသော နိုင်ငံနှင့် ပုံမှန်ဖြစ်ပွားလေ့မရှိသော နိုင်ငံ၊ နှစ်မျိုးလုံးတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ကာလဝမ်းရောဂါ ပြန့်ပွားမှုသည် သန့်ရှင်းသော ရေနှင့် မိလ္လာရေဆိုး၊ သန့်ရှင်းရေး အထောက်အပံ့ပစ္စည်းများ လက်လှမ်းမီရန် နည်းပါးခြင်းနှင့် အထူးဆက်စပ်နေသည်။

ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေရှိသည့် ဖြစ်နေကျ ဒေသများတွင် မြို့ပြဆင်းရဲသားရပ်ကွက်များနှင့် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများ သို့မဟုတ် ဒုက္ခသည်များအတွက် စခန်းများ ပါဝင်သည်။ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အခက်အခဲကာလများ၏ အကျိုးဆက်များဖြစ်သည့် ရေနှင့် မိလ္လာစနစ်၊ သန့်ရှင်းရေးစနစ် ပျက်ယွင်းခြင်း၊ သို့မဟုတ် နေရာမလုံလောက်သော လူကျပ်သိပ်လွန်းသည့် စခန်းများသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ခြင်းသည် ကာလဝမ်းရောဂါ ကူးစက်နိုင်ခြေ မြင့်မားစေသည်။ 

ရောဂါကူးစက်ခြင်းမရှိဘဲ သေဆုံးသူများကို ကပ်ရောဂါ ရင်းမြစ်အဖြစ် အစီရင်ခံတင်ပြခြင်း မရှိခဲ့ပါ။

ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) သို့ အကြောင်းကြားခဲ့သော ရောဂါဖြစ်ပွားသူအရေအတွက်မှာ ပြီးခဲ့သောနှစ်များအတွင်း မြင့်တက်လာနေခဲ့သည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ၄၄ နိုင်ငံမှ ၄၇၂,၆၉၇ ဦး ရောဂါဖြစ်ပွားပြီး ၂,၃၄၉ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ အစီရင်ခံစာပါ ကိန်းဂဏန်းများနှင့် ခန့်မှန်းထားသော ရောဂါဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး မညီကွာခြားခြင်းမှာ ရောဂါဖြစ်သူအများအပြားကို မှတ်တမ်းမတင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကူးစက်ရောဂါ စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုရေးစနစ်တွင်  အကန့်အသတ်များ ရှိခြင်းနှင့် ကုန်သွယ်မှုနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းအပေါ် သက်ရောက်မှုများအတွက် စိုးရိမ်ခြင်းကြောင့် မှတ်တမ်းမတင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။

🔴 ကာကွယ်ခြင်းနှင့်ထိန်းချုပ်ခြင်း

ဘက်ပေါင်းစုံမှ ချဥ်းကပ်ခြင်းသည် ရောဂါထိန်းချုပ်ရန်နှင့် သေဆုံးမှုကို လျှော့ချရန် သော့ချက်ဖြစ်သည်။ ရောဂါ စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုခြင်း၊ ရေ၊ မိလ္လာရေဆိုးစနစ်၊ သန့်ရှင်းရေးနစ်နှင့် တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းမှု၊ လူမှုရေးဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများ၊ ကုသမှုနှင့် ကာလဝမ်းရောဂါ ကာကွယ်သောက်ဆေးတို့ကို ပေါင်းစပ်၍ အသုံးပြုရမည်ဖြစ်သည်။

🔴 ရောဂါစောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုခြင်း

ကာလဝမ်းရောဂါ စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုခြင်းသည် ဘက်ပေါင်းစုံ စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုခြင်းစနစ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဒေသအဆင့် အကြံပြုချက်များနှင့် ကမ္ဘာ့အဆင့် သတင်းအချက်အလက်မျှဝေခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ 

အသက် ၂ နှစ်နှင့်အထက် လူနာများတွင် ရေကဲ့သို့ ဝမ်းများ  ရုတ်တရက် သွားခြင်းနှင့် ပြင်းထန်သော ရေဓာတ်ခမ်းခြောက်ခြင်း သို့မဟုတ် ရေကဲ့သို့ ဝမ်းများ ရုတ်တရက် သွားခြင်းကြောင့် သေဆုံးခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားပါက ဆေးပညာရှုထောင့်အရ သံသယဝင်ခြင်းအပေါ်အခြေခံ၍ ကာလဝမ်းရောဂါ သံသယလူနာ စုံစမ်းတွေ့ရှိမှုဟု သတ်မှတ်သည်။

အမြန်ရောဂါ ရှာဖွေစစ်ဆေးခြင်း (RDTs) သည် ကပ်ရောဂါကို  ရှာဖွေတွေ့ရှိရန် အသုံးဝင်သည်။ သို့သော် ရောဂါအတိအကျ သတ်မှတ်ရန်အတွက် ဝမ်းနမူနာကို ဓာတ်ခွဲခန်းပို့၍ V. cholerae O1 သို့မဟုတ်  V. cholerae  O139  အမျိုးအစား တိကျသေချာရန် ပိုးမွေးမြူခြင်း သို့မဟုတ် PCR နည်းဖြင့် စမ်းသပ်စစ်ဆေးရသည်။

ရေကဲ့သို့ ဝမ်းများ ရုတ်တရက်သွားသည့် လူနာများကို အစီရင်ခံတင်ပြခြင်းနှင့် အဆိုပါလူနာများနှင့် ဆက်စပ်သူများကို ပုံမှန်စစ်ဆေးခြင်းသည် ကာလဝမ်း ကပ်ရောဂါကို စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးခြင်းဖြစ်သည်။

ရောဂါရှာဖွေရန်နှင့် စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးသုံးသပ်ရန် ဒေသတွင်းလုပ်နိုင်စွမ်းရည်သည် ထိရောက်သော ရောဂါစောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုခြင်းစနစ်နှင့် ထိန်းချုပ်ရန်နည်းလမ်းများ စီစဥ်ခြင်းတို့အတွက် အရေးပါသည်။ကပ်ရောဂါများကို အလျင်အမြန် ရှာဖွေတုံ့ပြန်ရန် ရောဂါစောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုခြင်းနှင့် နိုင်ငံအဆင့် ပြင်ဆင်ခြင်းတို့ အားကောင်းစေရန် ရောဂါဖြစ်ပွားသော နိုင်ငံများအား တွန်းအားပေးလျက်ရှိသည်။

အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာကျန်းမာရေး ပြဌာန်းချက်များ (IHR) အောက်တွင် ကာလဝမ်းရောဂါ လူနာအားလုံးသတင်းပေးပို့ခြင်းသည် မဖြစ်မနေပြုလုပ်ရန် မဟုတ်ပါ။ သို့သော် ကာလဝမ်းရောဂါအပါအဝင် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးအဖြစ်အပျက်များကို ထိုပြဌာန်းချက်ပါ သတ်မှတ်မှုများနှင့်ဆန့်ကျင်၍ မဖြစ်မနေ အမြဲစစ်ဆေးရမည်ဖြစ်ပြီး တရားဝင်သတိပေးချက် လို၊ မလို ဆုံးဖြတ်ရမည်ဖြစ်သည်။

🔴 ရေနှင့် မိလ္လာရေဆိုးစနစ်၊ သန့်ရှင်းရေးစနစ်များ ဆောင်ရွက်ခြင်း

ကာလဝမ်းရောဂါ ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် ရေရှည်ဖြေရှင်းချက်မှာ စီးပွားရေးတိုးတက်မှုနှင့် စိတ်ချရသော သောက်သုံးရေနှင့် အခြေခံမိလ္လာရေဆိုးစနစ်၊ သန့်ရှင်းရေးစနစ်ကို လူတိုင်းရရှိရေးအပေါ်တွင် မူတည်သည်။

ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေကို ဦးတည်သည့် လုပ်ဆောင်ချက်များတွင် စိတ်ချရသော သောက်သုံးရေနှင့် အခြေခံ မိလ္လာရေဆိုးစနစ်၊ သန့်ရှင်းရေးစနစ်နှင့် ကောင်းမွန်သည့် တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းရေး အလေ့အကျင့်များ ရရှိရန် ရေရှည်ခိုင်မာသော Water, sanitation and hygiene (WASH) ဖြေရှင်းနည်းများ လုပ်ဆောင်ရမည်။

ထိုလုပ်ဆောင်ချက်များသည် ကာလဝမ်းရောဂါအပြင် ရေမှတစ်ဆင့် ကူးစက်သည့် အခြားရောဂါများစွာကို ကာကွယ်နိုင်သကဲ့သို့ ဆင်းရဲမှု၊ အာဟာရချို့တဲ့မှုနှင့် ပညာရေးဆိုင်ရာ ရည်မှန်းချက်များကို ရရှိနိုင်စေရန် အထောက်အကူပြုမည်ဖြစ်သည်။

ကာလဝမ်းရောဂါအတွက် WASH ဖြေရှင်းနည်းများသည် စဉ်ဆက်မပြတ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ရည်မှန်းချက်ပန်းတိုင်များ (SDG 6) နှင့် ကိုက်ညီသည်။

🔴 ကုသခြင်း

ကာလဝမ်းရောဂါကို လွယ်ကူစွာ ကုသနိုင်သည်။ အများစုမှာ ဓာတ်ဆားရည် ချက်ချင်းသောက်ခြင်းဖြင့် အောင်မြင်စွာ ကုသနိုင်သည်။ WHO/UNICEF စံချိန်မီ ဓာတ်ဆားတစ်ထုပ်ကို ရေသန့် ၁ လီတာဖြင့်ဖျော်ပါ။

လူကြီးတစ်ယောက်အတွက် ကာလဝမ်းရောဂါ ဖြစ်သည့် ပထမဆုံးနေ့၌ အတန်အသင့် ရေဓာတ်ခန်းခြောက်ခြင်းကို ကုသရန် ဓာတ်ဆား ၆ လီတာ လိုအပ်သည်။ 

ပြင်းထန်သည့် ရေဓာတ်ခန်းခြောက်သည့် လူနာသည် သွေးလန့်ခြင်း/ ရှော့ရနိုင်ခြေ မြင့်မားသည်။ သွေးပြန်ကြောမှတစ်ဆင့် ဆေးရည်သွင်း၍ ကုသရန် လိုအပ်သည်။ ထိုလူနာများအနေဖြင့် ရောဂါခံစားရသည့် ကာလတိုစေရန်၊ အကြောဆေးရည်လိုအပ်မှု လျှော့ချရန်၊ ရောဂါပိုးကို မစင်မှ စွန့်ထုတ်သည့် ပမာဏနှင့် စွန့်ထုတ်သည့် ကာလတိုစေရန် သင့်လျော်သည့် ပဋိဇီဝဆေးများ ပေးပါသည်။

စားသောက်ရန် စိတ်ချရပါက သန့်ရှင်းစွာ ပြင်ဆင်ချက်ပြုတ်ထားသော ပုံမှန်ဒေသအစားအစာများကို လူနာအားလုံးအား စတင်ကျွေးနိုင်သည်။ နို့တိုက်မိခင်များအား မိခင်နို့တိုက်ကျွေးခြင်းကို အားပေးသင့်သည်။ 

ကာလဝမ်း ကပ်ရောဂါဖြစ်ပွားသည့် ကာလတွင် ကုသမှု အလျင်အမြန် လက်လှမ်းမီခြင်းသည် အရေးကြီးသည်။ ဓာတ်ဆားရည်များကို လူထုအတွင်း ရရှိနိုင်စေရန် စီမံထားသင့်ပြီး အကြောဆေးရည်သွင်းခြင်းနှင့် ၂၄ နာရီစောင့်ရှောက်မှုပေးနိုင်သည့် ကြီးမားသော ကုသမှုစင်တာများလည်း လူထုအတွက် ဆောင်ရွက်ပေးသင့်ပါသည်။ သင့်လျော်သည့် ကုသမှုကို ဆောလျင်စွာ ပေးခြင်းဖြင့် လူနာသေဆုံးနှုန်းကို ၁ ရာခိုင်နှုန်းအောက်သို့ လျှော့ချသင့်သည်။

ဇင့် ဆေးဝါးသည် ၅ နှစ်အောက်ကလေးများအတွက် ဖြည့်စွက်ကုသနည်းဖြစ်ပြီး ဝမ်းပျက်သည့်ကာလကို တိုစေသည်။ ရေကဲ့သို့ ဝမ်းများ ရုတ်တရက်သွားသည့် ဝမ်းလျှောရောဂါ၏ အခြားအကြောင်းရင်းများ ဖြစ်စေနိုင်မှုကို ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်။

ပဋိဇီဝဆေးကို လူထုအား အလုံးအရင်းနှင့် တိုက်ကျွေးခြင်း မပြုလုပ်သင့်ပါ။ ကာလဝမ်းရောဂါ ပျံ့နှံ့ခြင်းအပေါ် သက်ရောက်သည့် သက်သေမရှိခြင်းနှင့် ပဋိဇီဝဆေးယဥ်ပါးမှုကို ဖြစ်စေနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

🔴 ရပ်ရွာလူထု ပါဝင်မှု

ရပ်ရွာလူထုပါဝင်မှုဆိုသည်မှာ လူထုနှင့် ရပ်ရွာသည် အစီအစဥ်များ အကောင်အထည်ဖော်ရန်နှင့် လုပ်ဆောင်သည့်လုပ်ငန်းစဥ်များ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်မှုကို ဆိုလိုသည်။

ဆပ်ပြာဖြင့် လက်ဆေးခြင်း၊ အစားအစာ သန့်ရှင်းစွာ ချက်ပြုတ်ပြင်ဆင်သိမ်းဆည်းခြင်းနှင့် ကလေးများ၏ အညစ်အကြေးများကို စနစ်တကျစွန့်ပစ်ခြင်းစသည့် ကောင်းမွန်သည့် တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းရေး အလေ့အထများကို အားပေးရာတွင် ဒေသတွင်းယဥ်ကျေးမှု၊ အလေ့အထနှင့် ယုံကြည်မှုတို့သည် အဓိကကျသည်။

ကာလဝမ်းရောဂါကြောင့် သေဆုံးသူများ၏ နာရေးကို ကျင်းပရာတွင် နာရေးလာသူများအကြား ရောဂါကူးစက်မှုကို ကာကွယ်ရန် လိုက်နာရမည့် နာရေးဆိုင်ရာ အလေ့အထများ လိုအပ်သည်။

ကပ်ရောဂါ တုံ့ပြန်မှုကာလ တစ်လျှောက်လုံး၌ ရပ်ရွာလူထုပါဝင်မှု လိုအပ်ပြီး အထူးသဖြင့် ရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေအန္တရာယ်၊ ရောဂါလက္ခဏာများ၊ ရောဂါမကူးရန် သတိထားရမည့်အချက်များ၊ လူနာရှိပါက သတင်းပို့ရန် အချိန်နှင့် နေရာ၊ ရောဂါလက္ခဏာခံစားရပါက ချက်ချင်း ကုသမှုခံယူရန် စသည်အချက်အကြောင်း အသိပညာများ မြှင့်တင်ရမည်ဖြစ်သည်။

ရပ်ရွာလူထုသည် မည်သည့်အချိန်၊ မည်သည့်နေရာတွင် ကုသမှုခံယူရန် အပါအဝင် အစီအစဥ်များ အကောင်အထည်ဖော်ရာ၌ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သင့်သည်။

🔴 ကာလဝမ်းရောဂါကာကွယ်သောက်ဆေး (Oral cholera vaccines)

လတ်တလောတွင် WHO က အသိအမှတ်ပြုထားသည့် ကာလဝမ်း ကာကွယ်သောက်ဆေး ၃ မျိုး ရှိသည်။ Dukoral®၊ Shanchol™ နှင့် Euvichol-Plus® တို့ ဖြစ်ပြီး ၃ မျိုးစလုံးသည် အပြည့်အဝကာကွယ်မှု ရရှိနိုင်ရေးအတွက် ၂ ကြိမ်သောက်ရန် လိုအပ်သည်။ ကာလဝမ်းရောဂါ ကာကွယ်သောက်ဆေးကို ရောဂါဖြစ်ပွားလေ့ရှိသော နေရာများ၊ ရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်မားသည့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အရေးအခင်းကာလများတွင် ရောဂါကာကွယ်ထိန်းချုပ်ရေး အခြားနည်းလမ်းများနှင့်အတူတွဲ၍ အသုံးပြုသင့်ပါသည်။ ကာကွယ်ဆေးသောက်ခြင်းသည် ကပ်ရောဂါ ကာကွယ်ထိန်းချုပ်ရန် ဦးစားပေးအရေးကြီးသည့် ကျန်းမာရေးလုပ်ဆောင်ချက်များ ဆောင်ရွက်ခြင်းကို အနှောင့်အယှက် မဖြစ်စေသင့်ပါ။

ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ

Reference: 

https://www. who. int/news-room/fact-sheets/detail/cholera

#nugmoh #cholera #diarrhea #outbreak #ကာလဝမ်း #ပြင်းထန်ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှော #ဝမ်းပျက် #ဝမ်းလျှော #ကပ်ရောဂါ

လူငယ်နှင့် ဘာသာမဲ့ခြင်း

 

လူသားသမိုင်းရဲ့ အစောပိုင်းကာလတွေကို ပြန်ကြည့်ရင် ဘာသာတရားဆိုတာ လူတွေအတွက် တကယ်ကို လိုအပ်လို့ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တာဖြစ်သလို၊ တကယ်လည်း အရေးပါတဲ့ အခန်းကဏ္ဍကနေ ကူညီပေးခဲ့ပါတယ်။ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တွေကြားထဲမှာ ကြောက်ရွံ့နေရတဲ့ လူသားတွေအတွက် စိတ်ဓာတ်ခွန်အားဖြစ်စေဖို့၊ အုပ်စုတစ်စုနဲ့တစ်စု စည်းစည်းလုံးလုံး ရှိစေဖို့နဲ့ ဘဝရဲ့ နေထိုင်မှုစနစ်တွေကို ထိန်းကျောင်းပေးဖို့ ဘာသာတရားတွေဟာ မီးရှူးတန်ဆောင်တစ်ခုလို အသုံးဝင်ခဲ့တာ ငြင်းလို့မရပါဘူး။

ဒါပေမဲ့ အချိန်တွေ ကုန်လွန်လာတာနဲ့အမျှ ဘာသာရေးကျင့်ထုံးတွေဟာ စာနာမှုဆိုထက် တင်းကျပ်တဲ့ စည်းကမ်းတွေ၊ ကန့်သတ်ချုပ်ချယ်မှုတွေဘက်ကို ပိုဦးတည်လာပါတယ်။ ခေတ်ကာလနဲ့ မကိုက်ညီတော့တဲ့၊ လူ့သဘာဝရဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်တွေကို ပိတ်ပင်တားဆီးတဲ့ ဘာသာရေး စည်းမျဉ်းတွေအပြင်၊ ဘာသာတရားရဲ့ အကာအကွယ်ကိုယူပြီး လူအချင်းချင်း ခွဲခြားဆက်ဆံတာ၊ ဖိနှိပ်တာတွေကို မြင်တွေ့လာရတဲ့အခါ မိမိကိုးကွယ်ရာ ဘာသာအပေါ် ငြီးငွေ့စိတ်ပျက်ပြီး မကြိုက်တော့တဲ့သူတွေ ခေတ်အဆက်ဆက်မှာ ရှိလာခဲ့ပါတယ်။ ဒီလို စိတ်ပျက်မှုတွေရဲ့နောက်မှာ တချို့က 'ဒီဘာသာမကောင်းရင် တခြားပိုကောင်းမယ့် ဘာသာတစ်ခုခု' ကို ရွေးချယ်ကူးပြောင်းသွားကြတာ ရှိသလို၊ တချို့ကျတော့လည်း ဘယ်ဘာသာတရားရဲ့ ကန့်သတ်ချက် ဘောင်အောက်ကိုမှ မဝင်ချင်တော့ဘဲ မည်သည့်ဘာသာကိုမှ မကိုးကွယ်တော့ဘဲ လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ဖို့ ရွေးချယ်လိုက်ကြပါတယ်။

✦ ဘာသာမဲ့ခြင်းက ယနေ့ခေတ်မှ ပေါ်လာတာမဟုတ်ခြင်း

တကယ်တော့ ဘာသာတရားတွေကို စွန့်ခွာပြီး ဘာသာမဲ့အဖြစ် နေထိုင်တဲ့ ဒီအယူအဆဟာ အခုခေတ် ၂၁ ရာစု လူငယ်တွေကြားမှ ရုတ်တရက် ပေါ်ပေါက်လာတဲ့ ခေတ်သစ် Trend တစ်ခု မဟုတ်ပါဘူး။ ကမ္ဘာ့သမိုင်းကို ပြန်လှန်ကြည့်ရင် လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော် ခရစ်တော်မပေါ်ခင် ကတည်းက ဂရိဒဿနပညာရှင်အချို့နဲ့ အိန္ဒိယက ချာရ်ဗာကလို့ခေါ်တဲ့ ဒြပ်ဝါဒီ အတွေးအခေါ်ပညာရှင်တွေဟာ ဘာသာရေးကျင့်ထုံးတွေနဲ့ နတ်ဘုရားတွေရဲ့ တည်ရှိမှုကို ပြတ်ပြတ်သားသား ငြင်းပယ်ပြီး ဘာသာမဲ့အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့ကြတဲ့ သမိုင်းအထောက်အထားတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။ အလယ်ခေတ် ဥရောပမှာ ဘာသာရေးက လူထုအပေါ် အလွန်အမင်း ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်ခဲ့စဉ်ကလည်း အသက်စွန့်ပြီးတော့ကို ဘာသာရေးဘောင်တွေကို ကျော်ဖြတ်ကာ သိပ္ပံနဲ့ ဆင်ခြင်တုံတရားနောက်ကို လိုက်ခဲ့ကြတဲ့ သမိုင်းဖြစ်ရပ်တွေ အများကြီးပါပဲ။ ဒီကနေ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ်မှာတော့ ဒီလိုဘာသာမဲ့ခြင်း အယူအဆဟာ အတိတ်ကလို သမိုင်းထဲက ဒဿနပညာရှင်အနည်းစုရဲ့ အတွေးအခေါ် သက်သက်မဟုတ်တော့ဘဲ၊ ကမ္ဘာ့လူငယ်မျိုးဆက်သစ်တွေကြားမှာ အရှိန်အဟုန်နဲ့ ပျံ့နှံ့လာနေတဲ့ လက်တွေ့ဘဝ နေထိုင်မှုပုံစံသစ် တစ်ခု ဖြစ်လို့လာနေပါပြီ။

✦ ဘာသာမဲ့ ဝေါဟာရ အရှုပ်တော်ပုံ

ဘာသာမဲ့ ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ ကျွန်တော်တို့ မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းနဲ့ မြန်မာစကားအသုံးအနှုန်းကြားထဲမှာတော့ တော်တော်လေးကို ရှုပ်ထွေးပြီး နားလည်ရခက်တဲ့ အရာတစ်ခု ဖြစ်နေဆဲပါ။ လူအများစုက ဒီစကားလုံးကို ကြားလိုက်တာနဲ့ ကိုယ်ပိုင် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်တွေ ပေးပြီး တံဆိပ်ကပ်ချင်သလို ကပ်ပစ်လိုက်ကြတာ များပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ဆီမှာ ဘာသာရေး အယူဝါဒတစ်ခုခုကို မကိုးကွယ်ဘူးဆိုရင် 'ဘာသာမဲ့' လို့ပဲ လွယ်လွယ် ခြုံငုံခေါ်လိုက်ကြပေမဲ့၊ တကယ်တမ်း ပကတိအခြေအနေမှာတော့ ဘာသာမဲ့ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်အောက်မှာ ရေတွက်လို့မရနိုင်လောက်အောင် ကွဲပြားတဲ့ စိတ်နေစိတ်ထားနဲ့ အတွေးအခေါ် အမျိုးအစားတွေ အများကြီး ရှိနေပါတယ်။

အဆိုးဆုံး အယူအဆအလွဲတစ်ခုကတော့ ဘာသာမဲ့လို့ ပြောလိုက်တာနဲ့ ဒါဟာ ဘုရားမဲ့ဝါဒီ-Atheist တွေကိုပဲ ဆိုလိုတာပါဆိုပြီး တစ်ထေရာတည်း ပုံသေ သတ်မှတ်လိုက်ကြတာပါပဲ။ ဒါဟာ ခေတ်သစ်ဘာသာမဲ့တွေထဲမှာ လှုပ်ရှားတက်ကြွမှုအများဆုံးအမျိုးအစားဖြစ်နေတာရယ်၊ တခြားဘာသာမဲ့အယူအဆတွေနဲ့ အလှမ်းဝေးတာရယ်ကြောင့်လည်း ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။ နောက်တစ်ခုက ဘာသာမဲ့လို့ မိမိကိုယ်ကို ခံယူထားပြီး အသိသိပ်မကြွယ်သေးသူတွေကပါ "Atheist မှမဟုတ်ရင် ဘာသာမဲ့ မစစ်ဘူး" ဆိုပြီး ပုံသေကားကျ သတ်မှတ်တာမျိုးလဲရှိပါသေးတယ် (ဒီအမြင်က ဘာသာအယူဝါဒတစ်ခုနဲ့ ဘာမှမကွာတော့ပါဘူး) ဒါပေမဲ့ တကယ့်လက်တွေ့မှာတော့ ဘာသာမဲ့ခြင်းအရောင်အသွေးဆိုတာက လူတွေထင်ထားတာထက် အများကြီး ပိုစုံလင်ပြီး အများကြီးလည်း ပိုများပါတယ်။ ဒီတော့ ထင်ထားသလို ပုံသေကားကျ မဟုတ်ဘဲ ကွဲပြားနေတဲ့ ဘာသာမဲ့ကမ္ဘာထဲက အဓိက အယူအဆ အမျိုးအစားတွေကို ကြည့်ကြည့်ရအောင်ပါ။

ပထမဆုံးကတော့ လူသိအများဆုံးဖြစ်တဲ့ Atheism-ဘုရားမဲ့ဝါဒီ ပါ။ သူတို့ကတော့ ဖန်ဆင်းရှင် ဘုရားသခင်၊ တန်ခိုးရှင်၊ ကံကံ၏အကျိုး၊ ရှေ့ဘဝနောက်ဘဝနဲ့ ဝိညာဉ် စတဲ့ သဘာဝလွန်ဘယ်အရာကိုမဆို လုံးဝမယုံကြည်ဘဲ သက်သေပြနိုင်တဲ့ ဒြပ်ဝတ္ထုနဲ့ သိပ္ပံအမြင်ကိုပဲ အခြေခံသူတွေပါ။

ဒုတိယက Agnosticism-မသိနိုင်ဝါဒီ ဖြစ်ပြီး သူတို့ကတော့ ဘုရားရှိမရှိ၊ သဘာဝလွန်အရာတွေ ရှိမရှိဆိုတာ လူသားရဲ့ ဉာဏ်ပညာနဲ့ လောလောဆယ် သေသေချာချာ မသိနိုင်သေးဘူးလို့ ယူဆတဲ့ အလယ်အလတ်သမားတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ရှိရင်လည်းရှိမယ်၊ မရှိရင်လဲမရှိဘူး ဆိုတာမျိုးပါ။

တတိယကတော့ Deism-သဘာဝဘုရားဝါဒီ ပါ။ သူတို့ကတော့ စကြဝဠာကို ဖန်ဆင်းတဲ့အရာတစ်ခု ဒါမှမဟုတ် ဘုရားသခင်ရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီဘုရားဟာ ဘာသာတရားတွေကို မချပေးဘူး။ လူတွေရဲ့ ဆုတောင်းတာ၊ ဘာသာရေးစည်းကမ်းတွေ သတ်မှတ်တာနဲ့ လောကကြီးရဲ့ ကိစ္စတွေမှာ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မရှိဘူးလို့ ယုံကြည်ကြသူတွေပါ။

စတုတ္ထအနေနဲ့ Pandeism/Pantheism-သဘာဝတရားနှင့် ဘုရားတစ်သားတည်းဝါဒီ ကတော့ ဘုရားဆိုတာ သီးသန့်ပုဂ္ဂိုလ် မဟုတ်ဘဲ ကျွန်တော်တို့ မြင်တွေ့နေရတဲ့ သဘာဝတရားကြီး၊ စကြဝဠာကြီးကိုယ်တိုင်ကပဲ ဘုရားပဲလို့ ခံယူထားကြပါတယ်။ သူတို့အတွက်လည်း ဘာသာတရားဆိုတာ မလိုအပ်ပါဘူး။

ပဉ္စမအုပ်စုကတော့ အခုခေတ် အရှေ့တိုင်းလူငယ်တွေကြား အရမ်းများလာတဲ့ Ignosticism ဒါမှမဟုတ် Apatheism-အေးအေးစက်စက်စွန့်ခွါသွားသူတွေပါ။ သူတို့ကတော့ "ဘုရားရှိရှိ မရှိရှိ ငါ့ဘဝနဲ့ ဘာမှမဆိုင်ဘူး၊ စိတ်လည်းမဝင်စားဘူး" ဆိုပြီး ဘာသာရေးကိစ္စတွေကို လုံးဝ ဥပေက္ခာပြုထားသူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

ဆဋ္ဌမအုပ်စုက Secular Humanism-လောကီလူသားဝါဒီဖြစ်ပြီး သူတို့ကတော့ ဘုရားသခင်နဲ့ ဘာသာရေးကျမ်းစာတွေရဲ့ လမ်းညွှန်ချက်မပါလည်း လူသားအချင်းချင်း စာနာမှု၊ လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ ကိုယ်ကျင့်တရားတွေကို အခြေခံပြီး လောကကြီးကို ကောင်းမွန်အောင် လုပ်ဆောင်နိုင်တယ်လို့ ယုံကြည်ကြပါတယ်။

နောက်ဆုံး သတ္တမအုပ်စုကတော့ Spiritual but Not Religious-ဘာသာရေးမလိုက်စားဘဲ နာမ်ပိုင်းဆိုင်ရာကို အလေးထားသူတွေပါ။ သူတို့က ဘယ်ဘာသာရေး အဖွဲ့အစည်း၊ ဘုရားကျောင်း၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းထဲကိုမှ မဝင်ပေမဲ့ စိတ်
တည်ငြိမ်မှုဆိုင်ရာကျင့်စဉ်တွေ၊ တရားထိုင်တာ၊ ကံကံ၏အကျိုး၊ ဝိညာဉ်စတဲ့ သဘာဝလွန်အရာတွေကိုယုံကြည်ကြပါတယ်။

တကယ်တော့ အခုပြောပြခဲ့တဲ့ စာရင်းတွေဆိုတာ ဘာသာမဲ့တွေထဲက သိသာထင်ရှားတဲ့ နမူနာ အစိတ်အပိုင်း အနည်းငယ်ပဲ ရှိပါသေးတယ်။ အပြင်မှာတော့ ဒါထက်ပိုပြီး ကျယ်ပြန့်နက်ရှိုင်းတဲ့ ကိုယ်ပိုင်အတွေးအခေါ်တွေ၊ အယူအဆအစုံအလင်နဲ့ လွတ်လပ်စွာ တွေးခေါ်ရှင်သန်နေကြတဲ့ ဘာသာမဲ့တွေ အများကြီးပါပဲ။

✦ အမြန်ဆုံးတိုးပွါးလာနေသော ဘာသာမဲ့ဦးရေ

လက်ရှိ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ စာရင်းဇယားတွေအရ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ စုစုပေါင်း ဘီလီယံ ၈.၂ ကျော်ရှိတဲ့အနက်မှာ ဘာသာမဲ့စုစုပေါင်းဟာ ၁.၉ ဘီလီယံအထိရှိနေတာပါ။ ဒါဟာ ကမ္ဘာ့လူဦးရေတစ်ခုလုံးရဲ့ ၂၄.၂% ဝန်းကျင်အထိ ရှိနေတာဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်မှာ ခရစ်ယာန်နဲ့ အစ္စလာမ်ဘာသာပြီးရင် တတိယမြောက်အများဆုံးပါပဲ။ ဒီနေရာမှာ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ တိုးပွားနှုန်းအရ ကြည့်မယ်ဆိုရင်တော့ ထိပ်ဆုံးက အစ္စလာမ်ဘာသာက အမြန်ဆုံး တိုးပွားနေတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီတိုးပွားနှုန်းကို တိုင်းတာတဲ့ စံနှုန်း (၂) ခုနဲ့ ကြည့်ရင်တော့ လူဦးရေ အရေအတွက် သက်သက်နဲ့ဆိုရင် ကလေးမွေးဖွားနှုန်း မြင့်မားတဲ့ အစ္စလာမ်ဘာသာက အမြန်ဆုံး တိုးနေတာဖြစ်ပြီး မိမိကိုးကွယ်ရာ ဘာသာတရားကို စွန့်ခွာပြီး အတွေးအခေါ် ကူးပြောင်းမှုနှုန်းအရ ကြည့်မယ်ဆိုရင်တော့ ဘာသာမဲ့က ကမ္ဘာမှာ အမြန်ဆုံး အရှိန်အဟုန်နဲ့ တိုးပွားနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက တိုးပုံတိုးနည်းချင်း သဘောသဘာဝ မတူကြတာမို့၊ တကယ့်လူငယ်တွေရဲ့ စိတ်ဓာတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှု နှုန်းထားအရ ဆိုရင်တော့ ဘာသာမဲ့ တိုးပွားနှုန်းက ကမ္ဘာပေါ်မှာ အရှိန်အကောင်းဆုံးပါပဲ။

✦ ဘာကြောင့် ဘာသာမဲ့ကုန်ကြတာလဲ?

မိမိတို့ ကြီးပြင်းလာရတဲ့ နေရာဒေသနဲ့ ယဉ်ကျေးမှု ဘာသာရေးနောက်ခံအလိုက် အကြောင်းအရင်းတွေ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားနိုင်ပေမဲ့ ခြုံငုံကြည့်ရင်တော့ အဓိက အချက်တချို့ တွေ့ရပါတယ်။ ပထမဆုံးကတော့ ပညာရေးနဲ့ သိပ္ပံအမြင် ကျယ်ပြန့်လာတာပါပဲ။ အင်တာနက်နဲ့ သတင်းအချက်အလက်တွေ လွယ်လွယ်ကူကူ ရရှိလာတဲ့ ဒီကနေ့ခေတ်မှာ ဘာသာရေးကျမ်းစာတွေထဲ ဟောပြောထားတာတွေဟာ သိပ္ပံပညာနဲ့ ပြတ်ပြတ်သားသား ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ပြီး လွဲနေတာကို လူငယ်တွေ သိမြင်လာကြပါတယ်။

နောက်တစ်ခုကတော့ တင်းကျပ်ပြီး ခေတ်မမှီတော့တဲ့ စည်းကမ်း အယူအဆတွေကို စိတ်ပျက်ရွံမုန်းလာတာပါပဲ။ အနောက်နိုင်ငံတွေမှာဆိုရင် လစ်ဘရယ်စံနှုန်းတွေဖြစ်တဲ့ လူ့အခွင့်အရေး၊ အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးနဲ့ LGBTQ+ အခွင့်အရေးတွေအပေါ် ဘုရားကျောင်းတွေရဲ့ ရှေးရိုးစွဲ ပိတ်ပင်ချုပ်ချယ်မှုတွေကြောင့် လူငယ်တွေ စိတ်ပျက်ကုန်ကြတာ ဖြစ်သလို၊ အရှေ့တိုင်းယဉ်ကျေးမှုတွေမှာလည်း လက်တွေ့ဘဝနဲ့ ဝေးကွာပြီး အနှစ်သာရမရှိတော့တဲ့ ရိုးရာကျင့်ထုံးတွေ၊ စည်းကမ်းတွေကို အချိန်ကုန် ငွေကုန်တယ်ဆိုပြီး ငြီးငွေ့လာကြပါတယ်။ တချို့ဆိုရင် သိပ္ပံပညာတွေ ဘာပညာတွေ နက်နက်နဲနဲ နားမလည်ရင်တောင် ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုတွေ၊ လူအချင်းချင်း ခွဲခြားဆက်ဆံမှုတွေနဲ့ တင်းကျပ်တဲ့ ဘောင်တွေကို ရင်ကျပ်လာတာကြောင့်တင် ဘာသာတရားကို စွန့်ခွာဖို့ လုံလောက်တဲ့ အကြောင်းပြချက် ဖြစ်သွားတတ်ကြပါတယ်။

နောက်ဆုံးတစ်ချက်ကတော့ အွန်လိုင်းလူမှုကွန်ရက်တွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့်ပါပဲ။ အတိတ်ကာလကတော့ မိသားစုနဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ရဲ့ ဘာသာရေးဖိအားအောက်မှာ ဘာသာမဲ့ချင်ရင်တောင် တစ်ယောက်တည်း အထီးကျန်ပြီး ကြောက်နေခဲ့ရပေမဲ့၊ အခုခေတ်မှာတော့ TikTok, YouTube နဲ့ Reddit လို ပလတ်ဖောင်းတွေပေါ်မှာ မိမိလိုပဲ တွေးခေါ်တဲ့ ကမ္ဘာအနှံ့က ဘာသာမဲ့လူငယ်တွေရဲ့ အသိုင်းအဝိုင်းကို တွေ့ရှိလာကြပြီး လွတ်လပ်စွာ ကိုယ်ပိုင်လမ်းကို ရွေးချယ်ဖို့ ပိုမိုရဲဝံ့လာကြတယ် ဆိုရပါမယ်။

✦ ဘယ်ဘာသာတရားတွေကနေ စွန့်လွှတ်ပြီး ဘာသာမဲ့ ဖြစ်လာတာ အများဆုံးလဲ?

ဘာသာတိုင်းကနေ နှစ်စဉ် ဘာသာမဲ့သွားသူတွေ ရှိကြပေမဲ့ ဘာသာမဲ့ဖြစ်ဖို့ အစုအဝေးလိုက် အများဆုံး စွန့်ခွါခြင်းခံရတာကတော့ ခရစ်ယာန်ဘာသာနဲ့ အရှေ့တိုင်းရိုးရာ ဗုဒ္ဓဘာသာတွေပါပဲ။ ဥရောပနဲ့ မြောက်အမေရိကတိုက်က ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံတွေမှာ ခရစ်ယာန်မိသားစုကနေ မွေးဖွားလာတဲ့ လူငယ်မျိုးဆက်တွေဟာ ဘုရားကျောင်းမတက်တော့ဘဲ ဘာသာမဲ့အဖြစ် ကူးပြောင်းသွားကြတာ သန်းနဲ့ချီရှိပါတယ်။ အလားတူပဲ အရှေ့အာရှနိုင်ငံတွေက လူငယ်တွေဟာလည်း ရိုးရာဗုဒ္ဓဘာသာနောက်ခံကနေ ဘာသာရေးကို အဖက်မလုပ်၊ စိတ်မဝင်စားတဲ့ ဘာသာမဲ့တွေဖြစ်ကုန်ကြပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံလဲ တူတူပါပဲ။ မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ လူဦးရေရဲ့ အများစုက ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေ ဖြစ်ကြပေမဲ့ အခုခေတ် လူငယ်မျိုးဆက်တွေကြားမှာတော့ ဘာသာရေးဆိုတာ မှတ်ပုံတင်ပေါ်က စာသားသက်သက်ပါပဲ။ အင်တာနက်ကြောင့် အမြင်ကျယ်လာတာအပြင် နိုင်ငံရေး၊ ဘာသာရေး ပဋိပက္ခတွေကြားက ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်ဆိုသူတွေရဲ့ အကျင့်ပျက်ခြစား ဖြစ်ချင်တိုင်းဖြစ်နေကြတာတွေအပေါ် ရွံမုန်းလာကြတာလည်းပါပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ဘာသာမဲ့ဖြစ်ဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်တဲ့ လူငယ်တွေဟာ လွတ်လပ်ခွင့်မရဘဲ အစ္စလာမ်နိုင်ငံတွေကလိုပဲ တိတ်တဆိတ်နေထိုင်ကြရတာများပါတယ်။ မတိတ်ဆိတ်ရင်လည်း အမွေပြတ်စွန့်ပယ်တာ၊ အကုသိုလ်ကောင်၊ ကျေးဇူးကန်းတဲ့ကောင်၊ လမ်းမှားရောက်နေတဲ့ကောင်၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဆိုပြီး ဝိုင်းပယ်တာမျိုး ခံရတတ်ပါတယ်။

ဒါဆိုကမ္ဘာမှာ လူဦးရေအလုံးအရင်းနဲ့ တိုးပွားနေတဲ့ အစ္စလာမ်ဘာသာကနေ စွန့်ခွာတဲ့နှုန်းကရော ဘယ်လောက်ရှိလဲ၊ ဘာကြောင့် စာရင်းဇယားတွေမှာ စွန့်ခွာသူနှုန်း မမြင့်မားရတာလဲဆိုတာကိုလည်း ကြည့်ရအောင်ပါ။ တကယ်တော့ လွတ်လပ်ခွင့်ရှိတဲ့ အနောက်နိုင်ငံတွေ ဥပမာ-အမေရိကန်မှာ မွတ်စ်လင်မ်အဖြစ် ကြီးပြင်းလာသူတွေရဲ့ ၂၃% ဝန်းကျင်ဟာ လူကြီးဖြစ်လာတဲ့အခါ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်အဖြစ် မခံယူတော့ဘဲ ဘာသာမဲ့ ဖြစ်သွားကြတယ်လို့ Pew Research Center ရဲ့ စစ်တမ်းတွေမှာ တွေ့ရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တစ်ဖက်မှာ အခြားဘာသာကနေ အစ္စလာမ်ထဲ ကူးပြောင်းလာသူနှုန်းကလည်း ဒီလောက်ပဲ ပြန်ရှိနေတာမို့ အနောက်နိုင်ငံတွေမှာတော့ ဝင်သူထွက်သူ မျှခြေ Net Zero ပါပဲ။

ဒါပေမဲ့ ဒါက အနောက်နိုင်ငံတွေရဲ့ အခြေအနေသာဖြစ်ပြီး တစ်ကမ္ဘာလုံး အတိုင်းအတာနဲ့ ကြည့်ရင်တော့ အစ္စလာမ်ကနေ လူသိရှင်ကြား ဘာသာစွန့်သူနှုန်းဟာ သိသိသာသာကို နည်းပါးနေပါသေးတယ်။ အကြောင်းက အဆုံးအမကြောင့်တင် မဟုတ်ဘဲ ပြင်းထန်လွန်းတဲ့ ဥပဒေရေးရာနဲ့ လူမှုရေးရာ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေ နောက်ကွယ်မှာ ရှိနေလို့ပါ။ မွတ်စ်လင်မ်အများစု နေထိုင်တဲ့ နိုင်ငံပေါင်း ၂၀ ကျော်မှာ ဘာသာစွန့်ခြင်းကို တရားမဝင် ရာဇဝတ်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး၊ တချို့နိုင်ငံတွေမှာ သေဒဏ် ဒါမှမဟုတ် ထောင်ဒဏ်အထိ ချမှတ်လေ့ရှိပါတယ်။ ဥပဒေထက် ပိုကြောက်စရာကောင်းတာက လူမှုရေးအရ သတ်တာပါပဲ။ မိသားစုက အမွေပြတ်စွန့်ပယ်တာ၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းနဲ့ လုပ်ငန်းခွင်ကနေ လုံးဝအဆက်အသွယ်ဖြတ် ဖယ်ကြဉ်တာအပြင်၊ အသက်အန္တရာယ်ပါ စိုးရိမ်ရတာကြောင့် ဘာသာတရားကို မယုံကြည်တော့ရင်တောင် လူသိရှင်ကြား စွန့်ခွာဖို့ဆိုတာ မဖြစ်နိုင်သလောက် ခဲယဉ်းသွားစေပါတယ်။ ဒီအချက်ကြောင့်ပဲ အစ္စလာမ်ဘာသာက ကမ္ဘာပေါ်မှာ အပြင်ပန်းမှာ မွတ်စ်လင်မ်၊ လက်တွေ့မှာ ဘာသာမဲ့ ဖြစ်နေကြတဲ့ တိတ်တဆိတ် စွန့်ခွါသူများဦးရေ အများဆုံးဘာသာဖြစ်နိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းကြပါတယ်။ သူတို့ဟာ ဖမ်းဆီးခံရမှာ ဒါမှမဟုတ် အန္တရာယ်ပြုခံရမှာ ကြောက်တာကြောင့် စစ်တမ်းတွေမှာ မွတ်စ်လင်မ်ပါလို့ပဲ လိမ်ဖြေကြရတာမို့ တိကျတဲ့ကိန်းဂဏန်းစာရင်း ကောက်ယူဖို့ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။

ဒါပေမဲ့ အမည်မဖော်လိုတဲ့ လျှို့ဝှက်အွန်လိုင်းစစ်တမ်းတွေ ဥပမာ - ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်က နယ်သာလန်အခြေစိုက် GAMAAN သုတေသနအဖွဲ့က အီရန်ပြည်သူ ၅ သောင်းကျော်ကို လျှို့ဝှက်စစ်တမ်းကောက်ယူခဲ့တာမှာ အံ့ဩစရာကောင်းစွာနဲ့ လူဦးရေရဲ့ ၃၂% ကျော်ကသာ မိမိကိုယ်ကို နိုင်ငံတော်ဘာသာဖြစ်တဲ့ ရှီအာမွတ်စလင်အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး၊ ၂၂.၂% ကတော့ ဘယ်ဘာသာမှမကိုးကွယ်တဲ့ ဘာသာမဲ့ဖြစ်နေကြပြီလို့ ဝန်ခံခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါ့အပြင် အာရပ်ကမ္ဘာစစ်တမ်းတွေအရလည်း မော်ရိုကို၊ တူနီးရှားနဲ့ လက်ဘနွန် စတဲ့ နိုင်ငံတွေက လူငယ်တွေကြားမှာ မိမိကိုယ်ကို ဘာသာရေးမလိုက်စားသူ/ဘာသာမဲ့လို့ ဖြေဆိုတဲ့နှုန်းဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ ဆယ်စုနှစ်နဲ့ယှဉ်ရင် ၁၅% ကနေ ၃၀% ဝန်းကျင်အထိ သိသိသာသာ မြင့်တက်လာနေတာကို တွေ့ရပါတယ်။

နိဂုံးချုပ်ရရင် ဘာသာမဲ့ခြင်းဆိုတာ လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ဖျက်ဆီးမယ့် အန္တရာယ်တစ်ခု မဟုတ်သလို၊ လမ်းမှားရောက်နေတဲ့ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတွေရဲ့ စုဝေးရာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ မိမိရဲ့ ဆင်ခြင်တုံတရားနဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ဘာသာရေးပုံစံခွက်တွေထဲ အတင်းအကျပ် အသွင်းမခံချင်တော့တဲ့ လူသားတစ်ယောက်ချင်းစီရဲ့ ရိုးသားတဲ့ ရွေးချယ်မှု သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကနေ့ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှာရော၊ ကျွန်တော်တို့ မြန်မာနိုင်ငံမှာပါ ပတ်ဝန်းကျင်ရဲ့ ဖိအား၊ မိသားစုရဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေနဲ့ လူမှုရေးအရ တံဆိပ်ကပ်ပုတ်ခတ်မှုတွေကြောင့် ဟန်ဆောင်ရှင်သန်နေရတဲ့ လူငယ်တွေ အများကြီး ရှိနေပါတယ်။ သူတို့ကို စာနာစရာလို့ မြင်ရင်မြင်၊ ဒါမှမဟုတ် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတွေလို့ပဲ ဒေါသထွက်ပြီး အပြစ်တင်ချင်တင်ပါ၊ ဒါပေမဲ့ အကယ်၍သာ (အကယ်၍သာ) နောင်အနာဂတ်မှာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးရဲ့ ပညာရေးကဏ္ဍနဲ့ လူသားတွေရဲ့ အတွေးအခေါ် လွတ်လပ်ခွင့်တွေဟာ အခုထက်မက ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့မယ်၊ ဘာသာတရားတစ်ခုကို စွန့်လွှတ်လိုက်လို့ လူမှုရေးအရဖြစ်စေ၊ ဥပဒေကြောင်းအရဖြစ်စေ ရင်ဆိုင်ရမယ့် အန္တရာယ်တွေ လုံးဝမရှိတော့ဘူးဆိုရင် နောက်ထပ်ရာစုနှစ်တစ်ခုစာ ကာလမတိုင်ခင်မှာတင် ဘာသာမဲ့ခြင်းဆိုတာ ကမ္ဘာ့အင်အားအကြီးဆုံးနဲ့ အရေအတွက်အများဆုံးအုပ်စု ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။

— William Abramson
29 June 2026

References:
• Pew Research Center – How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020
• Pew Research Center – The Future of World Religions: Population Growth Projections
• GAMAAN Research Institute – Iran 2020 Survey on Religious Beliefs
• Pew Research Center – U.S. Religious Landscape Study (religious switching/disaffiliation data)
• Our World in Data – Religion

မူလဘူတမျှဝေသူ - Burmese - ဗဟုသုတ စာမျက်နှာ

#YouthAndSecularism #NonReligious #SecularGeneration #Atheism #Freethought #ဘာသာတရား #ဘာသာမဲ့ #ဗဟုသုတ #Burmeseဗဟုသုတ #ဘုရားမဲ့

လူလိမ်ဖြစ်လာသူ တရုတ်ဘီလျံနာ

 သူ့အကြောင်းကို မပြောခင်မှာ သူ့နာမည်နဲ့ အရင် စရအောင်ပါ။ 

ဒီလူက အင်မတန် နာမည် များတဲ့လူပါ။ မွေးစာရင်းထဲက နာမည်က ‘ဟိုဝမ်ကွတ်’၊ စီးပွားရေးလောကမှာတော့ ‘ဂေါ်ဝင်ကွေ့’၊ အင်္ဂလိပ်လိုကျတော့ ‘မိုင်းလ်စ်ကွတ်’ ဒါမှမဟုတ် ‘မိုင်းလ်စ်ဂေါ်’၊ သူ့ရဲ့ ရင်းနှီးတဲ့အသိုင်းအဝိုင်းထဲမှာကျတော့ ‘အစ်ကိုကြီး နံပါတ် ၇’ လို့ ခေါ်ကြပါတယ်။ သူ့ရဲ့ တကယ့်နာမည်အရင်း၊ အသက်၊ မွေးနေ့ စတဲ့ အခြေခံအချက်အလက်တွေကို ဘယ်သူမှ အတိအကျ မသိရပါဘူး။ ဒီဆောင်းပါးထဲမှာတော့ သူ့ကို မိုင်းလ််စ်ဂေါ လို့ ခေါ်ပါမယ်။ 

သူ့ကို မွေးတဲ့ ခုနှစ်က နှစ်မျိုး ဖြစ်နေပါတယ်။ ၁၉၇၀ လို့လည်း ပြောကြသလို ၁၉၆၈ လို့လည်း ဆိုတယ်။ ဆိုတော့ ခုချိန်မှာ သူက ၅၆/၅၇ လောက်တော့ ရှိပါပြီ။ ဒီလိုဖြစ်အောင် တမင်သက်သက်ကိုပဲ အချက်အလက် တိတိကျကျ ရှာမရအောင် နေထိုင်ခဲ့သူပါ။ 

မိုင်းလ်စ်ဂေါက သတ္တုတွင်းမြို့လေးတစ်မြို့မှာ ဆင်းရဲတဲ့ မိသားစုက မွေးဖွားခဲ့တယ်လို့ သိရတယ်။ ညီအစ်ကို မောင်နှမတွေ များတယ်။ ၁၉၉၀၊ ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွေ ဆိုတာ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ စီးပွားရေးတံခါးစဖွင့်ချိန်ပါ။ အဲ့ဒီအချိန် သူက ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းလေးတစ်ခု စလုပ်ခဲ့တယ်။ 

အဲဒီနောက်မှာတော့ ဖြည်းဖြည်းချင်း အိမ်ခြံမြေလုပ်ငန်းထဲကို သူ ခြေစုံပစ်ဝင်ခဲ့ပါတယ်။ အဲ့ဒီတုန်းက တရုတ် အိမ်ခြံမြေလုပ်ငန်းဆိုတာ နိုင်ငံရဲ့ ဘီလျံနာအသစ်တွေကို မွေးထုတ်ပေးနေတဲ့ နေရာဆိုလည်း မမှားပါဘူး။ 

အသက်နှစ်ဆယ်ကျော်အရွယ်မှာတင် ဟဲနန်ပြည်နယ် ကျန်းကျိုးမြို့မှာ ပထမဆုံး အထပ်မြင့်အဆောက်အအုံကို တည်ဆောက်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီကနေတစ်ဆင့် ပေကျင်းမြို့အထိ ခြေဆန့်ခဲ့ပါတယ်။ ပေကျင်းမှာတော့ သူ့ကို နာမည်ကျော်သွားစေခဲ့တဲ့ စီမံကိန်းကြီးကို လုပ်ကိုင်ခဲ့ပါတယ် — အဲဒါကတော့ အိုလံပစ်ပန်းခြံဘေးမှာ နဂါးပုံသဏ္ဍာန် အမိုးပါတဲ့ မိုးမျှော်တိုက်တန်းကြီးကို ဆောက်ခဲ့တာပါ။ ပန်ဂူပလာဇာပါပဲ။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှာ ခန့်မှန်းခြေ ဒေါ်လာ ၂.၅ ဘီလီယံအထိ အသားတင်ပိုင်ဆိုင်နေပါပြီ။ တနည်းပြောရရင် တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ အချမ်းသာဆုံးပုဂ္ဂိုလ်တွေထဲက တစ်ဦးဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ တရုတ်နိုင်ငံမှာ ဘီလျံနာ တယောက်လွယ်လွယ် မဖြစ်နိုင်ပါ။ အကြီးစား ဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းတိုင်းဟာ မြေယာ၊ ပါမစ်နဲ့ ဘဏ္ဍာရေး ဆိုင်ရာတွေကို ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ အစိုးရအရာရှိကြီးတွေဆီကတစ်ဆင့် ဖြတ်သန်းရပါတယ်။ အဲဒီလုပ်ငန်းတွေကို ရဖို့အတွက် အိမ်ခြံမြေလုပ်ငန်းရှင်တစ်ယောက်အနေနဲ့ အာဏာပိုင်တွေနဲ့ မဖြစ်မနေကို ပတ်သက်ရမှာပါ။

ပန်ဂူပလာဇာ ဆောက်တော့ မြေနေရာကိစ္စနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ပေကျင်းဒုတိယမြို့တော်ဝန်က သူ့ကို တားမြစ်ပိတ်ပင်တာတွေ ရှိခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ်။ အဲ့ဒီချိန်မှာ မိုင်းလ်စ်ဂေါက အဲဒီအရာရှိနဲ့ သူ့ရဲ့နောက်မြီးဆွဲအမျိုးသမီးတို့ရဲ့ လိင်ကိစ္စ ရုပ်သံဖိုင်ကို အာဏာပိုင်တွေဆီ ပေးပြီး တဖက်လှည့်နဲ့အကျပ်ကိုင်ခဲ့ပါတယ်။ နောက်တော့ ဒုမြို့တော်ဝန်လည်း အဲ့ဒီစီမံကိန်းကို ခွင့်ပြုခဲ့ရပါတယ်။

ဘေဂျင်းအစိုးရနဲ့ မိုင်းလ်စ်ဂေါကြားမှာ ငွေကြးအရှုပ်အရှင်းတွေ အများကြီး ဖြစ်ခဲ့တယ်လို့ တရုတ်သတင်းဌာနတွေက ရေးပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ မိုင်းလ်စ်ဂေါကတော့ ငြင်းပါတယ်။ တရုတ်အစိုးရဆီက ငွေ တစ်ယွမ်တောင် မချေးခဲ့သလို သူ့ကို ပြန်အကျပ်ကိုင်လို့ရမဲ့ ကိစ္စတခုကိုမှ လက်ခံခဲ့တာမျိုး မရှိဘူးလို့ နောက်ပိုင်း အင်တာဗျူးတွေမှာ ဖြေခဲ့တယ်။​

ဒါပေမဲ့ အစိုးရထဲက အကာကွယ်တခုခု မရှိဘဲ တရုတ်ဘီလျံနာတယောက်က လွယ်လွယ်ကူကူ ဘယ်ရှင်သန်နိုင်မလဲ။ CIA နဲ့ FBI ကိုပေါင်းထားတဲ့ ပုံစံမျိုးနဲ့ တရုတ်မှာ ဝန်ကြီးဌာနတခု ရှိပါတယ်။ အမျိုးသားလုံခြုံရေးဝန်ကြီးဌာနပါ။ မိုင်းလ်စ်ဂေါက ဒီဝန်ကြီးဌာနက ဒုဝန်ကြီး မာကျန့် နဲ့ တိုက်ရိုက်အချိတ်အဆက်ရှိသူဖြစ်ပါတယ်။ မာကျန့်ဟာ ဒု ထောက်လှမ်းရေးချုပ်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။

နောက်ပိုင်းမှာ တရုတ်အစိုးရပိုင် မီဒီယာတွေက မာကျန့်ဟာ မိုင်းလ်စ်ဂေါ ရဲ့စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေအတွက် ကာကွယ်ပေးခဲ့တယ်လို့ ရေးကြပါတယ်။ ရှီကျင့်ဖျင်တက်လာပြီး အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးလှိုင်း ကြမ်းလာချိန်မှာ မာကျန့်လည်း ပါသွားခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၁၅ ဇန်နဝါရီမှာ မာကျန့် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပါတယ်။ ၂၀၁၈ မှာ တသက်တကျွန်း ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ခံရတယ်။

ဒါပေမဲ့ မိုင်းလ်ဂေါကတော့ ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကတည်းက တရုတ်နိုင်ငံက ထွက်ပြေးသွားခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ မာကျန့်ကို ဖမ်းမှာကို ကြိုသိလို့ ပြေးတာလား၊ တခြား ဘယ်လိုပြဿနာတွေ ရှိသေးလဲ၊ ဘယ်သူမှ အတိအကျ မသိရပါဘူး။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှာ တရုတ်အစိုးရရဲ့ တောင်းဆိုချက်အရ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာရဲတပ်ဖွဲ့ အင်တာပိုလ် က ဂေါ်ကို ဝရမ်း (Red Notice) ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်— လာဘ်ပေးလာဘ်ယူမှု၊ ပြန်ပေးဆွဲမှု၊ မုဒိမ်းမှု စတဲ့ ပြစ်ချက်တွေနဲ့ပါ။ 

တကယ်တော့ မိုင်းလ်စ် ဂေါ်က နယူးယောက်မြို့ကို ရောက်နေခဲ့တာပါ။ တရုတ်မှာတုန်းကလို အိမ်ခြံမြေသူဌေးကြီးတစ်ဦးအနေနဲ့ မဟုတ်တော့ပါဘူး။ အဲ့ဒီမှာ ဖွင့်ချသူ (Whistleblower) တစ်ဦးအနေနဲ့ နာမည်ကြီးလာပါတယ်။ 

သူက တရုတ် ကွန်မြူနစ်ပါတီရဲ့ ထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင်တွေနဲ့ပတ်သက်တဲ့ အချက်အလက်တွေကို ဆိုရှယ်မီဒီယာမှာ တောက်လျှောက် ပို့စ်တွေ တင်ခဲ့ပါတယ်။ သူ့ပြောဆိုချက်တွေက လူကြားထဲ မြန်မြန်ဆန်ဆန်ပဲ ပျံ့နှံ့ခဲ့ပါတယ်။ 

သူပြောဖူးတဲ့အထဲ ရှီကျင့်ဖျင်ရဲ့ အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးလှုပ်ရှားမှုကို ဦးဆောင်တဲ့ လူတိုင်းကြောက်ရတဲ့ ဝမ်ကျီချန်း အကြောင်းလည်း ပါပါတယ်။ မိုင်းဂေါ်ပြောတာက ဝမ်ကျီချန်းဟာ လျှို့ဝှက်စည်းစိမ်ဥစ္စာတွေနဲ့ လျှို့ဝှက်အပျော်အပါးကိစ္စတွေ ရှိနေပါတယ်လို့ စွပ်စွဲခဲ့ပါတယ်။ 

သူ့ရဲ့ပြောကြားချက်တချို့က ဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ပုံပေါ်ပေမဲ့ အများစုကိုတော့ ဘယ်တော့မှ အတည်မပြုနိုင်ခဲ့ပါဘူး။ တချို့ဆိုရင် စိတ်ကူးယာဉ်ဆန်ဆန် လျှောက်ရေးထားတာတွေလို့တောင် ဝေဖန်ကြပါတယ်။ သူပြောဖူးတဲ့ အင်မတန် အငြင်းပွားစရာကောင်းတဲ့ ကိစ္စတခုရှိပါတယ်။ အဲ့ဒါက တရုတ်အရာရှိတွေဟာ ကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းတွေ ခိုးယူရောင်းချတဲ့ လျှို့ဝှက်ကိစ္စတခုကို ဖုံးကွယ်ဖို့အတွက် မလေးရှားလေကြောင်းလိုင်း MH 370 ကို ပစ်ချခဲ့တာဖြစ်တယ်လို့ ပြောခဲ့တာပါ။

သူ့ပြောဆိုချက်တွေကို လူအတော်များများ ယုံခဲ့ကြပါတယ်။ တရုတ်ကလာတယ်၊ ဘီလျံနာလည်း ဖြစ်ခဲ့တယ်ဆိုတော့ သတင်းထောက်တွေကလည်း သူစွတ်စွဲတာတွေကို လိုက်ပြီး အတည်ပြုဖို့ ကြိုးပမ်းခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဘာကိုမှ တိတိကျကျ ရေရေရာရာ အတည်မပြုနိုင်ခဲ့ကြပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ထုံးစံအတိုင်း ဆိုရှယ်မီဒီယာမှာ အသံကျယ်တော့ သူ့ကို လူတွေ ပိုစိတ်ဝင်စားလာခဲ့ကြပါတယ်။ ဖော်လိုဝါတွေ အများကြီး ရလာခဲ့ကြပါတယ်။

နောက်ပိုင်းမှတော့ သူ့ကို နောက်တဆင့်တက်စေမဲ့ လူတယောက်နဲ့ တွေ့ခဲ့ပါတယ်။ စတိဗ်ဘန်နွန် ပါပဲ။ ဒီလူက တခြားလူ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒေါ်နယ်ထရမ့် ပထမသက်တမ်းတုန်းက သမ္မတရဲ့ အကြီးတန်းအကြံပေးလည်းဖြစ်၊ အိမ်ဖြူတော် မဟာဗျူဟာမှူးလည်း ဖြစ်ခဲ့သူပါ။ 

စတိဗ်ဘန်နွန်နဲ့ မိုင်းစ်ဂေါတို့ ပေါင်းပြီး G Media၊ GTV စတဲ့ မီဒီယာလုပ်ငန်းတွေနဲ့ နိုင်ငံရေးလောကကို စပြီး ခြေချဖို့ ကြိုးပမ်းခဲ့ကြပါတယ်။ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဇွန်လမှာတော့ သူ့ဇိမ်ခံလျှပ်ပြေးယဉ်ပေါ်ကနေ တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီနေရာမှာ အစားထိုးမဲ့ ‘တရုတ်ပြည်ထောင်စုသစ်’ တည်ထောင်လိုက်ပြီလို့ မိုင်းလ်စ်ဂေါ်က ကြေညာခဲ့ပါတယ်။ 

အဲ့ဒီကနေ တရုတ်ပြည်ထောင်စုသစ်အတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုလုပ်ကြဖို့ ခေါ်ယူခဲ့ပါတော့တယ်။ 

သူတို့နှစ်ယောက်ရဲ့ ပတ်သက်မှုက ဘယ်လောက်ထိ ရှိသလဲဆိုရင် ၂၀၂၀ တုန်းက ဖက်ဒရယ်အေးဂျင့်တွေက လိမ်လည်မှုအမှုတစ်ခုနဲ့ ထရမ့်အကြံပေးဟောင်း စတိဗ် ဘန်နွန်ကို ဖမ်းဖို့ လာတဲ့အခါ၊ မိုင်းလ်စ်ဂေါရဲ့ ဇိမ်ခံရွက်လှေပေါ်မှာ အတူတွေ့ခဲ့တာပါ။ 

မိုင်းလ်စ်ဂေါရဲ့ တရုတ်ဆန့်ကျင်ရေး သတင်းတွေရေးသားဖြန့်ဝေတဲ့ အဲ့ဒီမီဒီယာယန္တရားကြီးဟာ တခြား သတင်းမှားတွေကိုလည်း အများကြီး ဖြန့်ဝေခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၂၁ တုန်းက ယုံကြည်ရတဲ့ မီဒီယာကြီးတွေက မိုင်းလ်စ်ဂေါရဲ့ သတင်းဌာနတွေက သတင်းအမှားတွေကို ဘယ်လို ဖြန့်ဝေနေသလဲဆိုတာကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြပါတယ်။ ကိုဗစ် ကာကွယ်ဆေးတွေအကြောင်း သတင်းမှားတွေ၊ အမေရိကန်ရွေးကောက်ပွဲ မမှန်မကန်လုပ်မှုတွေနဲ့ ကျူအေနွန် (QAnon) ကိစ္စတွေနဲ့ ဆက်နွှယ်နေတဲ့ ပြောဆိုချက်တွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ နောက်ကွယ်မှာ လက်မည်းကြီးရှိနေတယ်ဆိုတဲ့ Conspiracy Theory တွေများပါတယ်။ 

မီဒီယာတွေတင် မကဘဲ အကောင့်တုတွေ Page အတုတွေလည်း အများကြီးနဲ့ လုပ်ခဲ့တာပါ။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်မှာ စင်ကာပူနိုင်ငံက မိုင်းလ်စ်ဂေါ်ရဲ့ကွန်ရက်နဲ့ ဆက်နွှယ်နေတဲ့ အကောင့်ပေါင်း တစ်ရာနီးပါးကို ပိတ်ဆို့ဖို့ လူမှုကွန်ရက်ပလက်ဖောင်းတွေကို အမိန့်ထုတ်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအကောင့်တွေဟာ စင်ကာပူနိုင်ငံအပေါ် မှားယွင်းတဲ့ သတင်းအချက်အလက် ဖြန့်ဝေနေတယ်လို့ စင်ကာပူအစိုးရက ပြောခဲ့ပါတယ်။ 

ဒါက ဂေါ်က လုပ်တဲ့ သတင်းမှားဖြန့်ချိရေးကွန်ရက်ကြီးပါ။ တဖက်မှာလည်း သူ့ကို အဲ့ဒီပုံစံအတိုင်း တရုတ်အစိုးရက လုပ်နေခဲ့တာပါပဲ။

တရုတ်အစိုးရနဲ့ ဆက်နွှယ်နေတဲ့ ဆိုရှယ်မီဒီယာ အကောင့်တွေကို လေ့လာခဲ့ကြတဲ့ သုတေသီတွေရဲ့ အဆိုအရ တရုတ်ရဲ့ ဒီ သတင်းမှားဖြန့်ချိရေး ကွန်ရက်တွေဟာ မိုင်းလ်စ်ဂေါ်ကို ပိုပြီး အပြင်းအထန် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဟောင်ကောင် ဆန္ဒပြသူတွေထက်တောင်မှ သူ့ကို ပိုပြီး ဦးတည်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြတယ်လို့ ဆိုတယ်။ သူ့ကို ဦးတည်ပြီး ရေးသားခဲ့တဲ့ ပို့စ်ပေါင်း သောင်းနဲ့ချီ ရှိခဲ့ပါတယ်။ 

မိုင်းလ်ဂေါ်က တရုတ်အစိုးရကို ဒီလောက်ထိ ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်နေပေမဲ့လည်း ပြည်ပရောက် တရုတ် အတိုက်အခံအသိုင်းအဝိုင်းမှာတော့ သူ့ကြောင့် နှစ်ပိုင်းကွဲနေခဲ့ပါတယ်။ 

နယူးယောက်မြို့မှာ တစ်ရက်တည်း ဒီမိုကရေစီလိုလားသူ တရုတ်တွေရဲ့ လူစုလူဝေးပွဲ နှစ်ခုကို သတ်သတ်စီ ကျင်းပခဲ့ကြပါတယ်။ တဖွဲ့က သူ့ကို ထောက်ခံအားပေးတဲ့အဖွဲ့ဖြစ်ပြီး နောက်တဖွဲ့ကတော့ သူ့ကို သတိထားကြဖို့ သတိပေးတဲ့အဖွဲ့ပါ။

ဒုတိယအုပ်စုက နောက်ပိုင်းမှာ ပိုအားကောင်းလာခဲ့ပါတယ်။ အဲ့ဒါကတော့ ရှီကျင့်ဖျင်ရဲ့ ပိုက်စိပ်တိုက် ဖမ်းဆီးမှုတွေထဲကနေ အလွယ်တကူ လွတ်မြောက်လာခဲ့တယ်။ ပြီးတော့ မိုင်းလ်စ်ဂေါရဲ့ ရန်သူတွေက ရှီကျင့်ဖျင်ရဲ့ ရန်သူတွေနဲ့ပဲ အမြဲတမ်း ထပ်တူကျနေတယ်ဆိုတာပဲ။ ဒါကြောင့်မို့ ဒီလူဟာ တရုတ် အစိုးရအတွက် အလုပ်လုပ်ပေးနေတာလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုတဲ့ ပြောဆိုချက်တွေပါပဲ။

ဆက်ပြီး စဉ်းစားစရာရှိတာက ဒါဆိုရင် ဒီလူချမ်းသာနေတာ ဘယ်ကငွေတွေနဲ့ ချမ်းသာနေတာလဲဆိုတာပါပဲ။​

ဒီလောက်အသံကျယ်တဲ့ လူကို FBI က ဒီအတိုင်းတော့ မထားပါဘူး။ သူ့အကြောင်း ပြောဆိုမှုတွေ တစနဲ့တစ အသံတွေ ပိုထွက်လာပါတယ်။ အဲ့ဒီနောက်မှာတော့ မိုင်းလ်စ် ဂေါကို တရားစွဲဖို့အတွက် တရားလိုပြရှေ့နေတွေက ‘G Enterprise’ လို့ နာမည်ပေးထားတဲ့ လုပ်ငန်းစုအကြောင်းကို တရားရုံးမှာ ဖော်ထုတ် တင်ပြလာခဲ့ပါတယ်။ 

G Enterprise ဆိုတာကတော့ မိုင်းလ်စ်ဂေါ တယောက် နှစ်ပေါင်းများစွာ စည်းရုံးလာခဲ့တဲ့ နောက်လိုက်ပရိသတ်တွေအပေါ် မှီခိုအမြတ်ထုတ်နေတဲ့ ကုမ္ပဏီတွေနဲ့ စီမံကိန်းတွေရဲ့ ကွန်ရက်ကြီးပါပဲ။

မိုင်းလ်စ်ဂေါက အဲဒီနောက်လိုက်တွေ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံတဲ့ငွေတွေဟာ ကွန်မြူနစ်ပါတီကို ဖြိုချဖို့အတွက် အသုံးပြုမယ်လို့ ပြောထားခဲ့တာပါ။ ဒါပေမဲ့ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးမှူးတွေကတော့ ဒါဟာ နောကြေနေပြီဖြစ်တဲ့ လိမ်လည်မှုပုံစံတစ်ခုသာ ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ 

ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူ ၅,၅၀၀ ကျော်ဆီကနေ ဒေါ်လာ ၄၅၂ သန်းလောက် သိမ်းသွင်းခဲ့တဲ့ GTV အထူးရှယ်ယာထုတ်ရောင်းတဲ့ အစီအစဉ်၊ ဒေါ်လာ သန်း ၂၅၀ ကျော် ရခဲ့တဲ့ ‘သီးသန့်အဖွဲ့ဝင်' အစီအစဉ်ဖြစ်တဲ့ G-CLUBS၊ ပြီးတော့ ဒေါ်လာ သန်း ၂၆၀ ကျော် ထပ်ရခဲ့တဲ့ ခရစ်ပတိုငွေကြေးလဲလှယ်မှု စီမံကိန်း အများကြီးပါပဲ။

သူ့ကို ယုံကြည်သူတွေကိုတော့ လွတ်လပ်တဲ့ တရုတ်နိုင်ငံတော်သစ်ရဲ့ အနာဂတ်မှာ ပါဝင်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံကြတာလို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။ လူအများစုကတော့ သူတို့ဟာ ရှယ်ယာတွေအပြင် အဲ့ဒီကနေ အမြတ်တောင် ရလာမယ်လို့ ယုံကြည်ခဲ့ကြတာပါ။ ဒါပေမဲ့ တရားလိုပြရှေ့နေတွေကတော့ အဲဒီငွေတွေဟာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတွေကို ပြောထားတဲ့နေရာတွေဆီ မရောက်ခဲ့ဘူးလို့ ဆိုကြပါတယ်။ ဒါဆို ဒီငွေတွေ ဘယ်လောက်သွားလဲ။

ဘယ်လောက်သွားလဲဆိုရင် စတုရန်းပေ ငါးသောင်းခန့် ကျယ်ဝန်းတဲ့ စံအိမ်ကြီးတစ်လုံး၊ ဒေါ်လာ ၃.၅ သန်းတန် ဖာရာရီ (Ferrari) ပြိုင်ကားတစ်စီး၊ ဒေါ်လာ ၃၇ သန်းတန် ဇိမ်ခံလှေတစ်စင်းနဲ့ တစ်ကိုယ်စာကို ဒေါ်လာ ၃ သောင်း ၆ ထောင်စီ တန်ဖိုးရှိတဲ့ မွေ့ရာနှစ်ခုတို့ဆီ ရောက်သွားပါတယ်။ ပြောရရင်တော့ ကွန်မြူနစ်ပါတီကို ဖြိုခွဲဖို့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေခေါ်ပြီး အဲ့ဒီကရတဲ့ငွေတွေကို ကိုယ်ကျိုးအတွက် သုံးနေခဲ့တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ 

၂၀၂၃ ခုနှစ် မတ်လမှာတော့ မိုင်းလ်စ်ဂေါ တည်ဆောက်လာခဲ့တဲ့ ပုံရိပ်ကြီး ပြိုလဲဖို့ စပြီး အကြောင်းဖန်လာပါတော့တယ်။ ဖက်ဒရယ်အေးဂျင့်တွေက မိုင်းလ်စ်ဂေါ်ကို ကြေးနန်းဆက်သွယ်ရေး လိမ်လည်မှု၊ ငွေကြေးသက်သေခံလက်မှတ် လိမ်လည်မှု၊ ငွေညှစ်မှု၊ ငွေကြေးခဝပ်ချမှု အပါအဝင် စွဲချက်ပေါင်း ၁၂ ခုနဲ့ နယူးယောက်မြို့မှာ ဖမ်းဆီးခဲ့ပါတယ်။ 

မိုင်းလ်စ်ဂေါ တရားခွင်က ခုနစ်ပတ် ကြာခဲ့ပါတယ်။ သူ့ရှေ့နေတွေကတော့ မိုင်းလ်စ်ဂေါ သုံးဖြုန်းဇိမ်ခံတဲ့ လူနေမှုပုံစံကို ဝန်ခံပါတယ်။ အဲဒီလို သုံးဖြုန်းပြတာဟာ ကွန်မြူနစ်ပါတီကို နာကျည်းအောင် လုပ်ပြတဲ့နည်းလမ်း ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ 

တရားလိုပြရှေ့နေတွေဘက်ကလည်း တရုတ်အစိုးရက ဂေါ်ကို ပစ်မှတ်ထားခဲ့တယ်ဆိုတဲ့အချက်ကို သဘောတူကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီအချက်က ငွေတွေလိမ်ယူခဲ့တာ ရှိ၊ မရှိ ဆိုတာကိုတော့ ပြောင်းလဲပစ်နိုင်မှာမဟုတ်ဘူးလို့ ဂျူရီအဖွဲ့ကို ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၆ ရက်နေ့မှာတော့ ဂျူရီအဖွဲ့က စီရင်ချက်တချို့ ချမှတ်ခဲ့ပါတယ်။ မိုင်းလ်ဂေါဟာ ငွေညှစ်မှု၊ လိမ်လည်မှုနဲ့ ငွေကြေးခဝပ်ချမှု အပါအဝင် စွဲချက် ၉ ခုမှာ ပြစ်မှုထင်ရှားတယ်လို့ အမိန့်ချပါတယ်။ စွဲချက်အားလုံးတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ 

ပြီးတော့ ၂၀၂၅ ခုနှစ်မှာ တရားရုံးက မိုင်းလ်စ်ဂေါ် ရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေထဲက ဒေါ်လာ ၁ ဒသမ ၃ ဘီလီယံလောက်ကို နိုင်ငံပိုင် သိမ်းဆည်းဖို့ စီရင်ချက်ချမှတ်ခဲ့ပါတယ်။ 

သူ့ကို ဘရွတ်ကလင်းက ထောင်တခုထဲ အချုပ်ကျပြီး နောက်ဆုံးပြစ်ဒဏ်ချမဲ့ရက်ကို စောင့်နေခဲ့ပါတယ်။ သူ့ကို ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်မယ့်ရက်ကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းမှာ ပထမဆုံး သတ်မှတ်ခဲ့ပေမဲ့ ရက်ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနောက်မှာ သူ့ ရှေ့နေအဖွဲ့ကို အစားထိုးဖို့ ကိစ္စနဲ့ပတ်သက်ပြီး အခြေအတင် အကြာကြီးအငြင်းပွားခဲ့ကြလို့ နောက်ထပ်တစ်ကြိမ် ရက်ထပ်ရွှေ့ခဲ့ရပြန်ပါတယ်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်ကနေ ၂၀၂၆ ခုနှစ်ကို ရောက်တဲ့အထိ တောက်လျှောက်ရက်ရွှေ့နေခဲ့တာပါ။ 

ပြီးခဲ့တဲ့ ဇွန် ၂၉ ရက်နေ့မှာတော့ သူ့ကို ထောင်ဒဏ် နှစ် ၃၀ အမိန့်ချခဲ့ပါတယ်။ ဒီကြားထဲမှာ သူ့ကို သက်ညှာပေးဖို့ ရေးသားထားတဲ့ အသနားခံစာပေါင်း တထောင်ကျော်လောက် ရောက်လာခဲ့တယ်လို့လည်း သိရပါတယ်။

မိုင်းလ်ဂေါနဲ့ ပတ်သက်ပြီး နောက်ထပ် စဉ်းစားစရာတချက်က ထောင်ကလွတ်ပြီးရင် ဘာဆက်ဖြစ်မလဲဆိုတဲ့ အချက်ပါပဲ။ သူထောင်ကလွတ်လာရင် အနည်းဆုံး အသက် ၇၀ ကျော် ၈၀ ဝန်းကျင်လောက် ရှိနေမှာပါ။ တရုတ်နိုင်ငံက သူ့ကို အခုထိ အလိုရှိနေဆဲပါပဲ။ အမေရိကန်က သူ့ကို တရုတ်နိုင်ငံဆီ ပြန်ပို့ကောင်း ပို့နိုင်တယ်ဆိုတဲ့ ယူဆချက်လည်း ရှိပါတယ်။ 

မိုင်းလ်ဂေါဟာ တရုတ်အစိုးရကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ပြောဆိုခဲ့တာက အမှန်ပါပဲ။ ဒါကြောင့်လည်း တရုတ်က အသေရရ အရှင်ရရ လိုချင်နေတာပါ။ အဲ့ဒီအချက်ကို အသုံးချပြီး လူတွေအများကြီးဆီမှာ ဒေါ်လာ ဘီလျံချီ လိမ်လည်ခဲ့တာလည်း အမှန်ပါပဲ။ 

လူတယောက်ဟာ အမှန်တရား ဘက်တော်သားလို့ ဘယ်လောက်ပဲ ပြောနေပါစေ၊ လူပေါင်းများစွာကို လိမ်လည်လှည့်ဖျားပြီး ကိုယ်ကျိုးစီးပွားအတွက် အသုံးချခဲ့သူဖြစ်ရင် သူ့သမိုင်း မလှနိုင်ဘူးဆိုတာပါပဲ။ 

●

မြတ်ကျော်သူ

-------------------------------

ကိုးကားစာရင်း -

၁။ "The Mystery of the Exiled Billionaire Whistle-Blower," The New York Times Magazine

၂။ DOJ / SDNY — Ho Wan Kwok a/k/a "Miles Guo" Arrested (Mar 15, 2023)

၃။ DOJ / SDNY — Statement of U.S. Attorney on the Conviction of Miles Guo

Inner City Press — SDNY live coverage (the $1.3B judgment / sentencing-scheduling filing)

၄။ Courthouse News, "Chinese dissident Guo Wengui guilty of racketeering, fraud in $1 billion scheme" (Jul 16, 2024): 

၅။ SCOTUSblog (Apr 6, 2026)

၆။ Axios, "Bannon quietly making moves toward 2028 run" (Jan 10, 2026)

၇။ CPAC 2026 speaker announcement

၈။ Britannica, "Steve Bannon"

ဘာသာရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးကို ဘာကြောင့် ခွဲခြားထားသင့်တာလဲ?

ကျွန်တော်တို့ လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ လောကဝတ် နဲ့ ဓမ္မဝတ်ကို ခွဲခြားနားလည်ဖို့ ကြိုးစားတဲ့အခါ Secularism ဒါမှမဟုတ် လောကီသီးသန့်ဝါဒ ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ အမြဲတမ်း ဝေဖန်ကန့်ကွက်မှုတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်ရလေ့ရှိပါတယ်။ 

ဘာသာရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးကို သီးခြားစီ ခွဲထုတ်ထားခြင်း-Secularism ဆိုတာ ဘာသာမဲ့ဖြစ်သွားတာ၊ ဘာသာတရားကို ပစ်ပယ်တာမဟုတ်သလို ဘာသာတရားကို ရိုသေလွန်းလို့ သီးသန့်နေရာပေးထားတာလဲ မဟုတ်ပါဘူး။ ဘာသာတရားတွေ တစ်ဦးချင်းရဲ့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွေကို အဖက်မလုပ်၊ အရေးမထား၊ အရာမသွင်းပဲ လွတ်လပ်ခွင့်ပေးထားသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူယှဉ်တွဲနေထိုင်နိုင်ဖို့အတွက် အရေးအပါဆုံးသော အကာအကွယ် တစ်ခုပါ။ ဘာသာရေးဆိုတာ အာဏာနဲ့ ပေါင်းစပ်မိတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ဖျက်ဆီးမယ့် လက်နက်တစ်ခု ဖြစ်သွားတတ်လို့ အကာအကွယ် လုပ်ထားရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီတော့ ဘာကြောင့် ဒီဘာသာရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးကို ခွဲခြားထားဖို့လိုအပ်သလဲ၊ ဘာသာရေးဆိုတဲ့အရာကို နိုင်ငံရေးထဲ ဘာကြောင့် တစိုးတစိတောင် ပါဝင်ပက်သတ်ခွင့် မပေးသင့်သလဲ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ဆွေးနွေးကြည့်ရအောင်ပါ။

ပထမဆုံးအနေနဲ့ ယုံကြည်မှုဆိုတာကို ဥပဒေအဖြစ် အတင်းအကျပ် သတ်မှတ်ခြင်း အန္တရာယ်ကို ကြည့်ရပါမယ်။ ဘာသာရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးကို ရောနှောလိုက်တဲ့အခါ နိုင်ငံတော်က ဘာသာရေးတစ်ခုခုကို အသာပေးတဲ့ စနစ်မျိုး ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။ ဒါဟာ အခြားသော လူနည်းစု ဘာသာဝင်တွေနဲ့ ဘာသာမဲ့တွေအတွက် ခွဲခြားဆက်ဆံမှုရဲ့ အစပြုခြင်းပါပဲ။ သမိုင်းကို ပြန်ကြည့်ရင် အလယ်ခေတ် ဥရောပမှာ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်က နိုင်ငံရေးအာဏာကို ချုပ်ကိုင်ထားစဉ်က Inquisition လို့ခေါ်တဲ့ ဘာသာရေးခုံရုံးတွေနဲ့ သူတို့အယူအဆကို မထောက်ခံသူတွေကို အရှင်လတ်လတ် မီးရှို့သတ်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒီလို ဘာသာရေးက အာဏာရလာတဲ့အခါ ဘာသာခြားဖြစ်နေခြင်း၊ အယူအဆမတူခြင်း အကြောင်းပြချက်သက်သက်နဲ့တင် အုပ်စုလိုက် သတ်ဖြတ်ခဲ့တာတွေ သမိုင်းမှာမနည်းမနောပါပဲ။ ဒါ့အပြင် ဘာသာရေးအာဏာရှင်တွေဟာ သူတို့ရဲ့ ကျမ်းစာပါ အယူအဆတွေကို စိန်ခေါ်တဲ့ ပညာရှင်တွေကိုလဲ ရန်သူလို သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။ အရေအတွက်အတိအကျကိုပြောဖို့ခက်ပေမဲ့ လူပေါင်းများစွာဟာ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်ကြောင့် အသေသတ်ခံရတာ၊ ထောင်ချခံရတာနဲ့ နယ်နှင်ခံရတာတွေ ကြုံခဲ့ရပါတယ်။ 

ဒုတိယအချက်က ဘာသာရေးကို နိုင်ငံရေးကစားကွက်အဖြစ် အသုံးချပြီး အမုန်းတရားပွားများစေခြင်းပါပဲ။ ဒါက ကျွန်တော်တို့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အခြေအနေကို ကြည့်ရင် တော်တော်သိသာပါတယ်။ ဘာသာရေးကို နိုင်ငံရေးထဲ ဆွဲသွင်းခဲ့လို့ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ အကျိုးဆက်တွေပေါ့။ ဦးနုလက်ထက်က ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် သတ်မှတ်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့တာဟာ တိုင်းရင်းသား စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို စတင်ဖျက်ဆီးလိုက်တဲ့ လုပ်ရပ်ပါပဲ။ လက်ရှိမှာလည်း သင်္ကန်းဝတ်ထားသူ လူ့မိစ္ဆာတချို့ဟာ အမုန်းတရားတွေကို ဟောပြောပြီး လူမျိုးရေး၊ ဘာသာရေး ပဋိပက္ခတွေ ဖြစ်အောင် လှုံ့ဆော်နေတာ၊ အာဏာရှင်တွေကို အကာအကွယ်ပေးနေတာအပြင် ပညာရေးနဲ့ သိမှုအဆင့်အတန်းနိမ့်ကျတဲ့ မြန်မာလူထုကို ဦးနှောက်ဆေးမှိုင်းတိုက်နေတာတွေဟာ ဘာသာရေးလက်ထဲကို အာဏာထည့်ပေးထားခြင်းရဲ့ အနိဋ္ဌာရုံတွေပါပဲ။ ဒီလုပ်ရပ်ဟာ လူတွေကို ငြိမ်းချမ်းစေဖို့ထက် "ငါ့ဘာသာ၊ ငါ့လူမျိုး" ဆိုတဲ့ ကျဉ်းမြောင်းတဲ့ အစွန်းရောက်စိတ်တွေကို မွေးဖွားပေးပြီး အမုန်းတရားတွေ၊ သတ်ဖြတ်မှုတွေဖြစ်အောင် လောင်စာထည့်ပေးနေတာကို ကျွန်တော်တို့ ငြင်းလို့မရပါဘူး။

တတိယအချက်ကတော့ ခေတ်နောက်ပြန်ဆွဲခြင်းဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံရေးဟာ သိပ္ပံ၊ စီးပွားရေးနဲ့ လူမှုရေး ပြောင်းလဲမှုတွေအရ ရှေ့ကို အမြဲတမ်း တိုးတက်ရွေ့လျားနေရမှာပါ။ ဘာသာရေးကတော့ ရှေးဟောင်းကျမ်းစာတွေ၊ ခေတ်ဟောင်းအယူအဆတွေထဲမှာပဲ ပိတ်မိနေတာ ဖြစ်လို့ နိုင်ငံရေးနဲ့ ရောလိုက်တဲ့အခါ တိုင်းပြည်ရဲ့ တိုးတက်မှုကို အမြဲတမ်း နောက်ကနေ ဆွဲထားတတ်ပါတယ်။ မျက်မှောက်ခေတ် ဥပမာအနေနဲ့ အာဖဂန်နစ္စတန်က တာလီဘန်တွေကို ကြည့်ပါ။ ဘာသာရေးအစွန်းရောက်တွေ နိုင်ငံရေးအာဏာ ရလာတဲ့အခါ ပထမဆုံးလုပ်တာဟာ လူဦးရေရဲ့ ထက်ဝက်ဖြစ်တဲ့ အမျိုးသမီးတွေကို လူရာမသွင်းဘဲ တိုက်ပိတ်လိုက်တာပါပဲ။ ခြောက်တန်းအထက် ပညာသင်ကြားခွင့်ကို ပိတ်ပင်တယ်၊ တက္ကသိုလ်တက်ခွင့် မပေးဘူး၊ ကုလသမဂ္ဂအပါအဝင် ဘယ်အဖွဲ့အစည်းမှာမှ အလုပ်လုပ်ခွင့်မရှိအောင် တားမြစ်ပြီး အမျိုးသမီးတွေကို အိမ်တွင်းပုန်း သက်ရှိရုပ်သေးတွေအဖြစ် ပြောင်းလဲပစ်ခဲ့ပါတယ်။ ဥပဒေဆိုတာလည်း ကျမ်းစာလာ ပြစ်ဒဏ်တွေအတိုင်း လူမြင်ကွင်းမှာ ကြိမ်ဒဏ်ပေးတာ၊ ခဲနဲ့ပေါက်သတ်တာ၊ လက်ခြေဖြတ်တာတွေကို တရားဝင် ပြန်လုပ်လာကြပါတယ်။ ဒါဟာ ဘာသာရေးကို နိုင်ငံတော်အာဏာအဖြစ် သုံးပြီး လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးကို ၂၁ ရာစုကနေ အလယ်ခေတ် အမှောင်ကမ္ဘာထဲ အတင်းအကျပ် မောင်းနှင်သွင်းလိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲ့လိုပဲ.. အီရန်နိုင်ငံကို ကြည့်ရင်လည်း ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်က သမ္မတနဲ့ စစ်တပ်အထက်မှာ ရှိနေတဲ့ သီအိုကရက်တစ်​-Theocratic ဘာသာရေးအာဏာရှင်စနစ်ရဲ့ ဆိုးကျိုးကို အထင်အရှား မြင်နိုင်ပါတယ်။ သူတို့ဆီမှာ 'ဘာသာရေးကျင့်ဝတ်ထိန်းသိမ်းရေးရဲတပ်ဖွဲ့' ဆိုတာ ရှိပြီး လူတွေရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝ၊ အတွေးအခေါ်နဲ့ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုကိုအဆုံး သေနတ်ပြောင်းဝအောက်မှာ ကန့်သတ်ထားပါတယ်။ ဟီဂျာဘ် (ဦးခေါင်းခြုံထည်) ကို စနစ်တကျ မဝတ်ဆင်ရုံမျှနဲ့ မာဆာအာမီနီ-Mahsa Amini ဆိုတဲ့ မိန်းကလေးကို ရိုက်နှက်သတ်ဖြတ်ခဲ့သလို၊ ဒါကို မကျေနပ်လို့ လမ်းပေါ်ထွက် ဆန္ဒပြတဲ့ လူငယ်တွေကိုလည်း အစ္စလာမ်ဘာသာကို ဆန့်ကျင်ပုန်ကန်သူ ရန်သူတွေအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး လူမြင်ကွင်းမှာ ကြိုးပေးသတ်ဖြတ်ခဲ့ပါတယ်။ ဘာသာရေးက အုပ်ချုပ်ရေးနေရာကို ရသွားတဲ့အခါ နိုင်ငံသားတွေဟာ လွတ်လပ်စွာ တွေးခေါ်ခွင့် ဆုံးရှုံးရုံတင်မကဘဲ သူတို့ရဲ့ အသက်ရှင်ခွင့်ဟာပါ ဘာသာရေးအာဏာပိုင်တွေရဲ့ စိတ်ကြိုက် သတ်ဖြတ်နိုင်တဲ့ လက်နက်တစ်ခု ဖြစ်သွားရပါတယ်။ ဒီဖြစ်ရပ်တွေက ဘာသာရေးကို အခြေခံတဲ့ ဥပဒေတွေဟာ ခေတ်စနစ်ရဲ့ လိုအပ်ချက်တွေကို မဖြေရှင်းနိုင်တဲ့အပြင်၊ ကမ္ဘာ့အဆင့်မီ သိပ္ပံနဲ့ နည်းပညာ တိုးတက်မှုတွေ၊ လူ့အခွင့်အရေး တန်ဖိုးတွေကို ရန်သူလို သတ်မှတ်ပြီး လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ဉာဏ်ပညာအမှောင်ဖုံးအောင် ဘယ်လောက်အထိ နှောင့်ယှက် ဖျက်ဆီးတတ်သလဲဆိုတာကို ပြနေတဲ့ ထင်ရှားတဲ့ သမိုင်းသင်ခန်းစာတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါတွေကိုကြည့်ရင် နိုင်ငံတော်ဆိုတာ လူတိုင်းရဲ့ အခွင့်အရေးကို တန်းတူညီမျှ ကာကွယ်ပေးရမယ့် ယန္တရားဖြစ်ပြီး၊ ဘာသာရေးဆိုတာကတော့ လူတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ အိမ်ထဲမှာပဲ ထားရှိရမယ့် ပုဂ္ဂိုလ်ရေး ယုံကြည်မှုသာ ဖြစ်ရပါမယ်။ နိုင်ငံတော်ရဲ့ ဥပဒေယန္တရားထဲကို တစိုးတစိတောင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခွင့် မရှိသင့်ဘူးဆိုတာ ဒီအကြောင်းအရင်းတွေကြောင့်ပဲဖြစ်ပါတယ်။

ဒီတော့ ဘာသာရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးကို သံမဏိနံရံခြားပြီး ပြတ်ပြတ်သားသား ခွဲခြားလိုက်ရင် ဘာတွေဖြစ်လာမလဲ။ ဘယ်လို အကျိုးရလဒ်တွေကို ခံစားရမှာလဲ ဆိုရင်တော့ ပထမဆုံးအနေနဲ့ လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ တစ်ဦးချင်းလွတ်လပ်ခွင့်ကို အပြည့်အဝ ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာအနေနဲ့ ပြင်သစ်ရဲ့ Laïcité လို့ခေါ်တဲ့ ပြတ်သားတဲ့ Secularism မူဝါဒကို ကြည့်ပါ။ နိုင်ငံတော်ဟာ ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းတွေကို ငွေကြေးထောက်ပံ့ခြင်း မပြုသလို၊ နိုင်ငံရေးနဲ့ အများပြည်သူဆိုင်ရာ နယ်ပယ်တွေမှာ ဘာသာရေးရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကို လုံးဝ ခွင့်မပြုပါဘူး။ ဒီလို ခွဲခြားလိုက်တဲ့အတွက် ဘာသာပေါင်းစုံက လူတွေဟာ နိုင်ငံသားဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်အောက်မှာ တန်းတူညီမျှ နေထိုင်နိုင်ကြပြီး ဘာသာရေးအစွန်းရောက်မှုတွေကို ဥပဒေနဲ့ အခြေအနေတစ်ခုအထိ လျော့ချနိုင်ခဲ့တယ်။

ဒုတိယအချက်က အသိဉာဏ်ပညာနဲ့ လူနေမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားလာခြင်းပါ။ ကမ္ဘာပေါ်မှာ လူနေမှုအဆင့်အတန်း အမြင့်ဆုံးနဲ့ အပျော်ရွှင်ဆုံးလို့ သတ်မှတ်ခံထားရတဲ့ စကင်ဒီနေးဗီးယန်းနိုင်ငံတွေဖြစ်တဲ့ နော်ဝေး၊ ဆွီဒင်၊ ဒိန်းမတ်တို့လို နိုင်ငံတွေကို ကြည့်ပါ။ ဒီနိုင်ငံတွေဟာ ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ နိုင်ငံရေးအာဏာကို လုံးဝ ရုပ်သိမ်းထားတဲ့ Secular society တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဘာသာရေးကို ပုဂ္ဂိုလ်ရေးယုံကြည်မှုသက်သက်အဖြစ်ပဲ ထားရှိပြီး၊ နိုင်ငံတော်ရဲ့ မူဝါဒတွေကိုတော့ သိပ္ပံနည်းကျ ဆန်းစစ်ချက်တွေ၊ လူ့အခွင့်အရေး စံနှုန်းတွေနဲ့ပဲ တည်ဆောက်ပါတယ်။ ရလဒ်အနေနဲ့ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေးနဲ့ လူမှုဖူလုံရေး ကဏ္ဍတွေမှာ ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်းကို ရောက်ရှိလာပါတယ်။

နောက်ဆုံးအချက်က နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှုနဲ့ အစွန်းရောက်မှု ကင်းစင်ခြင်းပါပဲ။ အာရှမှာဆိုရင် စင်ကာပူနိုင်ငံ ကို ကြည့်ပါ။ စင်ကာပူဟာ ဘာသာရေးပေါင်းစုံ ရောနှောနေပေမဲ့ နိုင်ငံရေးထဲကို ဘာသာရေး အစွန်းအထွက်တစ်ခုတောင် ပေးမဝင်ပါဘူး။ ဘယ်ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်မှ နိုင်ငံရေးမှာ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခွင့်၊ မှိုင်းတိုက်ခွင့် မရှိအောင် ဥပဒေနဲ့ တင်းတင်းကျပ်ကျပ် တားမြစ်ထားပါတယ်။ ဒီလို Secular ဆန်ဆန် အုပ်ချုပ်လို့သာ ဘာသာရေး ပဋိပက္ခတွေ ကင်းဝေးပြီး စီးပွားရေးအရ အံ့မခန်း တိုးတက်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ခြုံငုံပြောရရင်တော့ ကျွန်တော်တို့ဟာ ခေတ်မီတိုးတက်တဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုကို တကယ်တည်ဆောက်ချင်တယ်ဆိုရင် ဘာသာရေးအယူအဆတွေနဲ့ ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်တွေကို သူတို့နဲ့သက်ဆိုင်ရာ နေရာတွေဖြစ်တဲ့ ကျမ်းစာအုပ်တွေ၊ ဘုရားစင်တွေနဲ့ ဘုန်းကြီးကျောင်း၊ ဗလီ၊ ချာ့ချ်တွေမှာပဲ ကန့်သတ်ထားရှိရပါမယ်။ အဲဒီအရာတွေကို နိုင်ငံတော်ရဲ့ ဥပဒေပြုရေး၊ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်တွေနဲ့ အများပြည်သူဆိုင်ရာ တရားမျှတမှုတွေထဲမှာ မည်သည့်နည်းနဲ့မျှ၊ တစိုးတစိမျှ ပါဝင်ပတ်သက်ခွင့် မပေးသင့်ပါဘူး။

ကျွန်တော်တို့ဟာ "ငါ့ဘာသာ၊ ငါ့လူမျိုးအတွက်သာ" ဆိုတဲ့ ကျဉ်းမြောင်းပြီး ရွံရှာဖွယ်ကောင်းတဲ့ တရားမျှတမှုအတုတွေနောက်ကို မလိုက်ဘဲ၊ စစ်မှန်တဲ့ တရားမျှတမှုနဲ့ ခေတ်မီတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းကို တည်ဆောက်ချင်တယ်ဆိုရင်၊ အာဏာရှင်တွေနဲ့ လူ့မိစ္ဆာတွေရဲ့ ဘာသာရေးမှိုင်းကနေ ရုန်းထွက်ချင်တယ်ဆိုရင်တော့ Secularism ဆိုတဲ့ လမ်းစဉ်ကို မလွဲမသွေ ရွေးချယ်ရပါလိမ့်မယ်။

— William Abramson

15 June 2026

References:

• Wikipedia — Secularism; Laïcité; Mahsa Amini protests

• John Stuart Mill, On Liberty (1859)

Copyright © 2026 Burmese - ဗဟုသုတ

#Secularism #PoliticsAndReligion #HumanRights #CriticalThinking #Burmeseဗဟုသုတ #နိုင်ငံရေး #ဘာသာရေး #မြန်မာ့နိုင်ငံရေး #ဗဟုသုတ

ကင်နာဘစ် Cannabis (သို့မဟုတ်) ဆေးခြောက်ဆိုတဲ့ အကောင်

 ကင်နာဘစ် Cannabis (သို့မဟုတ်) ဆေးခြောက်ဆိုတဲ့ အကောင် (အပိုင်း - ၁)

​(၁) ဆေးခြောက်ဆိုတာ ဘာလဲ။

​လောကကြီးမှာ လူတချို့က နာမည်ကောင်းနဲ့ သမိုင်းတွင်သလို တချို့ကျတော့လည်း နာမည်ဆိုးနဲ့ ကျော်ကြားတတ်ကြပါတယ်။ ပစ္စည်းတွေ၊ အပင်တွေမှာလည်း ဒီသဘောတရား ရှိတာပါပဲ။ အခုပြောပြမယ့် အကြောင်းအရာကတော့ နာမည်ဆိုးရော၊ နာမည်ကောင်းပါ ရထားတဲ့ အပင်တစ်ပင်အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ အရပ်စကားနဲ့ ပြောရရင်တော့ 'ဆေးခြောက်' ပေါ့ဗျာ။ အင်္ဂလိပ်လိုကတော့ မာရီဝါးနား (Marijuana)၊ ကင်နားဘစ် (Cannabis)၊ ဝိ (Weed)၊ ပေါ့တ် (Pot) စသဖြင့် စသဖြင့် နာမည်မျိုးစုံနဲ့ ခေါ်ကြပါတယ်။ အလွယ်ဆုံး ပြောရရင်တော့ Cannabis လို့ခေါ်တဲ့ အပင်ရဲ့ ပန်းပွင့်၊ အရွက်၊ ရိုးတံနဲ့ အစေ့တွေကို အခြောက်လှန်းထားတဲ့ အရာကို ဆေးခြောက်လို့ ခေါ်တာပါပဲ။

​ဒီအပင်က မနေ့တစ်နေ့ကမှ ပေါ်လာတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ရှေးခေတ်ကတည်းက ဘာသာရေးအရ တရားအားထုတ်တဲ့ နေရာတွေမှာပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ ရိုးရာ ဆေးဝါးအဖြစ်ပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ အပျော်အပါးသက်သက်အတွက်ပဲ ဖြစ်ဖြစ် သုံးလာခဲ့ကြတာ ဒီနေ့ထက်ထိပါပဲ။ ဒါပေမယ့် ခေတ်တွေ ပြောင်းလာတာနဲ့အမျှ သူ့ကို ရှုမြင်သုံးသပ်ပုံတွေကလည်း ပြောင်းလဲလာပါတယ်။ အရင်ကတော့ လူဆိုးဂိုဏ်းတွေ၊ မူးယစ်ဆေးသမားတွေပဲ သုံးတဲ့အရာလို့ သတ်မှတ်ခဲ့ကြပေမယ့် ဒီဘက်ခေတ် သိပ္ပံပညာနဲ့ ဆေးပညာတွေ တိုးတက်လာတဲ့အခါမှာတော့ ဒီအပင်ထဲမှာပါတဲ့ ဓာတ်ပေါင်းတွေရဲ့ အံ့မခန်း အစွမ်းသတ္တိတွေကို စတင်တွေ့ရှိလာကြပါပြီ။

...

​(၂) ဆေးခြောက်ထဲက ဇာတ်လိုက်ကျော် နှစ်ကောင်။

​ဒီ Cannabis အပင်ကြီးထဲမှာ ဓာတ်ပေါင်းပေါင်း ၅၀၀ ကျော်လောက် ရှိပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အဲဒီအထဲကမှ ဆရာကြီးကျတဲ့ ပွဲတိုင်းကျော် ဇာတ်လိုက်နှစ်ကောင် ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ THC နဲ့ CBD ပါပဲ။ သူတို့နှစ်ကောင်က ခန္ဓာကိုယ်ထဲကို ဝင်သွားရင် ဘယ်လိုတွေ အလုပ်လုပ်သလဲဆိုတာ သေသေချာချာ သိဖို့ဆိုရင် ကျွန်တော်တို့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ သဘာဝအလျောက် ရှိနှင့်ပြီးသားဖြစ်တဲ့ အလွန်နက်နဲလှတဲ့ စနစ်ကြီးတစ်ခု အကြောင်းကို အရင်နားလည်ဖို့ လိုပါတယ်။ အဲဒီစနစ်ကို ဆေးပညာအရ Endocannabinoid System (ECS) လို့ ခေါ်ပါတယ်။

​ဒီ ECS စနစ်ကြီးက ကျွန်တော်တို့ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်တွေ မျှတနေအောင် ထိန်းကျောင်းပေးတဲ့ နေရာမှာ အဓိက အလုပ်လုပ်ပါတယ်။ ဥပမာ - အိပ်စက်ခြင်း၊ စိတ်ခံစားမှု၊ အစာစားချင်စိတ်၊ မှတ်ဉာဏ်၊ မျိုးပွားခြင်းနဲ့ နာကျင်မှုတွေကို သိရှိခံစားရခြင်း စတာတွေကို ထိန်းညှိပေးတာပါ။ ကျွန်တော်တို့ ခန္ဓာကိုယ်ကလည်း သဘာဝအလျောက် Endocannabinoids လို့ခေါ်တဲ့ ဓာတ်တွေကို ထုတ်လုပ်ပေးပါတယ်။ အဲဒီအထဲက အထင်ရှားဆုံးကတော့ Anandamide လို့ခေါ်တဲ့ "Bliss Molecule" (ပျော်ရွှင်ချမ်းမြေ့စေတဲ့ မော်လီကျူး) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီစနစ်ကြီး ချောချောမွေ့မွေ့ လည်ပတ်နေမှ ကျွန်တော်တို့လည်း ကျန်းကျန်းမာမာ၊ ပျော်ပျော်ရွှင်ရွှင် နေနိုင်တာကိုး။

​ကဲ... ဒီတော့ ဆေးခြောက်ထဲက ဇာတ်လိုက်ကြီး THC (Tetrahydrocannabinol) အကြောင်း အရင်ပြောရအောင်။

​ဒီကောင်က လူကို "ဟိုင်း" စေတဲ့ အဓိကတရားခံဗျ။ သူ့ရဲ့ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံက ခုနကပြောခဲ့တဲ့ ခန္ဓာကိုယ်က သဘာဝအတိုင်းထုတ်တဲ့ Anandamide နဲ့ သွားပြီး ခပ်ဆင်ဆင် တူနေတယ်။ တူရုံတင် မကဘူး၊ ပိုပြီးတော့တောင် အစွမ်းထက်သေးတယ်။

• ဦးနှောက်ရဲ့ ​ဆုပေးတဲ့စနစ်

THC က ဦးနှောက်ကို သွားပြီးဆွပေးလိုက်တဲ့အခါ ဒိုပါမင်းဆိုတဲ့ ပျော်ရွှင်မှုဟော်မုန်းတွေ အလုံးအရင်းနဲ့ ထွက်လာပါတော့တယ်။ ဒါကြောင့် ဆေးခြောက်သုံးလိုက်ရင် လူက လွင့်နေသလို၊ အလွန်အမင်း ပျော်ရွှင်နေသလို၊ သာယာနေသလို ခံစားရတာပါ။

• ​မှတ်ဉာဏ်ထိန်းချုပ်ရာနေရာ

ဒီနေရာက အသစ်အသစ်သော မှတ်ဉာဏ်တွေကို သိမ်းဆည်းပေးတဲ့ နေရာပါ။ THC က ဒီနေရာကို သွားနှောင့်ယှက်လိုက်တော့ ကာလတိုမှတ်ဉာဏ်တွေ ပျောက်ကုန်ရော။ စကားပြောနေရင်း တစ်ဝက်လောက်မှာ "ငါ ခုနက ဘာပြောလိုက်တာလဲ" ဆိုပြီး မေ့သွားတာမျိုးတွေ ဖြစ်လာတတ်တယ်။

​• လှုပ်ရှားမှု ထိန်းချုပ်ရနေရာ

ဒီနေရာတွေက လူရဲ့ ဟန်ချက်ညီမှု၊ ကိုယ်ဟန်အနေအထားနဲ့ တုံ့ပြန်မှုတွေကို ထိန်းချုပ်ပေးတာပါ။ ဒီနေရာတွေကို သွားထိလိုက်တဲ့အခါ လူက ယိုင်တိယိုင်တိုင် ဖြစ်လာမယ်။ လှုပ်ရှားမှုတွေ နှေးကွေးသွားမယ်။ ဒါကြောင့် ဆေးခြောက်သုံးပြီး ကားမောင်းတာ၊ စက်ပစ္စည်းတွေ ကိုင်တွယ်တာက အင်မတန် အန္တရာယ်များပါတယ်။

​• စိတ်ခံစားမှု ထိန်းချုပ်ရနေရာ

ဒီနေရာက ကြောက်ရွံ့မှုနဲ့ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေကို စီမံတဲ့ နေရာပါ။ ပမာဏ နည်းနည်းလောက်ဆိုရင်တော့ စိတ်ကို တည်ငြိမ်စေပေမယ့် ဆေးပြင်းသွားရင် သို့မဟုတ် အများကြီးသုံးမိရင်တော့ ဒီနေရာကို အလွန်အကျွံ လှုံ့ဆော်သလို ဖြစ်သွားပြီး ရုတ်တရက် ထိတ်လန့်ကြောက်ရွံ့တာ (Panic attacks) တွေ၊ ယုံမှားသံသယ လွန်ကဲတာတွေ ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။ အချို့ဆို ကိုယ့်ကိုလူသတ်သမား လိုက်နေသလိုလို ဘာလိုလိုနဲ့ ကြောက်လန့်နေတတ်ကြတယ်။

...

​နောက် ဇာတ်လိုက်တစ်ကောင်ကတော့ CBD (Cannabidiol) ပါ။

​သူကတော့ THC နဲ့ လုံးဝ ပြောင်းပြန်ဗျ။ လူကိုလည်း မမူးယစ်စေဘူး၊ ဦးနှောက်ကိုလည်း တိုက်ရိုက် သွားမချိတ်ဘူး။ သူက သွယ်ဝိုက်တဲ့ နည်းလမ်းနဲ့ အလုပ်လုပ်တာဗျ။

• ​သဘာဝ ဓာတ်တွေကို မြှင့်တင်ပေးခြင်း

စောစောက ပြောခဲ့တဲ့ Anandamide (ပျော်ရွှင်စေတဲ့ ဓာတ်) ကို ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ပိုပြီးကြာကြာ နေနိုင်သွားစေပါတယ်။ အဲဒီအကျိုးဆက်ကြောင့် သဘာဝအတိုင်း စိတ်ကို ပျော်ရွှင်စေတယ်၊ နာကျင်မှုတွေကို အချိန်အကြာကြီး သက်သာနေစေတယ်။

• ​တခြားသော စနစ်များနဲ့ ချိတ်ဆက်ခြင်း

CBD က ခန္ဓာကိုယ်တွင်းမှာရှိတဲ့ Serotonin Receptors တွေကို တိုက်ရိုက် လှုံ့ဆော်ပေးတဲ့အတွက် စိုးရိမ်ပူပန်မှုနဲ့ စိတ်ကျရောဂါတွေကို သိသိသာသာ သက်သာစေပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဦးနှောက်ရဲ့ ဘရိတ်လို့ တင်စားရမယ့် GABA ကိုလည်း အားဖြည့်ပေးလို့ အာရုံကြောတွေကို ငြိမ်ကျစေပြီး အိပ်ပျော်စေပါတယ်။ နာကျင်မှုနဲ့ ရောင်ရမ်းမှုကို ထိန်းချုပ်တဲ့ TRPV1 Receptors တွေကိုလည်း သွားချိတ်ဆက်ပြီး နာကျင်မှုကို လျှော့ချပေးပါတယ်။

.

​ဒီကောင်နှစ်ကောင်ကို ဥပမာပေးရရင် အသံချဲ့စက်တစ်ခုမှာ THC က လူဆိုးလိုပဲ။ အသံတွေရော၊ ဘေ့စ် (Bass) တွေရော အကုန်လုံးကို အဆုံးထိ တင်ပစ်လိုက်တဲ့ကောင်။ ချက်ချင်း ခံစားရတယ်။ အရှိန်ပြင်းတယ်။ တစ်ခါတလေ နားကွဲမတတ် ဆူညံသွားတယ်။ CBD ကတော့ ကျွမ်းကျင်တဲ့ အသံဖမ်းသမား တစ်ယောက်လိုပဲ။ လိုအပ်တဲ့ နေရာလေးတွေကို နည်းနည်းချင်း လိုက်ညှိပေးတယ်။ နောက်ခံက ဆူညံသံတွေကို ဖျောက်ပေးတယ်။ အသံထွက်ကို အကောင်းဆုံးနဲ့ အငြိမ့်ညောင်းဆုံး ဖြစ်အောင် ချိန်ညှိပေးတယ်။ သူက စိတ်ကို မပြောင်းလဲစေဘဲ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ဟန်ချက်ညီမှုကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ပေးတာပါ။

...

(​၃) ကုသမှုနယ်ပယ်တွင် အသုံးပြုမှု

​ဒီလို အံ့မခန်းအစွမ်းသတ္တိတွေ ရှိတဲ့အတွက် ဆေးလောကမှာ Medical Marijuana (ဆေးဖက်ဝင် ဆေးခြောက်) ဆိုပြီး ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုလာကြပါပြီ။ အပျော်သုံးတာ မဟုတ်ဘဲ ရောဂါဝေဒနာ ခံစားနေရသူတွေအတွက် ဆေးဝါးအဖြစ် သုံးတာပါ။ အထူးသဖြင့် THC နဲ့ CBD ရဲ့အချိုးအစားကို သေချာ ချိန်ဆပြီး ထုတ်လုပ်ထားတဲ့ ဆေးဝါးတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

• ​နာတာရှည် နာကျင်မှုများ

ဒါကတော့ ဆေးခြောက်ကို အများဆုံးသုံးတဲ့ နေရာပါ။ အထူးသဖြင့် သာမန် အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးတွေ၊ ဘိန်းပါတဲ့ ဆေးပြင်းတွေနဲ့တောင် မတိုးတော့တဲ့ အာရုံကြောနာကျင်မှုတွေမှာ အလွန်အသုံးတည့်ပါတယ်။ အရိုးအဆစ် ရောင်ရမ်းနာ (Rheumatoid arthritis) နဲ့ ကြွက်သားတွေ နာကျင်ကိုက်ခဲတဲ့ (Fibromyalgia) ရောဂါတွေမှာလည်း သိသိသာသာ သက်သာစေပါတယ်။

• ​ပျို့အန်ခြင်းကို သက်သာစေခြင်း

ကင်ဆာရောဂါအတွက် ကင်ဆာဆေးသွင်းရတဲ့အခါ လူနာတွေက အလွန်အမင်း ပျို့အန်တတ်ပါတယ်။ သာမန် ပျို့အန်ပျောက်ဆေးတွေ သုံးလို့မရတဲ့အခါ ဆေးခြောက်နဲ့တူတဲ့ Synthetic THC (တုပပြုလုပ်ထားသော THC) ဆေးဝါးတွေကို FDA က တရားဝင် ခွင့်ပြုပြီး သုံးစွဲနေကြပါတယ်။

• ​အတက်ရောဂါနှင့် ဝက်ရူးပြန်ရောဂါ

ဆေးခြောက်သမိုင်းမှာ အကြီးမားဆုံး အောင်မြင်မှု တစ်ခုကတော့ ကလေးတွေမှာ ဖြစ်တတ်တဲ့ အလွန် ဆိုးရွားပြီး ကုသရခက်တဲ့ အတက်ရောဂါတွေကို ကုသနိုင်ခဲ့တာပါပဲ။ 

• ​ကြွက်သား တောင့်တင်းခြင်း (Multiple Sclerosis)

MS ရောဂါသည်တွေဟာ ကြွက်သားတွေ အကြောဆွဲတာ၊ တောင့်တင်းတာ၊ နာကျင်တာတွေကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ခံစားရပါတယ်။ THC နဲ့ CBD အချိုးမျှတစွာပါဝင်တဲ့ ဆေးဝါးတွေက ကြွက်သားတွေကို ပြေလျော့စေပြီး အိပ်ရေးဝဝ အိပ်ပျော်စေဖို့ ကူညီပေးပါတယ်။

​• အစာစားချင်စိတ် ပျောက်ဆုံးခြင်း

THC က ဦးနှောက်ထဲက အစာစားချင်စိတ်ကို ထိန်းချုပ်တဲ့နေရာကို တိုက်ရိုက် လှုံ့ဆော်ပေးတဲ့အတွက် ဗိုက်ပြည့်နေရင်တောင်မှ အစားအသောက်တွေရဲ့ အနံ့အရသာကို ပိုခံစားရစေပြီး "အငမ်းမရ" စားချင်စိတ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေပါတယ်။

• ​ရေတိမ်ရောဂါနဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရောဂါများ

ဆေးခြောက်က မျက်လုံးတွင်းဖိအားကို ခေတ္တခဏ ကျဆင်းစေနိုင်လို့ ရေတိမ်ရောဂါအတွက် သုံးကြပေမယ့် ဆေးအာနိသင်က နာရီပိုင်းလောက်ပဲ ခံတာမို့ တစ်နေကုန် ဆေးသုံးနေရမယ့် ပြဿနာ ရှိပါတယ်။ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာမှာတော့ စိတ်ဒဏ်ရာရလွန်ရောဂါ (PTSD) နဲ့ ပြင်းထန်တဲ့ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေမှာ သုံးကြပါတယ်။

.

ဒီနေရာမှာ နောက်ဆုံး သိထားရမှာက ဆေးဖက်ဝင် အနေနဲ့ သုံးတဲ့အခါ ဆေးလိပ်သောက်သလို မီးရှို့ပြီး ဖွာတာမျိုး သိပ်မလုပ်ကြပါဘူး။ မီးခိုးငွေ့မှာ ပါတဲ့ ဆိုးကျိုးတွေက အဆုတ်ကို ဒုက္ခပေးနိုင်လို့ပါ။ အဲဒီအစား ဆေးပမာဏကို တိတိကျကျ တွက်ချက်လို့ရတဲ့ လျှာအောက်အစက်ချရတဲ့ ဆေးရည်တွေ၊ သောက်ဆေးတောင့်တွေ၊ အစားအသောက်ထဲ ထည့်ထားတာတွေ၊ အရေပြားပေါ် လိမ်းရတဲ့ ဆေးဆီတွေအနေနဲ့သာ စနစ်တကျ အသုံးပြုကြတာ ဖြစ်ပါတယ်ခင်ဗျာ....။

​(အပိုင်း - ၂ မှာတော့ ရေတိုဆိုးကျိုးများ၊ ရေရှည်ဆိုးကျိုးများနဲ့ စွဲလမ်းခြင်းများအကြောင်းတွေကို ဆက်လက် တင်ဆက်ပေးပါမယ်)

စေတနာဖြင့်

အဓိပတိ

ကင်နာဘစ် Cannabis (သို့မဟုတ်) ဆေးခြောက်ဆိုတဲ့ အကောင် (အပိုင်း - ၂)

​✳ ချက်ချင်းလက်ငင်း ခံစားရမည့် လက္ခဏာများ

​ဆေးခြောက်သုံးလိုက်ရင် ခံစားရမယ့် အာနိသင်က ဆေးပြင်းအား၊ သုံးတဲ့နည်းလမ်းနဲ့ ခန္ဓာကိုယ် တုံ့ပြန်နိုင်စွမ်းအပေါ် မူတည်ပါတယ်။ ယေဘုယျအားဖြင့် စသုံးလိုက်တာနဲ့ "ဟိုက်" ဖြစ်သွားကာ စိတ်တွေ လွတ်လပ်ပေါ့ပါးပြီး ပြုံးစိစိဖြစ်လာမယ်။ ဒါက ဦးနှောက်ထဲက (ဆုလက်ဆောင်ပေးတဲ့စနစ်လို့ တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြတဲ့) Reward System ကို THC က ဆွလိုက်လို့ ဒိုပါမင်းတွေ ဒလဟောထွက်လာတဲ့ အကျိုးပါ။

​လောကကြီးတစ်ခုလုံး ပြောင်းလဲသွားသလို ခံစားရပြီး မြင်ရတဲ့အရောင်တွေ ပိုတောက်ကာ ကြားရတဲ့အသံတွေ ပိုကြည်လင်လာတတ်ပါတယ်။ အဆိုးဆုံးကတော့ အချိန်အာရုံလွဲမှားခြင်းပါပဲ။ လက်တွေ့မှာ ငါးမိနစ်ပဲ ကြာသေးပေမယ့် စိတ်ထဲမှာ နာရီဝက်လောက် ကြာသွားသလို ထင်နေတတ်တယ်။

​မှတ်ဉာဏ်ပိုင်းမှာလည်း THC က ဦးနှောက်ရဲ့ မှတ်ဉာဏ်ထိန်းချုပ်ရာနေရာကို နှောင့်ယှက်လို့ ကာလတို မှတ်ဉာဏ်တွေ ကမောက်ကမ ဖြစ်ကုန်ပါတယ်။ စကားပြောရင်း "ငါ ခုနက ဘာပြောနေတာလဲ" ဆိုပြီး ကြောင်တောင်တောင် ဖြစ်သွားတတ်သလို စဉ်းစားဆင်ခြင်ဉာဏ်နဲ့ အာရုံစူးစိုက်မှုတွေလည်း ကျဆင်းသွားပါတယ်။

​ခန္ဓာကိုယ်ပိုင်းမှာ မိနစ်ပိုင်းအတွင်း နှလုံးခုန်နှုန်းက တစ်မိနစ်ကို အချက် (၂၀) ကနေ (၅၀) အထိ ရုတ်တရက် မြန်လာပါတယ်။ နှလုံးအပြင်းအထန် အလုပ်လုပ်ရလို့ သွေးကြောတွေကျယ်လာပြီး သွေးပေါင်ကျတတ်ပါတယ်။ မျက်လုံးသွေးကြောတွေ ဖောင်းလာလို့ မျက်လုံးနီရဲလာသလို၊ တံတွေးဂလင်းတွေ ပိတ်သွားတဲ့အတွက် ပါးစပ်နဲ့အာခေါင် ခြောက်ကပ်ကပ်ဖြစ်လာတဲ့ "Cottonmouth" လည်း ခံစားရပါတယ်။

​နောက်ထပ်ပြဿနာက "The Munchies"လို့ ခေါ် တဲ့ အငမ်းမရ ဗိုက်ဆာလာခြင်းပါ။ THC က အစာစားချင်စိတ် ထိန်းချုပ်ရာနေရာနဲ့ အနံ့ခံအာရုံကြောကို လှည့်စားလိုက်လို့ ဗိုက်ပြည့်နေရင်တောင် အငမ်းမရ စားပစ်လိုက်တဲ့အထိ ဖြစ်သွားတတ်ပါတယ်။ စားလိုက်တဲ့ အစာတိုင်းကလည်း အနံ့အရသာနဲ့ ပြည့်စုံလွန်းနေတော့တာကိုး။

​THC ပြင်းအားများလွန်းရင် (သို့) အတွေ့အကြုံမရှိဘဲ သုံးမိရင်တော့ "Bad Trip" ဆိုတဲ့ အလွန်တရာမှ ဆိုးဝါးလှတဲ့ လက္ခဏာတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်ရတတ်ပါတယ်။ ဦးနှောက်ရဲ့ အကြောက်တရား ထိန်းချုပ်ရာနေရာကို အလွန်အကျွံ ဆွလိုက်မိသလိုဖြစ်ပြီး ရုတ်တရက် ထိတ်လန့်တာ (Panic attacks)၊ ယုံမှားသံသယ လွန်ကဲတာတွေ ဝင်လာတတ်ပါတယ်။ သွေးပေါင်ကျလို့ မတ်တတ်ရပ်လိုက်ရင် မျက်လုံးတွေပြာဝေပြီး ခေါင်းမူးတတ်ပါတယ်။

ပမာဏများလွန်းရင် ကယောင်ကတမ်းဖြစ်တာ (Acute Psychosis) အထိပါ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

​သုံးစွဲနည်းအရ အခိုးအငွေ့ရှူတာက မိနစ်ပိုင်းအတွင်း ချက်ချင်းအာနိသင်ပြပြီး (၁) နာရီမှ (၃) နာရီအတွင်း ပြယ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အစားအသောက်ထဲ ထည့်လုပ်ထားတဲ့ (Edibles) တွေက အာနိသင်ပြဖို့ နာရီဝက်ကနေ နှစ်နာရီလောက် ကြာတတ်လို့ ဘာမှမဖြစ်သေးဘူးဆိုပြီး ထပ်စားမိရင် (၄) နာရီမှ (၈) နာရီအထိ ရှည်လျားစွာ ဒုက္ခပေးတတ်ပါတယ်။

...

✳ ​အချိန်ကြာလာတဲ့အခါ ခံစားရမယ့် လက္ခဏာများ

​ရေရှည်သုံးလာရင် ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ ဦးနှောက်က ပေးဆပ်ရမယ့်တန်ဖိုး ကြီးမားလာပြီး ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်မှာ စသုံးမိရင် ပိုဆိုးပါတယ်။

​ဦးနှောက်ဟာ အသက် (၂၅) နှစ်ဝန်းကျင်အထိ ဖွံ့ဖြိုးနေဆဲဖြစ်ရာ အဲဒီအရွယ်မတိုင်ခင် THC တွေ အဆက်မပြတ် ဝင်လာရင် ဦးနှောက်တည်ဆောက်ပုံနဲ့ အလုပ်လုပ်ပုံပါ ပြောင်းလဲသွားပါတယ်။ ဆယ်ကျော်သက်ကတည်းက အလွန်အကျွံ သုံးစွဲလာခဲ့သူတစ်ယောက်က ဉာဏ်ရည် (IQ) ၈ မှတ်လောက် ကျဆင်းတတ်ပြီး ဆေးဖြတ်ရင်တောင် ပြန်မတက်တော့ပါဘူး။ သင်ယူနိုင်စွမ်းကျဆင်းကာ ဘာမှကြိုးစားချင်စိတ်မရှိတော့တဲ့ "Amotivational Syndrome" ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။

​စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာမှာလည်း မျိုးရိုးထဲဖြစ်ဖို့ စိတ်ရောဂါအခံရှိသူတွေဟာ စိတ်ကစဉ့်ကလျားရောဂါ (Schizophrenia) အလားအလာ များပါတယ်။ စိတ်ဓာတ်ကျတာနဲ့ စိုးရိမ်ပူပန်မှုကို သက်သာအောင် သုံးတတ်ကြပေမယ့် ရေရှည်မှာတော့ ရောဂါကို ပိုဆိုးစေပါတယ်။

​ခန္ဓာကိုယ်မှာ အဆုတ်ကို အရင်ဆုံးထိပါတယ်။ မီးခိုးငွေ့ရှူရလို့ ဆေးလိပ်လိုပဲ အဆိပ်အတောက်တွေ ပါဝင်ပြီး ရေရှည်သုံးရင် ချောင်းနာတာရှည်ဆိုးမယ်၊ သလိပ်ထွက်မယ်၊ အဆုတ်ပြွန်ရောင်မယ်။ ဒါပေမယ့် ဆေးခြောက်ကြောင့် အဆုတ်ကင်ဆာ ဖြစ်စေတယ်ဆိုတဲ့ ခိုင်လုံတဲ့ အထောက်အထားတော့ မတွေ့ရသေးပါဘူး။

​နောက်ထပ် ရှားပါးရောဂါကတော့ Cannabinoid Hyperemesis Syndrome (CHS) ပါ။ ဆေးခြောက် အလွန်အကျွံသုံးစွဲသူတချို့မှာ ဖြစ်တတ်ပြီး ရုတ်တရက် အပြင်းအထန် ပျို့အန်တာပါ။ အဲလိုဖြစ်ရင် သက်သာစေတဲ့ဆေးတော့ မရှိသေးပါဘူး။

​ရေရှည်မှာ နှလုံးရောဂါနဲ့ လေဖြတ်ခြင်းဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများတယ်လို့ လေ့လာမှုတချို့က ဆိုပါတယ်။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်တွေ သုံးရင် ကလေးဆီ THC ရောက်ပြီး ကလေး ပေါင်ချိန်မပြည့်တာ၊ လမစေ့ဘဲမွေးတာနဲ့ အာရုံစူးစိုက်မှု အားနည်းတာတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

...

✳ ​"ငါမစွဲပါဘူးကွာ" ဆိုတဲ့ လိမ်ဆင်

​"သဘာဝအပင်မို့ လုံးဝ မစွဲဘူး" ဆိုတာ ခေတ်သစ် သိပ္ပံပညာအရ လုံးဝ မှားယွင်းပါတယ်။ ဆေးခြောက်က စွဲပြီး သုံးစွဲသူ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းလောက်ဟာ ဆေးစွဲခြင်း (Cannabis Use Disorder - CUD) ကို ခံစားရတတ်ပါတယ်။

​စွဲလမ်းခြင်းကို နားလည်ဖို့ ဦးနှောက်အစိတ်အပိုင်း သုံးခုကို ကြည့်ရပါမယ်။

• ​Basal Ganglia (Reward circuit)

ဆေးသုံးတိုင်း ဒိုပါမင်း ထုတ်ပေးလို့ ကြိမ်ဖန်များလာရင် ဆေးမပါဘဲ သာယာမှု မခံစားနိုင်တော့ပါဘူး။

• ​Extended Amygdala

စိတ်ဖိစီးမှု ထိန်းချုပ်တဲ့နေရာပါ။ ဆေးစွဲလာရင် အကဲဆတ်လာပြီး ဆေးအရှိန်ပြယ်တာနဲ့ စိုးရိမ်စိတ်၊ ဒေါသတွေ ထုတ်လွှတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒုက္ခတွေကို မခံစားနိုင်လို့ ဆေးပြန်သုံးရတဲ့ သံသရာထဲ ရောက်သွားပါတယ်။

​• Prefrontal Cortex

ဆင်ခြင်တုံတရားနဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ချတဲ့ နေရာဖြစ်ပြီး ရေရှည်မှာ အားနည်းသွားလို့ မှားမှန်းသိလျက်နဲ့ ဆေးသုံးချင်စိတ်ကို မထိန်းချုပ်နိုင်တော့ပါဘူး။

​စွဲလမ်းရတဲ့ အကြောင်းရင်းကတော့ ပိုများများသုံးမှ အရင်လို ခံစားချက်ရတဲ့ "ဆေးမတိုးတော့ခြင်း" ကနေစပြီး ဆေးမရှိရင် ခန္ဓာကိုယ် ပုံမှန်အလုပ်မလုပ်နိုင်တော့တဲ့ "မှီခိုလာခြင်း" အဆင့် ရောက်သွားပါတယ်။

​ဆေးရုတ်တရက်ဖြတ်ရင် "ဆေးဖြတ်လက္ခဏာများ" ကို ခံစားရပါတယ်။ အသက်အန္တရာယ် မရှိလောက်ပေမယ့် စိတ်တိုလွယ်မယ်၊ အိပ်မပျော်ဘူး၊ အိပ်မက်ဆိုးမက်မယ်၊ စိတ်ဓာတ်ကျပြီး အစားစားချင်စိတ် မရှိတော့ပါဘူး။ ဒါတွေကို မခံစားနိုင်လို့ ဆေးပြန်သုံးမိကြတာပါ။

​အသက် ၁၈ နှစ်မတိုင်ခင် စသုံးခဲ့သူတွေဟာ လူကြီးဖြစ်မှ စသုံးသူတွေထက် ဆေးစွဲဖို့ (၄) ဆမှ (၇) ဆအထိ ပိုများပါတယ်။ THC ပြင်းအားများတဲ့ ပစ္စည်းသုံးသူတွေ ပိုလျင်မြန်စွာ ဆေးစွဲတတ်ပါတယ်။ မျိုးရိုးထဲ မူးယစ်ဆေးပြဿနာရှိသူ၊ စိတ်ဒဏ်ရာ ရထားသူ၊ ဆေးသုံးတာကို လက်ခံတဲ့ အသိုက်အဝန်းကလာသူတွေနဲ့ ADHD လို စိတ်ကျန်းမာရေးဝေဒနာ အခံရှိသူတွေဟာ ဆေးစွဲသွားဖို့ အလွန်လွယ်ကူပါတယ်။

​(နောက်ဆုံးပိုင်းဖြစ်တဲ့ အပိုင်း - ၃ မှာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှုများကို အသေးစိတ် ပြောပြသွားပါမယ်။)

စေတနာဖြင့်

အဓိပတိ

ကင်နာဘစ် Cannabis (သို့မဟုတ်) ဆေးခြောက်ဆိုတဲ့ အကောင် (အပိုင်း - ၃)

​ဆေးခြောက်အပင်ကပေးတဲ့ သာယာမှု၊ ဆေးစွမ်းထက်မှုတွေကို အမွှမ်းတင်ပြီးရင်တော့ လောကကြီးရဲ့ နိယာမအတိုင်း အကောင်းနဲ့အဆိုး ဒွန်တွဲနေတဲ့ သဘောတရားကိုလည်း မျက်ကွယ်ပြုထားလို့ မရပြန်ပါဘူး။ "အကြွေးယူရင် ပြန်ဆပ်ရမယ်" ဆိုတဲ့ စကားလိုပါပဲ။ ဆေးခြောက်ကို ရေရှည် အလွန်အကျွံ သုံးစွဲလာတဲ့အခါ ကိုယ့်ရဲ့ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာက ဘယ်လို အကြွေးတွေ ပြန်ဆပ်ရမလဲဆိုတာကို ဆက်ပြောပြပါမယ်။

✳ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးအပေါ် ရေရှည်ပေးဆပ်ရမယ့် အကြွေးများ

​လူတော်တော်များများက ဆေးခြောက်ကို သဘာဝအပင်ပဲလေဆိုပြီး ပေါ့ပေါ့တန်တန် တွေးတတ်ကြပါတယ်။ ဟုတ်ပါတယ်။ သဘာဝကလာတိုင်း အန္တရာယ်ကင်းတယ်လို့ ယူဆရင် မှားသွားပါလိမ့်မယ်။ ဆေးခြောက်ကို ရေရှည်သုံးစွဲလာတဲ့အခါ အောက်ပါ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှုတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

• ​အဆုတ်ကို ဒုက္ခပေးခြင်း

ဆေးခြောက်ကို အများဆုံးသုံးစွဲတဲ့ နည်းလမ်းက မီးရှို့သောက်တာ (Smoking) ပါပဲ။ "မီးခိုးဆိုတာ မီးခိုးပါပဲ"။ သစ်ရွက်ကို မီးရှို့လို့ ထွက်လာတဲ့ မီးခိုးငွေ့တိုင်းမှာ အဆုတ်ကို ဒုက္ခပေးနိုင်တဲ့ ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်တွေ၊ ကတ္တရာတွေနဲ့ ကင်ဆာဖြစ်စေနိုင်တဲ့ ဓာတ်ပစ္စည်းတွေ ပါဝင်နေစမြဲပါ။ ဆေးခြောက်ကို နေ့စဉ်ရက်ဆက် ဖွာနေတဲ့ သူတစ်ယောက်ရဲ့ အဆုတ်ဟာ ဆေးလိပ်သမား တစ်ယောက်ရဲ့ အဆုတ်လိုပဲ ယိုယွင်းလာပြီး နောက်ဆုံးတော့ နာတာရှည် လေပြွန်ရောင်ရောဂါကြီး စွဲကပ်သွားတတ်ပါတယ်။

• ​နှလုံးနဲ့ သွေးကြောများကို ဝန်ပိစေခြင်း

THC ဓာတ် သွေးကြောထဲ ရောက်တာနဲ့ နှလုံးခုန်နှုန်းက တစ်မိနစ်ကို အချက် (၂၀) ကနေ (၅၀) အထိ မြန်သွားပါတယ်။ သွေးကြောတွေ ကျယ်လာပြီး သွေးပေါင်ချိန် ရုတ်တရက် ထိုးကျသွားရာကနေ၊ အဲဒီလို ကျသွားတာကို ကာဗာလုပ်ဖို့ နှလုံးက အပြင်းအထန် အလုပ်လုပ်ရတဲ့အခါ သွေးပေါင်က ပြန်ပြီး ထိုးတက်သွားတတ်ပြန်ရော။ ဒါဟာ နှလုံးရောဂါ အခံရှိတဲ့သူတွေမှာ ရုတ်တရက် နှလုံးသွေးကြောပိတ်တာနဲ့ လေဖြတ်တာမျိုးတွေ ဖြစ်နိုင်ခြေ သာမန်လူတွေထက် အဆပေါင်းများစွာ မြင့်မားသွားပါတယ်။

• ​အစာအိမ်နဲ့ အူလမ်းကြောင်း ပြဿနာ

ပျို့အန်တာကို သက်သာစေတဲ့ ဆေးခြောက်ကို အရမ်းအများကြီး နှစ်ပေါက်အောင် သုံးတဲ့သူတချို့မှာ စနစ်ပြောင်းပြန်လှန်ထွက်ပြီး အလွန်အမင်း ပျို့အန်ပါတော့တယ်။ ဆေးရုံသွားပြီး ဆေးထိုးလည်း မရပါဘူး။ ထူးဆန်းတာက ရေလေးနဲ့ ရေချိုးလိုက်ရင် ခဏတာ သက်သာစေပြီး ရေချိုးခန်းထဲက ထွက်တာနဲ့ ပြန်အန်ပါတယ်။ လုံးဝ သက်သာချင်ရင်တော့ ဆေးခြောက် သုံးစွဲနေတာကို ဘဝတစ်သက်တာလုံး ရပ်လိုက်ဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

​• ကိုယ်ဝန်ဆောင်များနှင့် သန္ဓေသား အန္တရာယ်

THC ဓာတ်ဟာ အချင်းကို အလွယ်တကူ ဖြတ်သန်းသွားနိုင်တဲ့အတွက် ဗိုက်ထဲက ကြီးထွားဆဲ သန္ဓေသားလေးဆီကို တိုက်ရိုက် ရောက်သွားပါတယ်။ ကလေးက ပုံမှန်မဖွံ့ဖြိုးတော့ဘဲ လမစေ့ဘဲ မွေးတာ၊ ပေါင်ချိန် မပြည့်တာတွေ ဖြစ်လာတဲ့အပြင် ကလေးကြီးလာတဲ့အခါမှာလည်း အာရုံစူးစိုက်လို့ မရတာ၊ မှတ်ဉာဏ် အားနည်းတာ၊ ပြဿနာဖြေရှင်းနိုင်စွမ်း ညံ့ဖျင်းတာစတဲ့ ဦးနှောက်ပိုင်းဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းချက်တွေ တစ်သက်လုံး ပါသွားတတ်ပါတယ်။

...

​✳ စိတ်နဲ့ ဦးနှောက်ပေါ် သက်ရောက်တဲ့ ဆိုးကျိုးများ

​ဦးနှောက်ဆိုတာ အသက် (၂၅) နှစ်လောက်အထိကို ရွှံ့စေးပျော့ပျော့လေးတစ်ခုလို ပုံသွင်းလို့ ရနေသေးတဲ့ အနေအထားမှာ ရှိပါတယ်။ အဲဒီလို ဖွံ့ဖြိုးဆဲ ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်မှာ THC ဓာတ်တွေ အဆက်မပြတ် ဝင်လာတဲ့အခါ ဦးနှောက်ရဲ့ တည်ဆောက်ပုံကြီးတစ်ခုလုံး ကမောက်ကမ ဖြစ်သွားပါတော့တယ်။

• ​ဉာဏ်ရည်ကျဆင်းခြင်း

ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်ကတည်းက အမြဲတမ်း သုံးစွဲလာတဲ့ ကလေးတွေဟာ စာသင်ခန်းထဲမှာ အာရုံစူးစိုက်နိုင်စွမ်း ကျဆင်းလာပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေရဲ့ လေ့လာချက်တွေအရ အဲဒီကလေးတွေ အရွယ်ရောက်လာတဲ့အခါမှာ မူလရှိသင့်တဲ့ ဉာဏ်ရည် (IQ) ထဲကနေ ပျမ်းမျှ ၈ မှတ်လောက်အထိ ထာဝရ ဆုံးရှုံးသွားပြီး လူကြီးဖြစ်မှ ဆေးဖြတ်လိုက်ရင်တောင် ပြန်တက်မလာတော့ပါဘူး။

• ​စိတ်ကစဉ့်ကလျားရောဂါ

စိတ်ကျန်းမာရေးဝေဒနာ ဖြစ်နိုင်တဲ့ မျိုးရိုးဗီဇလေး အနည်းငယ် ရှိနေသူတွေမှာ ဆေးခြောက်ကို ရေရှည် သုံးလိုက်တဲ့အခါ THC ဓာတ်က အဆင်းကို ဘီးတပ်ပေးလိုက်သလို ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ စိတ်ဝေဒနာကို မြန်မြန်ခံစားရအောင် လုပ်လိုက်သလိုပဲပေါ့။ အခုခေတ်မှာ THC ပြင်းအားက အရင်ခေတ်တွေထက် ဆယ်ဆလောက် ပိုများနေလို့ ပြင်းအားများတဲ့ ဆေးခြောက်တွေကြောင့် ရုတ်တရက် ထင်ယောင်ထင်မှား ဖြစ်တာ၊ ကယောင်ကတမ်း ဖြစ်တာတွေ ချက်ချင်း ဖြစ်ပေါ်တတ်ပါတယ်။

• ​စိုးရိမ်ပူပန်မှုနှင့် စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း

စိတ်ဖိစီးမှုတွေ၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေများလို့ ကိုယ့်သဘောနဲ့ကိုယ် ဆရာကြီးလုပ်ပြီး သုံးတတ်ကြပါတယ်။ ခဏတဖြုတ်တော့ ရင်ထဲက အပူတွေ ငြိမ်းသွားသလို ခံစားရပေမယ့် ဒါဟာ အတုအယောင် သက်သက်ပါ။ ဟော်မုန်းစနစ်ကို ဆေးက ဝင်ထိန်းချုပ်လိုက်လို့ ဆေးအရှိန် ပြယ်သွားတာနဲ့ ပုံမှန်ထက်ပိုပြီး စိုးရိမ်ပူပန်လာတယ်။ စိတ်ဓာတ်ကျလာပါတယ်။ သက်သာအောင် ဆေးထပ်သုံးရင်း ပြယ်သွားရင် ပိုဆိုးလာကာ ဘယ်လိုမှ ရုန်းထွက်လို့မရတဲ့ သံသရာကြီးထဲမှာ ပိတ်မိသွားပါတော့တယ်။

​• ရည်မှန်းချက်များ ပျောက်ဆုံးခြင်း

THC က ဦးနှောက်ရဲ့ ဆုချီးမြှင့်တဲ့စနစ်ကို အပြီးအပိုင် ဖျက်ဆီးပစ်လိုက်လို့ပါ။ သူတို့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝကြီးက အိပ်ရာပေါ်မှာ လှဲနေမယ်၊ ဆေးလိပ်ဖွာမယ်၊ ဗိုက်ဆာရင် မှာစားမယ်၊ မျက်နှာကျက်ကိုကြည့်ပြီး ငေးနေမယ်ဆိုတာလောက်နဲ့ ကျေနပ်နေတတ်ပါတယ်။ အလုပ်ကြိုးစားချင်စိတ်၊ ဘဝတိုးတက်အောင် လုပ်ချင်စိတ်တွေ လုံးဝ ပျောက်ဆုံးသွားပြီး လူ့အသိုက်အဝန်းကနေ တဖြည်းဖြည်း သီးခြား ကင်းကွာသွားတတ်ကြပါတယ်။

...

​ဒီအပင်ကြီးဟာ ရုပ်ပိုင်း၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆိုးကျိုးတွေ အများကြီး ရှိသလို၊ တခြားဆေးဝါးတွေနဲ့ မတိုးတော့တဲ့ ရောဂါဝေဒနာရှင်တွေအတွက်တော့ မျှော်လင့်ချက် ရောင်ခြည် တစ်ခုလည်း ဖြစ်နေပြန်ပါတယ်။

​နိုင်ငံတကာက ဥပဒေပြောင်းလဲမှုအနေနဲ့ အမေရိကန် နိုင်ငံမှာဆိုရင် အရင်က ဆေးခြောက်ကို တားမြစ်ဆေးဝါးအဆင့် (၁) သတ်မှတ်ထားရာကနေ မကြာသေးမီက ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလနဲ့ မေလလောက်မှာပဲ DEA က တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားတဲ့ ဆေးဖက်ဝင် ဆေးခြောက် (Medical Marijuana) တွေကို တားမြစ်ဆေးဝါး အဆင့် (၃) အဖြစ် လျှော့ချ သတ်မှတ်ပေးလိုက်ပါပြီ။ ဒါဟာ သေချာစနစ်တကျ သုံးရင် ဆေးဖက်ဝင်တယ်ဆိုတာကို အစိုးရကိုယ်တိုင်က တရားဝင်လက်ခံလိုက်တဲ့ သဘောပါပဲ။

​ဒါပေမယ့် သူငယ်ချင်းတွေ မြှောက်ပေးလို့ဖြစ်ဖြစ်၊ ဖက်ရှင်အနေနဲ့ဖြစ်ဖြစ် စိတ်ဖိစီးမှုတွေကို ခဏတာ မေ့ပျောက်ချင်လို့ အပျော်အပါးသက်သက် သုံးစွဲနေတယ် ဆိုရင်တော့ သင့်ရဲ့တန်ဖိုးရှိတဲ့ ဦးနှောက်ဆဲလ်တွေ၊ မှတ်ဉာဏ်တွေ၊ အဆုတ်တွေနဲ့ အနာဂတ်ရည်မှန်းချက်တွေကို မီးခိုးငွေ့တွေနဲ့အတူ လောင်ကျွမ်း အဆုံးရှုံးခံမလားဆိုတာ သေချာဆင်ခြင်ဖို့ လိုပါတယ်။

​လောကကြီးမှာ အရာရာတိုင်းက အကောင်းနဲ့အဆိုး ဒွန်တွဲလို့ နေပါတယ်။ ဓားတစ်လက်ဟာ ဆရာဝန် လက်ထဲရောက်ရင် လူ့အသက်ကို ကယ်တင်နိုင်တဲ့ ခွဲစိတ်ဓား ဖြစ်လာနိုင်သလို လူမိုက်လက်ထဲ ရောက်ရင်တော့ လူ့ အသက်ကို သေစေနိုင်တဲ့လက်နက် ဖြစ်သွားမှာ အသေအချာပါပဲ.....။

(လူယုတ်မာလက်ထဲ အာဏာရောက်သွားတော့ လူကောင်းတွေ ဘယ်လောက်တောင်မှ ပေးဆပ်လိုက်ရတယ်ဆိုတာ အားလုံးသိကြတဲ့ အတိုင်းပါပဲ)

စေတနာဖြင့်

အဓိပတိ

***Telekyanmar - တယ်လီကျန်းမာ စာမျက်နှာမှကူးယူဖော်ပြသည်။