သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များနှင့် ကျန်းမာရေးပြဿနာများ

◼ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များနှင့် ကျန်းမာရေးပြဿနာများ

သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များသည် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံသို့မဟုတ် အသိုင်းအဝိုင်းတစ်ခု၏ လူများ၊ပိုင်ဆိုင်မှုများနှင့် လူမှုအသိုက်အဝန်းများကို သိသိသာသာ ထိခိုက်ပျက်စီးစေသည့် ရုတ်တရက် အဖြစ်အပျက်များဖြစ်သည်။ သဘာဝ ဘေးအန္တရာယ်သည် ကြီးမားသောပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုနှင့် အသေအပျောက်များကိုဖြစ်စေသည့်မထင်မှတ်နိုင်သော၊ အန္တရာယ်ရှိသော ဖြစ်ရပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။

ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း၊ မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်း၊ ငလျင်လှုပ်ခြင်း၊ ရေကြီးခြင်း၊ ရေလွှမ်းခြင်း၊ မြေပြိုခြင်း၊ တောင်ပြိုခြင်း၊ လေဆင်နှာမောင်းတိုက်ခတ်ခြင်း၊ လေပြင်းတိုက်ခတ်ခြင်း၊ အပူလှိုင်း၊ အအေးလှိုင်းဖြတ်ခြင်း၊ မိုးခေါင်ရေရှားခြင်း၊ မိုးကြိုးပစ်ခြင်း၊ မိုးသီးကြွေခြင်းနှင့် တောမီးလောင်ခြင်းသည် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ ဖြစ်သည်။

တစ်ကမ္ဘာလုံးတွင် သိပ္ပံပညာရှင်များသည် နောက်တစ်ကြိမ် ငလျင်၊ ဆူနာမီ၊ မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှု သို့မဟုတ် အခြားသဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ ဖြစ်ပေါ်လာမည်ကို မည်သည့်အချိန်တွင်၊ မည်သည့်နေရာတွင်၊ မည်မျှပြင်းထန်မည်ကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းနိုင်ရန် ကူညီပေးမည့် ပဏာမတွက်ချက်မှုအချို့ကို တီထွင်လျက်ရှိသည်။ သို့သော်လက်ရှိကမ္ဘာကြီးတွင် တိကျသောနည်းပညာများ လုံးဝ မရှိပေ။

သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကြောင့် လူအများထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်းနှင့် သေဆုံးခြင်းများ ဖြစ်တတ်သည်။ ထို့ပြင် ကျန်းမာရေးအဆောက်အအုံများ ပျက်စီးခြင်း၊ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများကိုယ်တိုင် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ဒဏ်ခံရနိုင်ခြင်း စသည်တို့ကြောင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုလုပ်ငန်းများ ယာယီရပ်ဆိုင်းသွားနိုင်သည်။

၁။ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ဆိုသည်မှာ

သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ဆိုသည်မှာ“လူတို့၏အားထုတ်မှုကြောင့် မဟုတ်ဘဲ သဘာဝတရားကြောင့်ဖြစ်ပွားသော ဘေးအန္တရာယ်များ”ကိုဆိုလိုသည်။ ဥပမာ- မုန်တိုင်းတိုက်ခြင်း၊ငလျင်လှုပ်ခြင်း ခြင်းနှင့် ဆူနာမီများဖြစ်ပေါ်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။

၂။ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ၏ အကြောင်းရင်း

သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ၏ အဓိကအကြောင်းရင်းများမှာ တိမ်ထုအပြောင်းအရွေ့၊ လ၏လုပ်ဆောင်မှု၊ သစ်တောပြုန်းတီးမှု၊ မြေဆီလွှာတိုက်စားမှု၊ လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်း၊ သမုဒ္ဒရာရေစီးကြောင်းများ၊ ညစ်ညမ်းမှု၊ ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှု၊ သတ္တုတူးဖော်မှု၊ ငလျင်လှိုင်း စသည်တို့ကြောင့်ဖြစ်သည်။ လယ်ယာလုပ်ငန်း၊ သတ္တုတူးဖော်ခြင်း၊ သစ်တောပြုန်းတီးခြင်း စသည်တို့ကြောင့် မြေပြိုမှုများဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ တောမီးကြောင့် အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များ ပျက်စီးနိုင်သည်။

၃။ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်အချို့

အချို့သော သဘာဝဘေးဆိုးများကိုပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ခွဲခြားနိုင်ပါသည်။ ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာဘေးအန္တရာယ်များ၊ ဇလဗေဒဆိုင်ရာ ဘေးအန္တရာယ်များ၊ မိုးလေဝသဆိုင်ရာ ဘေးအန္တရာယ်များနှင့် ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာဘေးအန္တရာယ်များ ဖြစ်သည်။ ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ ဘေးအန္တရာယ်များသည် မျက်နှာပြင်အထက်သို့မဟုတ် မြေမျက်နှာပြင်အောက်တွင် ပြောင်းလဲမှုများမှဖြစ်ပေါ်လာသော၊ ထိန်းချုပ်မရသော ဖြစ်ရပ်များဖြစ်သည်။

ဥပမာ- ငလျင်လှုပ်ခြင်း၊ တောမီးလောင်ခြင်း၊ ဆူနာမီရေလှိုင်းနှင့် ရေလွှမ်းမိုးခြင်း၊ မြေနိမ့်ဒေသများရေလွှမ်းမိုးခြင်း၊ ကမ်းရိုးတန်းဒေသ ပင်လယ်ဒီရေလွှမ်းမိုးခြင်း၊ မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်း၊ တောင်ပေါ်မှနှင်းထု၊ ရေခဲထုနှင့်ကျောက်တုံးများ တစ်ဟုန်ထိုး လျှောကျခြင်း၊ မြေပြိုခြင်းနှင့် မြေကြီးတွင်ရေစားသဖြင့် ဖြစ်ပေါ်နေသော တွင်းများ စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ဇလဗေဒဆိုင်ရာ ဘေးအန္တရာယ်ဟု လူသိများသောရုတ်တရက်ပြင်းထန်သည့် ဖြစ်ရပ်တစ်ခုသည် မျက်နှာပြင် သို့မဟုတ် လေထုအောက်ရှိရေများ၏ အရည်အသွေး၊ ဖြန့်ဖြူးမှုသို့မဟုတ် ရွေ့လျားမှုမှဖြစ်ပေါ်လာသည့် အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဥပမာ-ဆူနာမီ၊ ရေလွှမ်းမိုးခြင်းနှင့် မြေပြိုခြင်းစသည်တို့ဖြစ်သည်။

မိုးလေဝသဆိုင်ရာဘေးအန္တရာယ်များသည် မိုး၊နှင်း သို့မဟုတ် မိုးခေါင်ခြင်းကဲ့သို့ ပြင်းထန်သောရာသီဥတု အခြေအနေများဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့သည်ရာသီဥတုနှင့် ကမ္ဘာ့လေထုဖွဲ့စည်းမှုအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိသည်။ ဥပမာ- ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းများ၊ မိုးခေါင်ရေရှားခြင်း၊ အအေးလှိုင်း၊ အပူလှိုင်းများဖြတ်ခြင်း၊ နှင်းမုန်တိုင်း များ၊ လေပြင်းတိုက်ခတ်ခြင်း၊ လေဆင်နှာမောင်းများ တိုက်ခတ်ခြင်းနှင့် မိုးသီးကြွေခြင်းစသည်တို့ဖြစ်သည်။ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာဘေးအန္တရာယ်များသည် အဏုဇီဝသက်ရှိများ (ဗက်တီးရီးယား သို့မဟုတ် ဗိုင်းရပ်စ်များ)၊ အဆိပ်အတောက်များ သို့မဟုတ် အခြားဇီဝဓာတုပစ္စည်းများကြောင့်ကြီးမားသော ထိခိုက်မှုဖြစ်စေသည့် သဘာဝဖြစ်ရပ်များဖြစ်သည်။ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ ဘေးအန္တရာယ်များတွင် ကူးစက်ရောဂါ၊ ကပ်ရောဂါအသွင်ဖြစ်ပွားခြင်း၊ အင်းဆက် ပိုးမွှားများကျရောက်ခြင်းနှင့်ဇီဝလက်နက်များ ပါဝင်သည်။ ဥပမာ- ပလိပ်ရောဂါ၊ ကာလဝမ်းရောဂါ၊ ကျောက်ရောဂါ၊ အီဘိုလာရောဂါ၊ ဇီကာဗိုင်းရပ်စ်၊ ကိုဗစ်(၁၉) စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

၄။ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များနှင့် ကျန်းမာရေးပြဿနာများ

လူအများထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခြင်းနှင့် သေဆုံးခြင်းမှာ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကြောင့် တိုက်ရိုက်ခံစားရနိုင်သော ကျန်းမာရေးပြဿနာများဖြစ်သည်။ ကာလကြာရှည်သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ၊ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းများ အချိန်မီဆောင်ရွက်ရန် ခက်ခဲသောအခြေအနေများနှင့် ယာယီကယ်ဆယ်ရေးစခန်းတွင် လူအများခိုလှုံနေရသောအခြေအနေများ၌ နောက်ဆက်တွဲကျန်းမာရေးပြဿနာများ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ သွေးတိုးရောဂါ၊ နှလုံးရောဂါ၊ ဆီးချို၊ သွေးချိုရောဂါ အစရှိသည့် နာတာရှည်ရောဂါခံစားနေရသူများ၊ ဆေးပြတ်လပ် ခြင်း၊ ဆေးကုသမှုမရရှိနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ရောဂါများ ပိုမိုဆိုးရွားလာစေသည်။

ကူးစက်ရောဂါများ (ဥပမာ- ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါ၊ ကာလဝမ်းရောဂါ၊ အစာအဆိပ်သင့်ရောဂါ၊ တီဘီရောဂါ၊ အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ကူးစက်ရောဂါများ၊ ဝက်သက်ရောဂါ၊ အရေပြားယားနာရောဂါများ၊ ခြင်မှတစ်ဆင့်ကူးစက်တတ်သည့်ငှက်ဖျားရောဂါ၊ သွေးလွန်တုပ်ကွေးရောဂါစသည်များ) ပိုမိုကူးစက်ဖြစ်ပွားနိုင်ခြင်းနှင့် ကပ်အသွင်ဖြစ်ပွားနိုင်စေသည်။ ထို့ပြင် ပုံမှန်သုံးစွဲနေကျ ပဋိသန္ဓေတားဆေးထိုးနှံ၊ သောက်သုံးခြင်းများ ပြတ်လပ်သွား၍ မလိုလားဘဲကိုယ်ဝန်ရရှိနိုင်ခြင်း၊ လုံခြုံမှုမရှိ၍ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အနိုင်ကျင့်ခံရမှုများနှင့် လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်ရောဂါများ ပိုမိုဖြစ်ပွားစေနိုင်သည်။

၅။ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကြောင့် စိတ်ကျန်းမာရေးအပေါ်သက်ရောက်မှု

သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များသည် လူတစ်ဦးချင်း၊ မိသားစုများနှင့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတစ်ခုလုံးအပေါ် ရေရှည်အကျိုးသက်ရောက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာပျက်စီးမှုကို မြင်နိုင်သော်လည်း စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာသက်ရောက်မှုများမှာ သိသာထင်ရှားမည် မဟုတ်ပေ။ ပျက်စီးခြင်းနှင့် အသက်ဆုံးရှုံးခြင်းအဆင့် အပါအဝင်သဘာဝဘေးအန္တရာယ်၏ ပြင်းထန်မှုသည် စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ရလဒ်များကိုသိသိသာသာ သက်ရောက်မှုရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့်ရေတိုနှင့် ရေရှည် စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများကို သိရှိထားစေချင်သည်။

ရေတိုစိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာသက်ရောက်မှုများတွင် ကနဦး ရှော့ရခြင်းနှင့် စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း (Disorien-tation) ဖြစ်တတ်ပြီး သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တစ်ခုပြီး နောက်တွင်လူများသည် တုန်လှုပ်ချောက်ချားမှုနှင့် တုန်လှုပ်ချောက်ချားဖွယ်ဖြစ်ရပ်ကို စီမံဆောင်ရွက်ရန် ခက်ခဲသည့်ခံစားချက်များ ကြုံတွေ့ရတတ်သည်။ အဖြစ်များသော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာတုံ့ပြန်မှုများတွင် ကြောက်ရွံ့မှု၊ စိုးရိမ်မှု၊ ဝမ်းနည်းမှု၊ ဒေါသနှင့်ဝမ်းနည်းမှုတို့ ပါဝင်သည်။

ထို့ပြင် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များသည် အိပ်စက်ခြင်းပုံစံများနှင့် အစာစားချင်စိတ်ကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေနိုင်ပြီး အိပ်မပျော်ခြင်းနှင့် စားသောက်မှုအလေ့အထကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သည်။ အချို့သောလူများသည် နိုးနိုးကြားကြားဖြစ်လာပြီး အလွယ်တကူ လန့်ဖျပ်သွားကာစိတ်တိုဒေါသထွက်မှုများ တိုးလာနိုင်သည်။ အချို့သောကိစ္စများတွင် လူတစ်ဦးချင်းစီသည် စိတ်ဖိစီးမှုနှင့် စိတ်ဒဏ်ရာများကိုရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းရန် နည်းလမ်းအဖြစ် အရက် သို့မဟုတ် မူးယစ်ဆေးဝါးကိုသုံးစွဲကြပြီး မူးယစ်ဆေးဝါးသုံးစွဲမှု ပြဿနာများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

ရေရှည်စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာသက်ရောက်မှုများတွင် သဘာဝဘေးဒဏ်ကို ထိတွေ့မိခြင်းသည် စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသော အမှတ်တရများ၊ အိပ်မက်ဆိုးများနှင့်ရှောင်ရှားခြင်းအပြုအမူများ၏ လက္ခဏာရပ်ဖြစ်သော စိတ်ဒဏ်ရာလွန်စိတ်ဖိစီးမှုရောဂါ (Post Traumatic Stress Disorder - PTSD) ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ စိုးရိမ်ပူပန်မှုနှင့်စိတ်ဓာတ်ကျရောဂါများလည်း ပိုမိုဆိုးရွားလာစေနိုင်သည်။ အချို့သော လူများသည် အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူ၏အဖြစ်ကို ကြုံတွေ့ရနိုင်ပြီး အခြားသူများ၏ ဆုံးရှုံးမှုအတွက်တာဝန်ရှိသည်ဟု ခံစားလာရ ခြင်း သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ရှင်သန်မှုကို မေးခွန်းထုတ်ခြင်းများ ကြုံတွေ့ရနိုင်သည်။

ထို့ပြင်အိုးအိမ်များ၊ ချစ်ရသူများနှင့်ရင်းနှီးသော အခြေအနေများကို ဆုံးရှုံးခြင်းသည် ကြာရှည်သောဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကို ဖြစ်စေပြီး သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ပြီးနောက် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်စေရန် ခက်ခဲစေသည်။ နဂိုရှိပြီးသား စိတ်ကျန်းမာရေး အခြေအနေရှိသူသို့မဟုတ် သိသာထင်ရှားစွာ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသူများသည် ဘေးအန္တရာယ်ကြုံတွေ့ပြီးနောက် မိမိကိုယ်ကို သတ်သေနိုင်ခြေကို တိုးမြင့်စေနိုင်သည်။

ထို့​ကြောင့် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များသည် စိတ်ကျန်းမာရေးအား မည်ကဲ့သို့အကျိုးသက်ရောက်သည်ကို နားလည်ခြင်းသည် လူများကိုပြင်ဆင်ခြင်း၊ ရင်ဆိုင်ခြင်းနှင့် ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာစေရန် ပိုမိုထိရောက်စွာ ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။

၆။ ဦးစားပေးလိုက်နာဆောင်ရွက်ရမည့် လုပ်ငန်းများ

မိုးလေဝသနှင့်ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာနမှ ထုတ်ပြန်သည့် မိုးလေဝသသတင်းများနှင့် သတိပေးချက်များ၊ ကျန်းမာရေးအဆင့်ဆင့်မှ ထုတ်ပြန်သည့်သတိပေးချက်နှင့် ညွှန်ကြားချက်များအား လိုက်နာဆောင်ရွက်ရမည်။ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ဖြစ်စဉ်များတွင် ရပ်ကွက်၊ကျေးရွာအတွင်းနှင့် ယာယီကယ်ဆယ်ရေးစခန်းများ၌ ယာယီဆေးခန်းများ၊ ရွေ့လျားဆေးခန်းများဖြင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးရမည်။ ကူးစက်ရောဂါနှင့် အခြားကျန်းမာရေးပြဿနာဖြစ်ပွားမှုများကို စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှု၍ အထက်အဆင့်ဆင့်သို့ အချိန်နှင့်တစ်ပြေးညီ သတင်းပို့ရမည်။ ပုံမှန်ကာကွယ်ဆေးတိုက်ကျွေး၊ ထိုးနှံနေသည့် မိမိဒေသမှ ကလေးငယ်များ ရောက်ရှိနေနိုင်သည့်နေရာများကို စုံစမ်း၍ ကာကွယ်ဆေးတိုက်ကျွေး၊ ထိုးနှံနိုင်ရေး စီစဉ်ဆောင်ရွက်ရန်နှင့် ယာယီကယ်ဆယ်ရေးစခန်းအပါအဝင် မိမိရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာ အတွင်း ကာကွယ်ဆေးထိုးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရမည်။

တီဘီရောဂါကုဆေးသောက်သုံးနေသူများနှင့်အေအာတီ(ART) ဆေးဝါးသောက်သုံးနေသူများ ရောက်ရှိနေသည့်နေရာများကိုစုံစမ်း၍ ဆေးဝါးပြတ်လပ်မှုမရှိစေရေး စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပေးရမည်။ ရေကောင်းရေသန့်ရရှိရေ ယင်လုံအိမ်သာသုံးစွဲရေး၊ ပတ်ဝန်းကျင်သန့်ရှင်းရေးနှင့် ခြင်နှင့် ခြင်လောက်လမ်း နှိမ်နင်းရေး စသည့်ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးနှင့် ရောဂါကာကွယ်နှိမ်နင်းရေးလုပ်ငန်းများအား ဒေသခံအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ၊ ဌာနဆိုင်ရာ များ၊ ပြည်သူများနှင့်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရမည်။

ထို့ပြင် ကျန်းမာရေးကဏ္ဍထိခိုက်ပျက်စီးမှု စာရင်းများကို ကနဦးသတင်း၊ နောက်ဆက်တွဲသတင်းနှင့် အပြီးသတ်သတင်းများဖြင့် အချိန်နှင့်တစ်ပြေးညီ အဆင့်ဆင့်တင်ပြရန်၊ သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်သောဒေသများရှိ ပြည်သူများအား သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးသတိပေးနှိုးဆော်ချက်များအတိုင်း ကျန်းမာရေးအသိပညာများ ဖြန့်ဝေပေးရပါမည်။

၇။ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းခြင်း

သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ဆိုသည်မှာ ကြီးမားသော ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုနှင့် အသေအပျောက်များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် မမျှော်လင့်ထားသော ကြောက်မက်ဖွယ်ဖြစ်ရပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ၏ ဥပမာအချို့မှာဆိုင်ကလုန်းများ၊ မီးတောင်များ၊ ငလျင်များ၊ ရေကြီးမှုနှင့်မြေပြိုမှုများဖြစ်သည်။ မြစ်ရေပမာဏပေါ်မူတည်၍ ရေကြီးနိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ရေကြီးခြင်းနှင့် လေဆင်နှာမောင်းတိုက်ခတ်နိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းရပါသည်။

သိပ္ပံနည်းကျအထောက်အထားများကို အခြေခံ၍ လေဆင်နှာမောင်းများကို ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ မှတ်တမ်းများတွင် သမိုင်းဝင်ပုံစံများကို အခြေခံ၍မည်သည့်အချိန်နှင့် မည်သည့်နေရာတွင် ဖြစ်ပျက်မည်ကို ကျွန်ုပ်တို့ခန့်မှန်းနိုင်ပါသည်။ ငလျင်နှင့် မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုကဲ့သို့သော အခြားသောသဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို ခန့်မှန်းရန်မဖြစ်နိုင်ပေ။

သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များတွင် ကြိုတင်ခန့်မှန်းနိုင်သော ဘေးအန္တရာယ်များရှိသကဲ့သို့ ကြိုတင်ခန့်မှန်းရန် ခက်ခဲသော ဘေးအန္တရာယ်များရှိသည်။ ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းနှင့် ရေလွှမ်းမိုးခြင်းကဲ့သို့သော အချို့သောသဘာဝဘေးအန္တရာယ်များမှာ ကြိုတင်ခန့်မှန်း၍ ရနိုင်သည်။

သို့ရာတွင်ငလျင်လှုပ်ခြင်းနှင့် လေဆင်နှာမောင်းတိုက်ခတ်ခြင်း ကဲ့သို့သော ဘေးအန္တရာယ်များမှာ ကြိုတင်ခန့်မှန်းရန်ခက်ခဲသည်။ ကြိုတင်ခန့်မှန်း၍ရနိုင်သော ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းကဲ့သို့ ဘေးအန္တရာယ်များအတွက် မိုးလေဝသသတင်းများကို အမြဲနားထောင်သင့်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် မိုးလေဝသသတင်းများကို မိုးလေဝသနှင့် နှင့် ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာနမှ သတိပေးချက်များနှင့်အတူ အချိန်နှင့်တစ်ပြေးညီ ထုတ်ပြန်ပေးလျက်ရှိသဖြင့် အဆိုပါ မိုးလေဝသသတင်းများကို အမြဲမပြတ်နားထောင်ပြီး သဘာဝဘေးအန္တရာယ်သတိပေးချက်များကို လိုက်နာဆောင်ရွက်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။

ထို့ပြင် မိမိဒေသအတွင်းဘေးအန္တရာယ်စီမံခန့်ခွဲမှု လုပ်ငန်းများကို ဦးစီးဆောင်ရွက်နေသော ဒေသခံအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဦးစီးဌာနနှင့် အခြားဌာနဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများနှင့်လည်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရမည်။

၈။ သဘာဝဘေးဒဏ်ကို လျှော့ချခြင်း

အချို့သောသဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို မကာကွယ်နိုင်ပါ။ ၎င်းတို့ကို ဖြစ်စေသောသဘာဝအကြောင်းရင်းများကြောင့် လူတို့သည် ထိန်းချုပ်၍မရခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်အတွက် စီစဉ်ခြင်း၊ ဖြစ်နိုင်လျှင်ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်းနှင့် လူတို့ကိုမည်ကဲ့သို့ အကျိုးသက်ရောက်စေသည်ကို လျှော့ချခြင်းအပါအဝင် ၎င်းတို့၏အကျိုးဆက်များကို လျှော့ချရန် မဟာဗျူဟာများစွာရှိပါသည်။

သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ၏ သက်ရောက်မှုများကို လျှော့ချရန် အခြေခံနည်းလမ်းနှစ်ခုရှိသည်။ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တစ်ခုအား သတိပေးစနစ်များဖြင့် ကြိုတင်ခန့်မှန်းနိုင်ပြီး ၎င်းကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာသော အခက်အခဲများကို ကယ်ဆယ်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ၏ အကူအညီဖြင့်ဖြေရှင်းနိုင်ပါသည်။ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကြောင့် သေဆုံးမှုများကိုသေချာစွာ စီစဉ်ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် ရှောင်ရှားနိုင်မည်ဖြစ်သည်။

ဥပမာ- မီးတောင်များ၊ ငလျင်ဇုန်များ သို့မဟုတ် ရေလွှမ်းလွင်ပြင်များ အနီးတွင်လူများသည် မြို့များကိုမဆောက်လုပ်ရန် ဆုံးဖြတ်သင့်သည်။

၉။ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်း

ထိရောက်သောသဘာဝဘေးအန္တရာယ် စီမံခန့်ခွဲမှုတွင် အန္တရာယ်အကဲဖြတ်ခြင်း၊ ကြိုတင်သတိပေးစနစ်များနှင့် ရပ်ရွာအသိပညာပေးခြင်း အပါအဝင် ထိရောက်သောအစီအမံများ လိုအပ်ပါသည်။

ဘေးလွတ်ရာသို့ရွှေ့ပြောင်းလေ့ကျင့်မှုများ၊ အရေးပေါ်အစီအမံများနှင့် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သောထောက်ပံ့ရေးပစ္စည်းများ သိုလှောင်ခြင်းကဲ့သို့သော ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုလုပ်ငန်းများသည် ဘေးအန္တရာယ်၏သက်ရောက်မှုကို လျှော့ချရန်အတွက် အရေးကြီးပါသည်။

နည်းပညာသည် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကိုကြိုတင်ဟောကိန်းထုတ်ရာတွင် အရှိန်အဟုန်ကြီးမားလာခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ၎င်းကပ်ဆိုးများကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာသော ထိခိုက်မှုများကို ရပ်တန့်ရန်မဖြစ်နိုင်ပါ။ ထို့ကြောင့် မတူညီသော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်အမျိုးမျိုးနှင့် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်စီမံခန့်ခွဲမှု နည်းပညာများကို စေ့စေ့စပ်စပ်နားလည်သဘောပေါက်ခြင်းသည် လူတစ်ဦး ချင်းစီအား ၎င်းအခြေအနေများကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းနိုင်စေရန် ကူညီပေးပါသည်။

မိုးလေဝသတင်းများ၊ သဘာဝဘေးအန္တရာယ် သတိပေးချက်များနှင့် ကျန်းမာရေးသတိပေးနှိုးဆော်ချက်များကို လိုက်နာဆောင်ရွက်ရမည်။ သဘာဝဘေးအန္တရာယ် မကျမီအချိန်ကတည်းက အစားအစာ၊ သောက်သုံးရေနှင့် ပုံမှန်သောက်သုံးနေကျဖြစ်သည့် ဆေးဝါးများ၊ ပဋိသန္ဓေတားဆေးများ စသည်တို့ကို အသင့်ကြိုတင်စုဆောင်းထားရမည်ဖြစ်ပြီး ဆေးဝါးပြတ်လပ်မှုရှိပါက ကျန်းမာရေးဌာနနှင့်ဆက်သွယ်၍ ဆေးကုသမှုခံယူရပါမည်။

တာဝန်ရှိသူများ၏ ညွှန်ကြားချက်များအတိုင်းမိုးဒဏ်၊ လေဒဏ်ခံနိုင်သော အဆောက်အအုံတွင်နေထိုင်ရမည်။ ရာသီဥတုနှင့်လျော်ညီပြီး ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်အောင် ဝတ်စားဆင်ယင်ရပါမည်။ ရေမျောစာများ၊ အမှည့်လွန်အစာများ၊ ယင်နားစာများ မစားရပါ။ အစားအစာများ ယင်မနားစေရန် ဖုံးအုပ်ထားသင့်သည်။ ရေသန့်ဆေးထုပ်၊ ကလိုရင်းဆေးခတ်ထားသောရေ သို့မဟုတ် ကျိုချက်ထားသော ရေကိုသာသောက်သုံးရမည်။

ယင်လုံအိမ်သာကို စနစ်တကျသုံးစွဲပြီး တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းရေးကို အလေးထားဆောင်ရွက်ရမည်။ အစာမစားမီ၊ အစားအစာချက်ပြုတ်ပြင်ဆင်ခြင်း မပြုမီ၊ အိမ်သာသွားပြီးတိုင်းနှင့် အညစ်အကြေးကိုင်တွယ်ပြီးတိုင်း လက်ကိုဆပ်ပြာနှင့် စင်ကြယ်စွာ ဆေးကြောရမည်။ အမှိုက်များကိုမြေမြှုပ်ခြင်း၊ မီးရှို့ခြင်း၊ အမှိုက်ပုံကို ထုံးဖြူးခြင်းစသည်ဖြင့် အမှိုက်သရိုက်များကို စနစ်တကျစွန့်ပစ်ရမည်။ ခြင်ကိုက်မခံရအောင် ဂရုပြုနေထိုင်ရမည်ဖြစ်ပြီး မည်သည့်အချိန်တွင်မဆိုခြင်ထောင်ဖြင့်သာ အိပ်စက်သင့်သည်။ ပိုးလောက်လမ်း၊ ခြင်နှိမ်နင်းရေးလုပ်ငန်း များ (ဖုံး၊ သွန်၊ လဲ၊ စစ်) တွင် ပူးပေါင်းပါဝင်ဆောင်ရွက်ရမည်။

မြွေဆိုးအန္တရာယ်၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်လိုက်မှုအန္တရာယ်နှင့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိမှု အန္တရာယ်များအားဂရုပြုနေထိုင်ရမည်။ သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်ရာဒေသများ၌ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများမှ ကျန်းမာရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် ပြည်သူလူထုက ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရမည်။ သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်ပြီးနောက် အဆုတ်ရောဂါ၊ ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါ၊ မြွေဆိုးအန္တရာယ်၊ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိမှုစသည့် ကျန်းမာရေးပြဿနာများ ဖြစ်ပွားနိုင်ပြီးဖြစ်ပွားပါက နီးစပ်ရာဆေးရုံ၊ ကျန်းမာရေးဌာနနှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများထံ ပြသရမည်။

၁ဝ။ အကြံပြုချက်

မိုးလေဝသသတင်းများနှင့် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်သတိပေးချက်များကို သတိပြုလိုက်နာရမည်။ ကျန်းမာရေးအသိပညာများ၊ ကျန်းမာရေးသတိပေးနှိုးဆော်ချက်များကို ဂရုပြုလိုက်နာဆောင်ရွက်ရမည်။ သဘာဝဘေးအန္တရာယ် မကျရောက်မီကတည်းက အရေးပေါ်ဆေးသေတ္တာ၊ အစားအစာ၊ သောက်သုံး ရေနှင့် အခြားလိုအပ်သည်များကို ကြိုတင်စုဆောင်းပြင်ဆင်ထားရှိရမည်။ သန့်ရှင်းသောသောက်သုံးရေနှင့် အစားအစာများကိုသာ စားသုံးပြီး တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းရေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်သန့်ရှင်းရေးကို ဂရုပြုဆောင်ရွက်ရမည်။

သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကျရောက်ရာဒေသများ၌ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများက ကျန်းမာရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင်လည်း ပူးပေါင်းကူညီရပါမည်။ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်အခြေအနေများ၌ ပြည်သူများအားအရေးပေါ်ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုပေးရန်မှာ အရေးကြီးသကဲ့သို့ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးမှာလည်းပိုမိုအရေးကြီးသဖြင့် ဘေးကင်းလုံခြုံရေးကို ဂရုပြုရမည်ဖြစ်ကြောင်းအကြံပြုအပ်ပါသည်။

Reference:

1. What Causes Natural Disasters/Learn Important Terms and Concepts

2. Mental Health Effects of Natural Disasters

3. Standard Health Message (Ministry of Health)

ရေးသူ - ဒေါက်တာမြင့်သန်းထွန်း

မြန်မာပြည်ရှိ မြေအမျိုးအစား

 မြန်မာတစ်ပြည်လုံးမှာ မြေမျိုးကြီး(၂၄)မျိုး

ရှိနေပေမဲ့ လက်ရှိအမှန်တကယ်

စိုက်ပျိုးရေးမှာအသုံးချနေတာကတော့

မြေမျိုးကြီး(၉)မျိုးပဲရှိပါတယ်..

အခြား အသုံးမပြုသေးတဲ့ မြေမျိုးကြီး(၉)မျိုး

အထဲက ပြုပြင်အသုံးချလို့ ရနိုင်တဲ့မြေများကို ဘယ်လိုပြုပြင်သင့်ပြီး

ဘယ်လိုသီးနှံတွေစိုက်ပျိုးသင့်တယ်

ဆိုတာကိုလဲ လက်လှမ်းမှီသလောက်

တင်ပြပေးလိုက်ပါတယ်………

____________________________

အဓိကမြေမျိုးကြီး(၉)မျိုး 

____________________________

(၁)နီညိုတောမြေ

(Red Brown Forest)

----------------------------

အမြဲစိမ်းသစ်တောများရှိရာ ဝိတိုရိယအငူမှ

မော်လမြိုင်..နာဂရေအငူမှမြစ်ကြီးနားထိ

ကျယ်ပြန့်စွာတွေ့ရပြီး ရေစီးဆင်းမှုကောင်း

၍ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက်

၁၀၀၀-၄၀၀၀ ပေကျော်အမြင့်တွင်

တွေ့ရသည်..

မိုးရေချိန်             - ၈၀-၂၀၀  လက္မ

မြေသားနုကြမ်း  - အလယ်အလတ်

                                   မြေစေးသမ

မြေချဉ်ငံကိန်း    - 5.5-6.5  pH

မြေဆွေးပါဝင်မှု -  နည်း

ရာဘာ  သီဟိုသရက် နာနတ်

စသည့်သီးနှံများစိုက်ပျိုးလျက်ရှိပြီး

N အသင့်အတင့်နှင့် P အသင့်အတင့်မှ

များများဖြည့်ဆည်းပေးရန်လိုအပ်သည်..

မြေတိုက်စားမှုကိုလဲကာကွယ်သင့်သည်..

(၂) ဝါညိုတောမြေ

(Yellow Brown Forest)

--------------------------------

ပဲခူးရိုးမ  ရခိုင်ရိုးမ စသည့်

၃၀၀-၁၅၀၀ ပေအတွင်းရှိ နိမ့်သော

တောင်ကုန်းများတွင်တွေ့ရသည်..

မိုးရေချိန်             - ၈၀-၂၀၀  လက္မ

မြေသားနုကြမ်း  - သဲသမ-မြေစေးသမ

မြေချဉ်ငံကိန်း    - 5.0-6.5   pH

မြေဆွေးပါဝင်မှု -   အလယ်အလတ်

သစ်တော  ဥယျာဉ်ခြံအဖြစ်အသုံးပြုလျက်

ရှိပြီး N အသင့်အတင့်နှင့် P အသင့်မှ

များများဖြည့်ဆည်းပေးရန်လိုအပ်သည်..

မြေတိုက်စားခြင်းမှကာကွယ်ရမည်..

(၃) ဂဝံမြေ

(Lateritic)

-------------------

အောက်မြန်မာနိုင်ငံ (သို့) တောင်ဘက်ပိုင်း

တွင်တွေ့ရပြီး ပဲခူးရိုးမနှင့်တနင်္သာရီ

(အထူးသဖြင့် မော်လမြိုင်ဒေသ)တွင်

ဂဝံမြေများကို ပေ ၃၀၀ အောက်တွင်

တွေ့ရှိရသည်..

မိုးရေချိန်                - ၈၀-၂၀၀  လက္မ

မြေသားနုကြမ်း     - သဲသမ

မြေချဉ်ငံကိန်း       - 4.0-5.0   pH

မြေဆွေး                 - နိမ့် / နည်း

ရာဘာ သီဟိုဠ်သရက် ဥယျာဉ်ခြံ စိုက်ပျိုး

အသုံးပြုလျက်ရှိသည်..အာဟာရချို့တဲ့မှု

နှင့်ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရန်လုပ်ငန်းအထူး

အထွေမရှိပါ..

(၄) မြေဝါသဲဝန်း

( Cinamon )

---------------------------

အပူပိုင်းဇုံပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများ  ကုန်းမြင့်

ဒေသများနှင့် ဆက်နွှယ်၍တွေ့ရှိရသည်..

အထူးသဖြင့် ပူအိုက်စွတ်စိုသော 

ရာသီဥတုရှိသည့် မကွေး မန္တလေး စစ်ကိုင်း

ဒေသရှိ သစ်ကြံ့ပိုးရောင်မြေများကို

မြေဝါသဲဝန်းဟုခေါ်သည်..

မိုးရေချိန်             - ၄၀-၆၀   လက္မ

မြေသားနုကြမ်း  - သဲသမ  နုံးသမ

မြေချဉ်ငံကိန်း     - 5.5-6.5  pH

မြေဆွေး               -  အလယ်အလတ်

ပဲမျိုးစုံ နှမ်း ပြောင်း ဝါ စသည့်ယာသီးနှံများ

စိုက်ပျိုးပြီး N နှင့် P များများဖြည့်ဆည်း

ပေးရန်လိုအပ်သည်..မြေတိုက်စားခြင်းမှ

ကာကွယ်ရန်လိုအပ်သည်..

(၅) မြေနီသဲဝန်း

( Savanna )

-------------------------

အပူပိုင်းဇုံဒေသများဖြစ်သည့် မိတ္ထီလာ

မြင်းခြံ မကွေး စစ်ကိုင်း နှင့် ရွှေဘိုဒေသ

များတွင်ထူးခြားစွာတွေ့ရှိရပြီး အချို့နေရာ

များတွင် ဆပ်ပြာပေါက်မြေ  ဆားဆပ်ပြာ

ပေါက်မြေများနှင့်တွဲဖက်တွေ့ရသည်..

မိုးရေချိန်              - လက္မ ၄၀  အောက်

မြေသားနုကြမ်း   - သဲသမ

မြေချဉ်ငံကိန်း      - 7.0-8.5   pH

မြေဆွေးပါဝင်မှု  -  အလွန်ညံ့

ပဲ ပြောင်း နှမ်း ဝါ မြေပဲ စသည့်ယာသီးနှံ

များနှင့်ဟင်းသီးဟင်းရွက်များစိုက်ပျိုး

ကြသည်.. N အသင့်အတင့်နှင့်

P အသင့့်မှများများဖြည့်ဆည်းရန်လိုသည်

မြေတိုက်စားခြင်းမှကာကွယ်ရမည်..

(၆) စနယ်မြေ

( Compact )

------------------------

မြေနီသဲဝန်းကဲ့သို့ အပူပိုင်းဇုံဒေသများတွင်

တွေ့ရှိရပြီး ပေါက်ရောက်ပင်အများစုမှာ

ဆူးခြုံပင်များဖြစ်သည်..ရေ လေ တိုက်စား

မှုများပြီး အဟာရဓါတ်များအထူးဖြည့်တင်း

ပေးရန်လိုအပ်သည်..

မိုးရေချိန်              - ၄၀-၆၀  လက္မ

မြေသားနုကြမ်း   - မြေစေးသမ

မြေချဉ်ငံကိန်း     - 7.5-8.0  pH

မြေဆွေးပါဝင်မှု  - အလွန်ညံ့

လယ်ယာဥယျာဉ်သီးနှံများဖြစ်သည့်

စပါး ပဲ ပြောင်း ဝါ ကြံ ငရုတ် ဟင်းသီး

ဟင်းရွက်များစိုက်ပျိုးကြသည်..

N အသင့်မှများများ

P အသင့်အတင့်

K နည်းနည်း    ဖြည့်ဆည်းပေးရန်လို..

ရေသွင်းစိုက်ပျိုးရန်နှင့်ရေနှုတ်မြောင်း

ဆောင်ရွက်ပြုပြင်ရန်လိုသည်..

(၇) မြေနီ

( Red Earth )

------------------------

ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်တွင်တွေ့ရှိရပြီး ပင်လယ်

ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ ၃၀၀၀ နှင့်

အထက်တွင်တွေ့ရသည်..မြေသားအတိမ်

အနက် အလွန်ထူပြီး မြေသားအရောင်

တဆက်တစပ်တည်းတွေ့ရသည်..

မိုးရေချိန်               - ၆၀-၈၀   လက္မ

မြေသားနုကြမ်း    - မြေစေးသမ

မြေချဉ်ငံကိန်း      - 5.0-6.5  pH

မြေဆွေးပါဝင်မှု   - အတော်အတန်များ

ပဲမျိုးစုံ မြေပဲ အာလူး ပြောင်းသီးနှံများ

စိုက်ပျိုးကြသည်.. N နှင့် P များများ

လိုအပ်သည်..တောင်ယာစနစ်အစား

လှေခါးထစ်စိုက်ပျိုးရေးတိုးချဲ့သင့်သည်..

(၈) မြေဝါ

( Yellow Earth )

-------------------------

ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်၏ အနိမ့်ပိုင်းဆင်ခြေလျော

တွင်တွေ့ရပြီး ဂဝံမြေနှင့်မြေနီကြားတွင်

နယ်နိမိတ်သဖွယ်ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိသည်

ကိုတွေ့မြင်ရသည်..

ပါဝင်သောအချက်အလက်များအားလုံး

မြေနီနှင့်ဆင်တူသည်..

(၉) လယ်မြေ

( Meadow )

-------------------------

မြန်မာနိုင်ငံ၏တောင်ဖက်ပိုင်း ဧရာဝတီ

ပဲခူး ရန်ကုန် တနင်္သာရီဒေသများတွင်၄င်း

ကမ်းရိုးတန်းဒေသများ(ရခိုင် တနင်္သာရီ မွန်)တို့တွင်၄င်း အပူပိုင်းဇုံမြေပြန့်ဒေသများ

တွင်၄င်း ရှမ်းပြည်နယ်နေရာအနှံ့အပြား

တွင်၄င်းတွေ့ရသည်..

မိုးရေချိန်              - ၂၀၀  လက္မအထက်

မြေသားနုကြမ်း  - မြေစေး(အလွန်စေး)

မြေချဉ်ငံကိန်း     - 4.5-6.0 pH

မြေဆွေးပါဝင်မှု - နည်း

စပါးနှင့်သီးထပ်ပဲမျိုးစုံနှမ်းစိုက်ကြသည်..

အမိုးနီးယမ်းမြေသြဇာမကျွေးသင့်ပါ..

P ဖြည့်ဆည်းသော်လည်းချို့တဲ့တတ်..

pH5.5အောက်တွင် Al နှင့် Fe တို့က

P ကိုထိန်းချုပ်သဖြင့် ထုံးချပေးရန်

လိုအပ်သည်..

 (Than_Win_Agri)

Credit to Ko Htin Ag Shein.

လိုအပ်မှသုံးချွေတာသုံး ဘေးကင်းလုံခြုံသတိရှိ

လိုအပ်မှသုံးချွေတာသုံး ဘေးကင်းလုံခြုံသတိရှိ 

===========================

#ဆောင်းပါးရှင်_တင်ထက်ထက်ဇော်

#Save_Electricity

#Save_Energy

#Envorimental 

(မြို့ပြရှိ တိုက်ခန်းနေ လူအချို့ရဲ့ အကျင့်စရိုက်အရကော၊ အချို့သောလူများရဲ့ လက်လွတ်စပယ်အပြုအမူအကျင့်အချို့ကြောင့် စွမ်းအင် တွေ မဆုံးရှုံးသင့်ဘဲ ဆုံးရှုံးနေရတာမြင်ရပါတယ်။ နောက်ဖေးသွားမှ မီးခလုပ်ကိုဖွင့်ပြီးသွားတာက အခန်းမှောင်လို့ဆိုပြီး တနေကုန် မီးလုံး မကျွမ်းမခြင်းဖွင့်ထားတာထက် စွမ်းအင်ချေွတာရာမရောက်ဘူးလား။ တိုက်ခန်းအပေါ်ထပ် ရေရောက်ဖို့ လျှပ်စစ်၊ရေမော်တာ၊အချိန် အကုန္ခံရျပီးမွ ဒလေဟာ ရေလျှံကျနေတာကို ဖြစ်နေကြဟန် သဘောထားတာတွေက စည်းကမ်းမဲ့တဲ့အဖြစ်သာမက စွမ်းအင်ဖြုန်းတီးရာ ရောက်တာ သတိထားကြပါဦးလို့၊ ငါပိုက်ဆံပေးသုံးရတာပဲဆိုပြီး ငါတကောမကောကြပါနဲ့နော်။)

ယနေ့ကာလတွင် ပြည်သူများ၏ နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝ၊ စီးပွားရေးဘဝ အသုံးပြုမှုပုံစံများ ပြောင်းလဲလာသည်နှင့်အမျှ လူမှုပတ်ဝန်းကျင် တွင် ရှေးယခင်ကဲ့သို့ သမားရိုးကျပုံစံ မဟုတ်တော့ဘဲ နေရာအနှံ့ လွ်ပ္စစ္မီး၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို ပိုမို သုံးစွဲလာကြသည်။ နိုင်ငံတော် က ပြည်သူများအတွက် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား သုံးစွဲနိုင်ရေး ကို နှစ်စဉ် ဖြည့်ဆည်းပေးလျက်ရှိရာ ယခုအခါ တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ အိမ်ထောင်စု ထက်၀က်မက လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသုံး စွဲလာနိုင်ပြီဖြစ်ပါသည်။ ပညာရှင်များ၏ သုံးသပ်ချက် အရ မြန်မာပြည်တွင်း လူတစ်ဦးလျှင် ပျမ်းမျှ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ၃၈၉ ယူနစ်အထိ ပိုမို သုံးစွဲလာကြောင်း လေ့လာသိရသည်။ ထိုသို့ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသုံးစွဲမှု များပြားလာ သည်၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးအဖြစ် လျှပ်စစ်မှဖြစ်ပေါ်လာသည့် မီးလောင်မှုကဲ့သို့အန္တရာယ်များ မကြာခဏ ကြုံတွေ့လာရသည်။ လျှပ်စစ်ပစ္စည်း များသည် လူသားမ်ားအား အကျိုးပြုသလို ဘေးအန္တရာယ်ရှိသည်ကိုလည်း သတိပြုရမည်ဖြစ်ပေသည်။ နိုင်ငံတစ်၀န်း မီးလောင်မှုဖြစ်စဉ် မ်ားကို လေ့လာကြည့်ရာ၌ နေအိမ်သုံး၊ လုပ်ငန်းသုံး လျှပ်စစ် ဓာတ်အား အပူလွန်ကဲမှု၊ လျှပ်စစ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရှော့ထ်(short) ဖြစ်မှု များကြောင့် မီးလောင်ဖြစ်ပွားမှု များပြားကြောင်း သိရပါသည်။

#ထုတ်လုပ်၊ သုံးစြဲသူမ်ား သတိရွိ။

၂၁ ရာစု လူနေမှုပုံစံအရ ရှေးယခင်ထက် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ပိုမို သုံးစွဲရသည်မှာ လျော်ကန်ပါသော်လည်း ပေါ့ဆမှုကြောင့် စည်းစိမ်ဥစ္စာနှင့် လူ့အသက်များ ထိခိုက်မှုမရှိစေရေး သတိပြုရမည်ဖြစ်ပါသည်။ လျှပ်စစ်ဖြင့် လောကဖွံ့ဖြိုးမှုကို အမှန်တကယ် တည်ဆောက်နိုင်ပါသည်။ သို့သော် လျှပ်စစ်ကြောင့် ဘေးအန္တရာယ် မဖြစ် ပေါ်စေရေးကိုလည်း သတိပြုရမည် ဖြစ်ပေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ဖွံ့ဖြိုးမှုအားယူနေဆဲနိုင်ငံ ဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ လူမှုဘဝဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် အသိအမြင်ကြွယ်ဝရေးတို့၌ လိုအပ်ချက်များ ရှိနေပါသေးသည်။ နိုင်ငံသားများ၏သဘာ၀မှာ ၀ငျငှထှေကျငှေ မျှတမှုရှိနေစေရန်အတွက် ဈေးသက်သာရေးကိုသာ ဦးစားပေးနေရ၍ ပစ္စည်းအရည်အ သွေးပိုင်းတွင် အားနည်းချက်ရှိမှုကြောင့် ဘေးအန္တရာယ်နှင့် ကြုံတွေ့ရနိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ပြည်သူများအနေဖြင့် လျှပ်စစ်ကိုအဓိကအားပြုရာ၌ ထုတ်လုပ်သူရော၊ သုံးစြဲသူပါ နှစ်ဦးနှစ်ဝ သတိပြုဆောင်ရွက်မှသာ ဘေးကင်းလုံခြုံ စိတ်ချရပါလိမ့်မည်။ နိုင်ငံတော်ဘက်ကလည်း ပြည်သူများ လူမှုဘဝဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် လျှပ်စစ်ဓာတ် မ်ားကို တိုးမြှင့်ထုတ်လုပ် ဖြန့်ဝေပေးသည်နှင့်အမျှ အိမ်သုံးလျှပ်စစ်နှင့် အီလက်ထရွန်နစ်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ တင်သွင်းခြင်း၊ ဖြန့်ဖြူးရောင်းချခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ စားသုံးသူမ်ား ဘေးအန္တရာယ်မဖြစ်စေဘဲ လုံခြုံစိတ်ချမှုရှိစေရန် စည်းမျဉ်းများရေးဆွဲကာ အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိကြောင်း သိရသည်။ ထို့ပြင် လျှပ်စစ် နှင့် အီလက်ထရွန်နစ်ပစ္စည်းများမှာ ပြည်တွင်း၌ ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်းနည်းပါးပြီး ပြည်ပမှအဓိက တင်သွင်းလျက်ရှိသဖြင့် သင့်လျော်မည့် ဘေးကင်းလုံခြုံစိတ်ချရေး စည်း မျဉ်းတချို့ကိုလည်း ပြဋ္ဌာန်းထားပြီးဖြစ်ပါသည်။

#လိုအပ်မှသုံးချွေတာသုံး။

နိုင်ငံတော်က တိုင်ရင်းသားပြည်သူများအတွက် ဘေးကင်းလုံခြုံသော လျှပ်စစ်သုံးစွဲရေးကို ဖော်ဆောင်ပေးနေသော်လည်း ပြည်သူများအနေဖြင့် လျှပ်စစ်အား သုံးစွဲမှုကို ခြိုးခြံချွေတာရပါမည်။ အမှန်တကယ် လိုအပ်မှသုံးသင့်ပြီး မဖြစ်မနေသုံးစွဲသည့်အခါ၌ အလေအလွင့်မရှိစေရန် အသိသတိရှိရပါမည်။ အောက်ဖော်ပြပါ နည်း လမ်းများအတိုင်း ပြုမူကျင့်ကြံခြင်းဖြင့် လွ်ပ္စစ္မီတာယူနစ္မ်ား လျော့ကျသွားကာ မိသားစုအတွင်း ငွေကုန်ကြေးကျသက်သာသွားပြီး နိုင်ငံတော်အတွက်လည်း ၀နျထုပျ ၀နျပိုး လျော့ကျစေမည် ဖြစ်ပါသည်။

         တီဗြီ၊ ဗီစီဒီစက်၊ play station၊ ကွန်ပျူတာနှင့် အခြားလျှပ်စစ်ပစ္စည်းများကို အသုံးမလိုတော့ပါက မီးခလုတ်များပိတ်ထားပါ။ အကယ်၍ ပလပ်တပ်ပြီး stand by mode (သို့မဟုတ်) power ဖွင့်ထားခဲ့လျှင် မီးသုံးစွဲမှု ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း သက်သာစေမည် ဖြစ်ပါသည်။ အကြောင်းတစ်စုံတစ်ရာကြောင့် ကွန်ပျူတာ သုံးစြဲ ရာမွ ခေတ္တမျှသာပိတ်ထားလိုပါက sleep mode ဖြင့် ထားရှိခဲ့နိုင်ပါသည်။ တစ်နေ့တာဆောင်ရွက်စရာများ ပြီးစီး၍ ကွန်ပျူတာအသုံးမလိုသော အချိန်တွင် power လုံးဝ ပိတ်လိုက်ခြင်းဖြင့် စွမ်းအင်ကို ချွေတာနိုင်ပါလိမ့်မည်။

         မိမိအိမ်၌ လက်ရှိသုံးစွဲနေသော လျှပ်စစ်မီးချောင်း၊ မီးလုံးမ်ားအစား Energy saving စာသားပါရှိသော မီးချောင်း၊ မီးလုံးမ်ားကို အစားထိုး သုံးစွဲစေလိုပါ သည်။ ၄င်းပစ္စည်းက လက်ရှိသုံးစွဲနေသော မီးချောင်း၊ မီးလုံးများထက် အတော်အတန် ဈေးနှုန်းမြင့်မားနိုင်သော်လည်း ကြာရှည်ခံနိုင်ရည်ရှိမှုအပြင် လျှပ်စစ် စွမ်းအင်ကိုပါ ပိုမို သက်သာစေသဖြင့် သုံးစွဲသူများအတွက် တွက်ချေကိုက်ပါသည်။

         ယနေ့လူအများအပြား သုံံးလေ့ရှိကွသော ဘုရားခန်းရှိ ဘုရားဆင်းတုတော် နောက်ခံမီးဆိုင်း၊ မီးလုံးမ်ားအစား LED spot light မ်ားကို ပြောင်းလဲသုံး စြဲ ပေးနိုင်ပါသည်။ ဤနည်းက လွ်ပ္စစ္မီတာခ ထက်၀က်ကျော်မျှ သက်သာသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။

         အိပ်ခန်းအတွက် အလင်းရောင်ပိုမိုရရှိစေရန် ခြေတံရှည်မီးတိုင် (သို့မဟုတ်) မီးအိမ် တို့ကိုပြောင်းလဲအသုံးပြုသင့်ပါသည်။ နံရံနှစ်ဘက်မှ အလင်းပြန်မှုရရှိပြီး အလင်းရောင် ပိုမို ကောင်းမွန်စွာရရှိစေရန် အခန်းနံရံထောင့်တွင်ထား၍ သုံးစွဲသင့်ပါသည်။

         အဝတ်လျှော်စက်ဖြင့် အဝတ်လျှော်ရာတွင်လည်း လျှော်ကန်၏ သုံးပုံ နှစ်ပုံစာအဝတ်ရှိမှသာ လျှော်သင့်ပါသည်။ လျှော်ဖွတ်ပြီးနောက် အခြောက်ခံစက် ထက် ရေညှစ်သည့်စက်ကို ပိုမို ဦးစားပေးသုံးသင့်ပါသည်။ အခြောက်ခံစက်ကိုအသုံးပြု၍ ခြောက်သွေ့စေခြင်းထက် သဘာဝနေရောင်ခြည်၊ သဘာဝေလထု နှင့် ခြောက်သွေ့စေခြင်းက မီတာခချွေတာရာရောက်သလို အ၀တ်အထည်၏ အရည်အသွေးကျဆင်းမှုကိုလည်း သက်သာစေပါသည်။ ရေညှစ်စက်ထဲမှ အဝတ်များကို သေချာစွာ ခါပြီးလှမ်းခြင်းဖြင့်လည်း ကြေမွမှုနည်းပြီး မီးပူတိုက်ရာမှာ သက်သာစေသည့်အတွက် လျှပ်စစ်စွမ်းအင်ချွေတာ ရာရောက်ပါသည်။

         Air-con filter မ်ားကို ပုံမှန်သန့်ရှင်းရေး လုပ်ပေးသင့်ပါသည်။ သို့မဟုတ်ပါက Air-con filter မွာ လေထုထဲမှ မသန့်ရှင်းသောဖုန်မှုန့်များ ပြည့်နေပြီး Air-con မွာ ပုံမွန္ထက္ပို၍ အလုပ်လုပ်ရသဖြင့် လျှပ်စစ်စွမ်းအင်ကို ပိုမို ကုန်ကျစေသည့်ပြင် မီတာကုန်သလောက် အကျိုးမရှိနိုင်ဘဲ အအေးဓာတ်လျော့နေ ပါသည်။

         ရေခဲသေတ္တာထဲတွင် အစားအသောက်များ ပြည့်ကျပ်မနေစေရန် ဂရုပြုသင့်ပါသည်။ ပြည့်ကျပ်စွာထည့်မိပါက ရေခဲသေတ္တာလည်ပတ်မှု ကောင်းစွာ မရရှိနိုင် တော့ဘဲ ပိုမို အလုပ်လုပ်ရပြီး စွမ်းအင်ပိုကုန်စေနိုင်ပါသည်။ အပူငွေ့ရှိသော အစားအသောက်များကို ရေခဲသေတ္တာထဲသို့ထည့်၍ သိမ်းဆည်းမည်ဆိုပါက အပြင်မှာ အအေးခံပြီးမှ သိမ်းဆည်းသင့်ပါသည်။ အချို့သော အရည်များကို အဖုံးပါသော ဘူး၊ ခွက်တို့ဖြင့်ထည့်ခြင်းကလည်း အငွေ့ပြန်ခြင်းကြောင့် ရေခဲ သေတ္တာ အလုပ်များများလုပ်ရပြီး လျှပ်စစ်စွမ်းအင်ကုန်ကျစေခြင်းမှ ကာကွယ်ရာရောက်ပါသည်။ ထို့ပြင် အေးခဲသောအရာများအား အရည်ပျော်ရန် ပြုလုပ် ရာတွင်လည်း အပြင်သို့ထုတ်ထားခြင်းထက် ရေခဲသေတ္တာ၏ သာမန်အအေးခန်း(ရေမခဲသောအခန်း)တွင် ခေတ္တမျှထားပြီး ပျော်စေခြင်းက ၎၏အေအး ဓာတ်နှင့်ပင် အျခားအရာမ်ားကိုပါ အေးစေနိုင်ပြီး ရေခဲသေတ္တာ၏ လျှပ်စစ်စွမ်းအင်သုံးစွဲမှုကို လျှော့ချပေးနိုင်ပါသည်။

         အစားအသောက်ချက်ပြုတ်ရန်အတွက် လျှပ်စစ်မီးဖိုဖြင့် အသုံးပြုသည်ဆိုလျှင် တစ်မျိုးပြီးတစ်မျိုးဆက်တိုက် ချက်ပြုတ်နိုင်ရန် အဆင်သင့် စီစဉ်ထားသင့် ပါသည်။ ဤနည်းက အချိန်ကုန်သက်သာစေရုံမျှမက လျှပ်စစ်ယူနစ်ကို ချွေတာရာရောက်ပါသည်။

         စားခါနီးမွ အပူပြန်နွှေးခြင်းနှင့် ပမာဏအနည်းငယ်ကို ချက်ပြုတ်ခြင်းတို့အတွက် microwave (သို့မဟုတ်) induction cooker များဖြင့်သာ ပြုလုပ် သင့်ပါ သည်။ ထိုပစ္စည်းများသည် လျှပ်စစ်စွမ်းအင်ကို ပိုမိုသုံးစွဲနိုင်သော်လည်း မြန်မြန်ဆန်ဆန် ချက်ပြုတ်နိုင်ခြင်းကြောင့် လျှပ်စစ်မီးဖိုနှင့်ယှဉ်လျှင် စွမ်းအင်ကို ပိုမို ချွေတာနိုင်ပါသည်။

         အကင်စက်ကို အသုံးပြုမည်ဆိုလျှင်လည်း ကြိုတင်မီးဖွင့်ထားခြင်းနှင့် အဖုံးကိုအချိန်ကြာမြင့်စွာ ဖွင့်ထားခြင်းမျိုးကို ရှောင်ကြဉ်သင့်ပါသည်။

         ကော်ဖီ၊ လက်ဖက်ရည်သောက်သုံး လို၍ ရေနွေးတည်သောအခါတွင် ရေကို လိုအပ်သောပမာဏထက် ပိုမတည်သင့်ပေ။ ပမာဏများလေ လျှပ်စစ်စွမ်းအင် စွဲရန် ပိုလိုအပ်လေဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းအချက်သည်လည်း စွမ်းအင်ချွေတာခြင်းအတွက် လိုအပ်ပါသည်။ သို့မှသာ မိမိသုံးစွဲသောပစ္စည်းများ၏ အရည်အ သွေးကို ကြာရှည်စွာထိန်းသိမ်းအသုံးပြုနိုင်ပြီး လျှပ်စစ်စွမ်းအင်ကိုလည်း ချွေတာရာရောက်မည်ဖြစ်ပါသည်။

         ယနေ့မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူတန်းစေ့နီးပါး လက်ကိုင်ဖုန်းများကို သုံးစွဲနိုင်ပြီဖြစ်ရာ ဖုန်းများအားသွင်းရာ၌ ဘက်ထရီမီးအားပြည့်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း ဆက်လက် အားသွင်းနေခြင်းက လွ်ပ္စစ္မီတာ ပိုကုန်သည့်အပြင် ဖုန်း၏ခံနိုင်ရည်အား ကျဆင်းတတ်ပါသည်။ အခမသင့်ပါက ဖုန်းမီးလောင်ခြင်း၊ ထိုမှတဆင့် အိမ္မီး လောင်သည်အထိ မီးဘေးအန္တရာယ်ဖြစ်စေသော သာဓကမ်ားစြာ ရှိပါသည်။

#မီတာခသက်သာစေမည့် အဲကွန်းဖွင့်နည်း။

ရုပ်၀တ္တုပစ္စည်းများ ဆန်းသစ်လာသည်နှင့်အမျှ လူသားတို့၏ တောင်းတချက်များကလည်း မဆုံးနိုင်ဖြစ်နေကြသည်။ ကမ်ဘာကြီး ပူနွေးလာသည့်အလျောက် အဲကွန်း လေအေးပေးစက်များက ရှေးခေတ်ကလို ဇိမ်ခံပစ္စည်းသက်သက် မဟုတ်တော့ဘဲ မရှိမဖြစ် အိမ်သုံးပစ္စည်းတစ်ခုအဖြစ် နေရာယူနေပါသည်။ အဲကွန်းထိန်းကိရိ ယာ (Aircon Remote Control)က အပူချိန်ကို အနိမ့်ဆုံးဖြစ်စေသည့် ၁၆ (သို့မဟုတ်) ၁၈ ဒီဂရီတွင်ထားလျှင် ၂၅ ဒီဂရီမွာ ထားခြင်းထက် ပိုအေးသောလေများ ထွက်ရှိ လာပါလိမ့်မည်။ ထိုအခါ အခန်းလည်း လျင်လျင်မြန်မြန် ပိုအေးလိမ့်မည်ဟု လူအမ်ားစုက ထင်တတ်ကြပါသည်။ ဤအေတြး လုံး၀ မမှန်ပါ။ အမှန်စင်စစ် အဲကွန်းက ထွက်လာသည့် လေသည် Remote Control သုံး၍ မိမိချိန်ညှိထားသော အပူချိန်နှင့်မသက်ဆိုင်ဘဲ တသမတ်တည်းသာ ဖြစ်ပါသည်။

ယနေ့ခေတ် သုံးနေကြသော Split Type Aircon များတွင် Indoor Unit နှင့် Outdoor Unit ဟူ၍ နှစ်ပိုင်းပါရှိသည်။ Indoor Unit ထဲရွိ Evaporator က အခန်း တွင်းလေထုထဲရှိ ရေငွေ့များကို ဖျယ်ရှားပေးပါသည်။ Outdoor Unit ထဲရွိ Compressor နှင့် Condenser တို့က လေထဲက အပူကိုဖယ်ရှားပြီး လေကိုအေးမြအောင် လုပ်ပေးပါသည်။ ဥပမာ အိမ်အပြင်မှာ ၃၅ ဒီဂရီ ရှိနေချိန် အခန်းတွင်းမှာ အဲကွန်းကို ၂၅ ဒီဂရီ ချိန်ညှိထားပါက ၄င်း ၂၅ ဒီဂရီသို့ မရောက်မချင်း အဲကွန်း၏ Indoor Unit က အခန်းတွင်းရှိ လေထုကို စုပ်ယူလိုက်၊ Outdoor Unit က လေထဲက ရေငွေ့နှင့်အပူတို့ကို ဖယ်ရှားပြီး အေးမြသောလေကို အခန်းတွင်းသို့ ပြန်မှုတ်သွင်းလိုက် တလှည့်စီ မှန်မှန်ပြုလုပ်ပေးခြင်းဖြင့် အခန်းတွင်းက အပူချိန်ကို တဖြည်းဖြည်းကျဆင်းသွားကာ အေးမြလာစေပါသည်။ ဤနည်းဖြင့် အခန်းတွင်းအပူချိန်ကျဆင်းလာကာ သုံးစွဲသူသတ်မှတ်ထားသော အပူချိန်ကိုရောက်သည့်အခါ အဲကွန်းစံနစ်က အလိုအလျောက် ခေတ္တရပ်ပေးပါသည်။ ထို့နောက် အခန်းတွင်းအပူချိန်က ၂၅ ဒီဂရီအထက် ပြန်မြင့်တက်လာသောအခါမှ အဲကွန်းက အလုပ် ပြန်လုပ်ပေးပါသည်။

၄င်းဖြစ်စဉ်ကို လေ့လာကြည့်ပါ။ အိမ်ပြင်ဘက်က ၃၅ ဒီဂရီ အပူချိန်ကိုရှောင်သည့်အနေဖြင့် မိမိအိမ်တွင်းမှာ အေးမြလာစေရန် Aircon Remote Control တွင် ၂၅ ဒီဂရီထားသူနှင့် ၁၆ ဒီဂရီထားသူများတွင် ဓာတ်အားသုံးစွဲမှုချင်း မတူတော့ပေ။ အခန်းတွင်းအပူချိန်ကို ၁၆ ဒီဂရီ အထိချထားခြင်းက အဲကွန်းလုပ်ဆောင်ချက်အတွက် ခက်ခဲသည့်အပြင် ၄င်းအနေအထားသို့ မရောက်မချင်း အဲကွန်းက မနားတမ်းအလုပ်လုပ်ရသဖြင့် လွ်ပ္စစ္မီတာခ အလွန်ကုန်ကျပါသည်။ ထို့ပြင် အဲကွန်းစက်အတွက် ၀နျပိစပွေီး သုံးစွဲနိုင်သော သက်းတမ်းတိုတောင်းစေ(ပျက်လွယ်)ပါသည်။ ကျန်းမာရေးရှုထောင့်ကကြည့်လျှင်လည်း အခန်းအပူချိန် ၁၆ ဒီဂရီက အိမ်အပြင်ဘက် အပူချိန် ၃၅ ဒီဂရီနှင့် နှစ်ဆခန့်ကွာဟနေသဖြင့် အိမ်တွင်းမှ အိမ်ပြင်သို့ အ၀င်အထွက်ပြုလုပ်သည့်အခါ အလွန်အေး၊ အလွန်ပူသော ခံစားချက်တို့က လူကို သွေးခုန်နှုန်းမြန်ဆန် ကာ ဦးခေါင်းကိုက်ခဲစေပြီး ဆိုးရွားသောအခြေအနေမျိုးတွင် ရှော့ခ်(Shock) သတိလစ်ခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် အဲကွန်းကို အအေးဆုံးဒီဂရီထားခြင်းက မီတာခ အလွန်များခြင်း၊ စက်ပျက်လွယ်ခြင်း နှင့် ကျန်းမာရေးဆိုးကျိုးများကို ပေးပါသည်။ ထို့နည်းတူစွာပင် ပန်ကာ၏လေတိုက်နှုန်းကို ခလုတ္ကို အဆုံးထိမြှင့်ထားခြင်း ကလည်း ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများစေပါသည်။

အချုပ်အားဖြင့်ဆိုသော် လူမှုဘဝများ ခေတ်မီဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုနှင့်အတူ အီလက္ထေရာနစ္မ်ား တိုးမြှင့်သုံးစွဲလာကြရာ တစ်ဖက်တွင် လည်း အသုံးမတတ်ပါ က အဖြုန်းဖြစ်စေပါသည်။ နိုင်ငံတော်က ကျေးလက်ဒေသများပါမကျန် လျှပ်စစ်မီးရရှိစေရန်၊ မီးဘေးအန္တရာယ် ကင်းဝေးစေရန် နှင့် စားသုံးသူမ်ား ဘေးအန္တရာယ် လုံခြုံ စိတ်ချမှုရှိစေရန် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများ ထိထိရောက်ရောက် ရေးဆွဲ ဆောင်ရွက်သော်လည်း အဓိကမွာ ပြည်သူများဖြစ်သည်။ လျှပ်စစ်နှင့်အီလက်ထရွန်နစ် ပစ္စည်းများ သုံးစွဲကြရာ၌ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းပြီး လုံခြုံစိတ်ချမှုရှိသော ပစ္စည်းများရွေးချယ်သုံးစွဲရေးနှင့် စည်းကမ်းစနစ်ကျ၍ အားလုံးသတိပြုသုံးစွဲကြမှသာ နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝတွင် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းပြီး စိတ်ချမ်းသာစွာနေနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် အိမ်ထောင်စုတိုင်းက လျှပ်စစ်ပစ္စည်းများကို လိုအပ်မှသုံး ချွေတာသုံး ဘေးကင်းလုံခြုံမှု သတိ ရှိကြပါရန် တိုက်တွန်း နှိုးဆော်လိုက်ရပါသည်။

စေတနာများစွာ

#ဆောင်းပါးရှင် တင်ထက်ထက်ဇော် Tin Htet Htet Zaw

လိုအပ္မွသုံးေခြၽတာသုံး ေဘးကင္းလုံၿခဳံသတိရွိ 

===========================

#ေဆာင္းပါးရွင္_တင္ထက္ထက္ေဇာ္

#Save_Electricity

#Save_Energy

#Envorimental 

(ျမိဳ႕ျပရွိ တိုက္ခန္းေန လူအခ်ိဳ႕ရဲ႕ အက်င့္စရိုက္အရေကာ၊ အခ်ိဳ႕ေသာလူမ်ားရဲ႕ လက္လြတ္စပယ္အျပဳအမူအက်င့္အခ်ိဳ႕ေၾကာင့္ စြမ္းအင္ ေတြ မဆံုးရႈံုးသင့္ဘဲ ဆံုးရႈံးေနရတာျမင္ရပါတယ္။ ေနာက္ေဖးသြားမွ မီးခလုပ္ကိုဖြင့္ျပီးသြားတာက အခန္းေမွာင္လို႔ဆိုျပီး တေနကုန္ မီးလံုး မကၽြမ္းမျခင္းဖြင့္ထားတာထက္ စြမ္းအင္ေခၽြတာရာမေရာက္ဘူးလား။ တိုက္ခန္းအေပၚထပ္ ေရေရာက္ဖို႔ လွ်ပ္စစ္၊ေရေမာ္တာ၊အခ်ိန္ အကုန္ခံရျပီးမွ ဒလေဟာ ေရလွ်ံက်ေနတာကို ျဖစ္ေနၾကဟန္ သေဘာထားတာေတြက စည္းကမ္းမဲ့တဲ့အျဖစ္သာမက စြမ္းအင္ျဖဳန္းတီးရာ ေရာက္တာ သတိထားၾကပါဦးလို႔၊ ငါပိုက္ဆံေပးသံုးရတာပဲဆိုျပီး ငါတေကာမေကာၾကပါနဲ႔ေနာ္။)

ယေန႕ကာလတြင္ ျပည္သူမ်ား၏ ေန႕စဥ္လူေနမႈဘဝ၊ စီးပြားေရးဘဝ အသုံးျပဳမႈပုံစံမ်ား ေျပာင္းလဲလာသည္ႏွင့္အမွ် လူမႈပတ္ဝန္းက်င္ တြင္ ေရွးယခင္ကဲ့သို႔ သမားရိုးက်ပဳံစံ မဟုတ္ေတာ့ဘဲ ေနရာအႏွံ႕ လွ်ပ္စစ္မီး၊ လွ်ပ္စစ္ဓာတ္အားကို ပိုမို သုံးစြဲလာၾကသည္။ နိုင္ငံေတာ္ က ျပည္သူမ်ားအတြက္ လွ်ပ္စစ္ဓာတ္အား သုံးစြဲနိုင္ေရး ကို ႏွစ္စဥ္ ျဖည့္ဆည္းေပးလ်က္ရွိရာ ယခုအခါ တစ္နိုင္ငံလုံးရွိ အိမ္ေထာင္စု ထက္၀က္မက လွ်ပ္စစ္ဓာတ္အားသုံး စြဲလာနိုင္ၿပီျဖစ္ပါသည္။ ပညာရွင္မ်ား၏ သုံးသပ္ခ်က္ အရ ျမန္မာျပည္တြင္း လူတစ္ဦးလွ်င္ ပ်မ္းမွ် လွ်ပ္စစ္ဓာတ္အား ၃၈၉ ယူနစ္အထိ ပိုမို သုံးစြဲလာေၾကာင္း ေလ့လာသိရသည္။ ထိုသို႔ လွ်ပ္စစ္ဓာတ္အားသုံးစြဲမႈ မ်ားျပားလာ သည္၏ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးအျဖစ္ လွ်ပ္စစ္မွျဖစ္ေပၚလာသည့္ မီးေလာင္မႈကဲ့သို႔အႏၱရာယ္မ်ား မၾကာခဏ ႀကဳံေတြ႕လာရသည္။ လွ်ပ္စစ္ပစၥည္း မ်ားသည္ လူသားမ်ားအား အက်ိဳးျပဳသလို ေဘးအႏၱရာယ္ရွိသည္ကိုလည္း သတိျပဳရမည္ျဖစ္ေပသည္။ နိုင္ငံတစ္၀န္း မီးေလာင္မႈျဖစ္စဥ္ မ်ားကို ေလ့လာၾကည့္ရာ၌ ေနအိမ္သုံး၊ လုပ္ငန္းသုံး လွ်ပ္စစ္ ဓာတ္အား အပူလြန္ကဲမႈ၊ လွ်ပ္စစ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ေရွာ့ထ္(short) ျဖစ္မႈ မ်ားေၾကာင့္ မီးေလာင္ျဖစ္ပြားမႈ မ်ားျပားေၾကာင္း သိရပါသည္။

#ထုတ္လုပ္၊ သုံးစြဲသူမ်ား သတိရွိ။

၂၁ ရာစု လူေနမႈပုံစံအရ ေရွးယခင္ထက္ လွ်ပ္စစ္ဓာတ္အား ပိုမို သုံးစြဲရသည္မွာ ေလ်ာ္ကန္ပါေသာ္လည္း ေပါ့ဆမႈေၾကာင့္ စည္းစိမ္ဥစၥာႏွင့္ လူ႕အသက္မ်ား ထိခိုက္မႈမရွိေစေရး သတိျပဳရမည္ျဖစ္ပါသည္။ လွ်ပ္စစ္ျဖင့္ ေလာကဖြံ႕ၿဖိဳးမႈကို အမွန္တကယ္ တည္ေဆာက္နိုင္ပါသည္။ သို႔ေသာ္ လွ်ပ္စစ္ေၾကာင့္ ေဘးအႏၱရာယ္ မျဖစ္ ေပၚေစေရးကိုလည္း သတိျပဳရမည္ ျဖစ္ေပသည္။ ျမန္မာနိုင္ငံသည္ ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈအားယူေနဆဲနိုင္ငံ ျဖစ္သည့္အားေလ်ာ္စြာ လူမႈဘဝဖြံ႕ၿဖိဳးေရးႏွင့္ အသိအျမင္ႂကြယ္ဝေရးတို႔၌ လိုအပ္ခ်က္မ်ား ရွိေနပါေသးသည္။ နိုင္ငံသားမ်ား၏သဘာ၀မွာ ၀င်ငွေထွက်ငွေ မွ်တမႈရွိေနေစရန္အတြက္ ေဈးသက္သာေရးကိုသာ ဦးစားေပးေနရ၍ ပစၥည္းအရည္အ ေသြးပိုင္းတြင္ အားနည္းခ်က္ရွိမႈေၾကာင့္ ေဘးအႏၱရာယ္ႏွင့္ ႀကဳံေတြ႕ရနိုင္ပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ျပည္သူမ်ားအေနျဖင့္ လွ်ပ္စစ္ကိုအဓိကအားျပဳရာ၌ ထုတ္လုပ္သူေရာ၊ သုံးစြဲသူပါ ႏွစ္ဦးႏွစ္ဝ သတိျပဳေဆာင္႐ြက္မွသာ ေဘးကင္းလုံၿခဳံ စိတ္ခ်ရပါလိမ့္မည္။ နိုင္ငံေတာ္ဘက္ကလည္း ျပည္သူမ်ား လူမႈဘဝဖြံ႕ၿဖိဳးေရးအတြက္ လွ်ပ္စစ္ဓာတ္ မ်ားကို တိုးျမႇင့္ထုတ္လုပ္ ျဖန့္ေဝေပးသည္ႏွင့္အမွ် အိမ္သုံးလွ်ပ္စစ္ႏွင့္ အီလက္ထ႐ြန္နစ္ပစၥည္းမ်ား ထုတ္လုပ္ျခင္း၊ တင္သြင္းျခင္း၊ ျဖန႔္ျဖဴးေရာင္းခ်ျခင္းႏွင့္ပတ္သက္၍ စားသုံးသူမ်ား ေဘးအႏၱရာယ္မျဖစ္ေစဘဲ လုံၿခဳံစိတ္ခ်မႈရွိေစရန္ စည္းမ်ဥ္းမ်ားေရးဆြဲကာ အေကာင္အထည္ေဖာ္ ေဆာင္႐ြက္လ်က္ရွိေၾကာင္း သိရသည္။ ထို႔ျပင္ လွ်ပ္စစ္ ႏွင့္ အီလက္ထ႐ြန္နစ္ပစၥည္းမ်ားမွာ ျပည္တြင္း၌ ထုတ္လုပ္နိုင္စြမ္းနည္းပါးၿပီး ျပည္ပမွအဓိက တင္သြင္းလ်က္ရွိသျဖင့္ သင့္ေလ်ာ္မည့္ ေဘးကင္းလုံၿခဳံစိတ္ခ်ေရး စည္း မ်ဥ္းတခ်ိဳ႕ကိုလည္း ျပ႒ာန္းထားၿပီးျဖစ္ပါသည္။

#လိုအပ္မွသုံးေခြၽတာသုံး။

နိုင္ငံေတာ္က တိုင္ရင္းသားျပည္သူမ်ားအတြက္ ေဘးကင္းလုံၿခဳံေသာ လွ်ပ္စစ္သုံးစြဲေရးကို ေဖာ္ေဆာင္ေပးေနေသာ္လည္း ျပည္သူမ်ားအေနျဖင့္ လွ်ပ္စစ္အား သုံးစြဲမႈကို ၿခိဳးၿခံေခြၽတာရပါမည္။ အမွန္တကယ္ လိုအပ္မွသုံးသင့္ၿပီး မျဖစ္မေနသုံးစြဲသည့္အခါ၌ အေလအလြင့္မရွိေစရန္ အသိသတိရွိရပါမည္။ ေအာက္ေဖာ္ျပပါ နည္း လမ္းမ်ားအတိုင္း ျပဳမူက်င့္ႀကံျခင္းျဖင့္ လွ်ပ္စစ္မီတာယူနစ္မ်ား ေလ်ာ့က်သြားကာ မိသားစုအတြင္း ေငြကုန္ေၾကးက်သက္သာသြားၿပီး နိုင္ငံေတာ္အတြက္လည္း ၀န်ထုပ် ၀န်ပိုး ေလ်ာ့က်ေစမည္ ျဖစ္ပါသည္။

         တီဗြီ၊ ဗီစီဒီစက္၊ play station၊ ကြန္ပ်ဴတာႏွင့္ အျခားလွ်ပ္စစ္ပစၥည္းမ်ားကို အသုံးမလိုေတာ့ပါက မီးခလုတ္မ်ားပိတ္ထားပါ။ အကယ္၍ ပလပ္တပ္ၿပီး stand by mode (သို႔မဟုတ္) power ဖြင့္ထားခဲ့လွ်င္ မီးသုံးစြဲမႈ ၁၀ ရာခိုင္ႏႈန္း သက္သာေစမည္ ျဖစ္ပါသည္။ အေၾကာင္းတစ္စုံတစ္ရာေၾကာင့္ ကြန္ပ်ဴတာ သုံးစြဲ ရာမွ ေခတၱမွ်သာပိတ္ထားလိုပါက sleep mode ျဖင့္ ထားရွိခဲ့နိုင္ပါသည္။ တစ္ေန႕တာေဆာင္႐ြက္စရာမ်ား ၿပီးစီး၍ ကြန္ပ်ဴတာအသုံးမလိုေသာ အခ်ိန္တြင္ power လုံးဝ ပိတ္လိုက္ျခင္းျဖင့္ စြမ္းအင္ကို ေခြၽတာနိုင္ပါလိမ့္မည္။

         မိမိအိမ္၌ လက္ရွိသုံးစြဲေနေသာ လွ်ပ္စစ္မီးေခ်ာင္း၊ မီးလုံးမ်ားအစား Energy saving စာသားပါရွိေသာ မီးေခ်ာင္း၊ မီးလုံးမ်ားကို အစားထိုး သုံးစြဲေစလိုပါ သည္။ ၄င္းပစၥည္းက လက္ရွိသုံးစြဲေနေသာ မီးေခ်ာင္း၊ မီးလုံးမ်ားထက္ အေတာ္အတန္ ေစ်းႏႈန္းျမင့္မားနိုင္ေသာ္လည္း ၾကာရွည္ခံနိုင္ရည္ရွိမႈအျပင္ လွ်ပ္စစ္ စြမ္းအင္ကိုပါ ပိုမို သက္သာေစသျဖင့္ သုံးစြဲသူမ်ားအတြက္ တြက္ေခ်ကိဳက္ပါသည္။

         ယေန႕လူအမ်ားအျပား သံုံးလေ့ရှိကြသော ဘုရားခန္းရွိ ဘုရားဆင္းတုေတာ္ ေနာက္ခံမီးဆိုင္း၊ မီးလုံးမ်ားအစား LED spot light မ်ားကို ေျပာင္းလဲသုံး စြဲ ေပးနိုင္ပါသည္။ ဤနည္းက လွ်ပ္စစ္မီတာခ ထက္၀က္ေက်ာ္မွ် သက္သာသြားမည္ ျဖစ္ပါသည္။

         အိပ္ခန္းအတြက္ အလင္းေရာင္ပိုမိုရရွိေစရန္ ေျခတံရွည္မီးတိုင္ (သို႔မဟုတ္) မီးအိမ္ တို႔ကိုေျပာင္းလဲအသုံးျပဳသင့္ပါသည္။ နံရံႏွစ္ဘက္မွ အလင္းျပန္မႈရရွိၿပီး အလင္းေရာင္ ပိုမို ေကာင္းမြန္စြာရရွိေစရန္ အခန္းနံရံေထာင့္တြင္ထား၍ သုံးစြဲသင့္ပါသည္။

         အဝတ္ေလွ်ာ္စက္ျဖင့္ အဝတ္ေလွ်ာ္ရာတြင္လည္း ေလွ်ာ္ကန္၏ သုံးပုံ ႏွစ္ပုံစာအဝတ္ရွိမွသာ ေလွ်ာ္သင့္ပါသည္။ ေလွ်ာ္ဖြတ္ၿပီးေနာက္ အေျခာက္ခံစက္ ထက္ ေရညွစ္သည့္စက္ကို ပိုမို ဦးစားေပးသုံးသင့္ပါသည္။ အေျခာက္ခံစက္ကိုအသုံးျပဳ၍ ေျခာက္ေသြ႕ေစျခင္းထက္ သဘာဝေနေရာင္ျခည္၊ သဘာဝေလထု ႏွင့္ ေျခာက္ေသြ႕ေစျခင္းက မီတာခေခြၽတာရာေရာက္သလို အ၀တ္အထည္၏ အရည္အေသြးက်ဆင္းမႈကိုလည္း သက္သာေစပါသည္။ ေရညွစ္စက္ထဲမွ အဝတ္မ်ားကို ေသခ်ာစြာ ခါၿပီးလွမ္းျခင္းျဖင့္လည္း ေၾကမြမႈနည္းၿပီး မီးပူတိုက္ရာမွာ သက္သာေစသည့္အတြက္ လွ်ပ္စစ္စြမ္းအင္ေခြၽတာ ရာေရာက္ပါသည္။

         Air-con filter မ်ားကို ပုံမွန္သန႔္ရွင္းေရး လုပ္ေပးသင့္ပါသည္။ သို႔မဟုတ္ပါက Air-con filter မွာ ေလထုထဲမွ မသန႔္ရွင္းေသာဖုန္မႈန႔္မ်ား ျပည့္ေနၿပီး Air-con မွာ ပုံမွန္ထက္ပို၍ အလုပ္လုပ္ရသျဖင့္ လွ်ပ္စစ္စြမ္းအင္ကို ပိုမို ကုန္က်ေစသည့္ျပင္ မီတာကုန္သေလာက္ အက်ိဳးမရွိနိုင္ဘဲ အေအးဓာတ္ေလ်ာ့ေန ပါသည္။

         ေရခဲေသတၱာထဲတြင္ အစားအေသာက္မ်ား ျပည့္က်ပ္မေနေစရန္ ဂ႐ုျပဳသင့္ပါသည္။ ျပည့္က်ပ္စြာထည့္မိပါက ေရခဲေသတၱာလည္ပတ္မႈ ေကာင္းစြာ မရရွိနိုင္ ေတာ့ဘဲ ပိုမို အလုပ္လုပ္ရၿပီး စြမ္းအင္ပိုကုန္ေစနိုင္ပါသည္။ အပူေငြ႕ရွိေသာ အစားအေသာက္မ်ားကို ေရခဲေသတၱာထဲသို႔ထည့္၍ သိမ္းဆည္းမည္ဆိုပါက အျပင္မွာ အေအးခံၿပီးမွ သိမ္းဆည္းသင့္ပါသည္။ အခ်ိဳ႕ေသာ အရည္မ်ားကို အဖုံးပါေသာ ဘူး၊ ခြက္တို႔ျဖင့္ထည့္ျခင္းကလည္း အေငြ႕ျပန္ျခင္းေၾကာင့္ ေရခဲ ေသတၱာ အလုပ္မ်ားမ်ားလုပ္ရၿပီး လွ်ပ္စစ္စြမ္းအင္ကုန္က်ေစျခင္းမွ ကာကြယ္ရာေရာက္ပါသည္။ ထို႔ျပင္ ေအးခဲေသာအရာမ်ားအား အရည္ေပ်ာ္ရန္ ျပဳလုပ္ ရာတြင္လည္း အျပင္သို႔ထုတ္ထားျခင္းထက္ ေရခဲေသတၱာ၏ သာမန္အေအးခန္း(ေရမခဲေသာအခန္း)တြင္ ေခတၱမွ်ထားၿပီး ေပ်ာ္ေစျခင္းက ၎၏အေအး ဓာတ္ႏွင့္ပင္ အျခားအရာမ်ားကိုပါ ေအးေစနိုင္ၿပီး ေရခဲေသတၱာ၏ လွ်ပ္စစ္စြမ္းအင္သုံးစြဲမႈကို ေလွ်ာ့ခ်ေပးနိုင္ပါသည္။

         အစားအေသာက္ခ်က္ျပဳတ္ရန္အတြက္ လွ်ပ္စစ္မီးဖိုျဖင့္ အသုံးျပဳသည္ဆိုလွ်င္ တစ္မ်ိဳးၿပီးတစ္မ်ိဳးဆက္တိုက္ ခ်က္ျပဳတ္နိုင္ရန္ အဆင္သင့္ စီစဥ္ထားသင့္ ပါသည္။ ဤနည္းက အခ်ိန္ကုန္သက္သာေစ႐ုံမွ်မက လွ်ပ္စစ္ယူနစ္ကို ေခြၽတာရာေရာက္ပါသည္။

         စားခါနီးမွ အပူျပန္ႏႊေးျခင္းႏွင့္ ပမာဏအနည္းငယ္ကို ခ်က္ျပဳတ္ျခင္းတို႔အတြက္ microwave (သို႔မဟုတ္) induction cooker မ်ားျဖင့္သာ ျပဳလုပ္ သင့္ပါ သည္။ ထိုပစၥည္းမ်ားသည္ လွ်ပ္စစ္စြမ္းအင္ကို ပိုမိုသုံးစြဲနိုင္ေသာ္လည္း ျမန္ျမန္ဆန္ဆန္ ခ်က္ျပဳတ္နိုင္ျခင္းေၾကာင့္ လွ်ပ္စစ္မီးဖိုႏွင့္ယွဥ္လွ်င္ စြမ္းအင္ကို ပိုမို ေခြၽတာနိုင္ပါသည္။

         အကင္စက္ကို အသုံးျပဳမည္ဆိုလွ်င္လည္း ႀကိဳတင္မီးဖြင့္ထားျခင္းႏွင့္ အဖုံးကိုအခ်ိန္ၾကာျမင့္စြာ ဖြင့္ထားျခင္းမ်ိဳးကို ေရွာင္ၾကဥ္သင့္ပါသည္။

         ေကာ္ဖီ၊ လက္ဖက္ရည္ေသာက္သုံး လို၍ ေရႏြေးတည္ေသာအခါတြင္ ေရကို လိုအပ္ေသာပမာဏထက္ ပိုမတည္သင့္ေပ။ ပမာဏမ်ားေလ လွ်ပ္စစ္စြမ္းအင္ စြဲရန္ ပိုလိုအပ္ေလျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ၎အခ်က္သည္လည္း စြမ္းအင္ေခြၽတာျခင္းအတြက္ လိုအပ္ပါသည္။ သို႔မွသာ မိမိသုံးစြဲေသာပစၥည္းမ်ား၏ အရည္အ ေသြးကို ၾကာရွည္စြာထိန္းသိမ္းအသုံးျပဳနိုင္ၿပီး လွ်ပ္စစ္စြမ္းအင္ကိုလည္း ေခြၽတာရာေရာက္မည္ျဖစ္ပါသည္။

         ယေန႕ျမန္မာနိုင္ငံတြင္ လူတန္းေစ့နီးပါး လက္ကိုင္ဖုန္းမ်ားကို သုံးစြဲနိုင္ၿပီျဖစ္ရာ ဖုန္းမ်ားအားသြင္းရာ၌ ဘက္ထရီမီးအားျပည့္ၿပီ ျဖစ္ေသာ္လည္း ဆက္လက္ အားသြင္းေနျခင္းက လွ်ပ္စစ္မီတာ ပိုကုန္သည့္အျပင္ ဖုန္း၏ခံနိုင္ရည္အား က်ဆင္းတတ္ပါသည္။ အခမသင့္ပါက ဖုန္းမီးေလာင္ျခင္း၊ ထိုမွတဆင့္ အိမ္မီး ေလာင္သည္အထိ မီးေဘးအႏၱရာယ္ျဖစ္ေစေသာ သာဓကမ်ားစြာ ရွိပါသည္။

#မီတာခသက္သာေစမည့္ အဲကြန္းဖြင့္နည္း။

႐ုပ္၀တၱဳပစၥည္းမ်ား ဆန္းသစ္လာသည္ႏွင့္အမွ် လူသားတို႔၏ ေတာင္းတခ်က္မ်ားကလည္း မဆုံးနိုင္ျဖစ္ေနၾကသည္။ ကမၻာႀကီး ပူႏြေးလာသည့္အေလ်ာက္ အဲကြန္း ေလေအးေပးစက္မ်ားက ေရွးေခတ္ကလို ဇိမ္ခံပစၥည္းသက္သက္ မဟုတ္ေတာ့ဘဲ မရွိမျဖစ္ အိမ္သုံးပစၥည္းတစ္ခုအျဖစ္ ေနရာယူေနပါသည္။ အဲကြန္းထိန္းကိရိ ယာ (Aircon Remote Control)က အပူခ်ိန္ကို အနိမ့္ဆုံးျဖစ္ေစသည့္ ၁၆ (သို႔မဟုတ္) ၁၈ ဒီဂရီတြင္ထားလွ်င္ ၂၅ ဒီဂရီမွာ ထားျခင္းထက္ ပိုေအးေသာေလမ်ား ထြက္ရွိ လာပါလိမ့္မည္။ ထိုအခါ အခန္းလည္း လ်င္လ်င္ျမန္ျမန္ ပိုေအးလိမ့္မည္ဟု လူအမ်ားစုက ထင္တတ္ၾကပါသည္။ ဤအေတြး လုံး၀ မမွန္ပါ။ အမွန္စင္စစ္ အဲကြန္းက ထြက္လာသည့္ ေလသည္ Remote Control သုံး၍ မိမိခ်ိန္ညွိထားေသာ အပူခ်ိန္ႏွင့္မသက္ဆိုင္ဘဲ တသမတ္တည္းသာ ျဖစ္ပါသည္။

ယေန႕ေခတ္ သုံးေနၾကေသာ Split Type Aircon မ်ားတြင္ Indoor Unit ႏွင့္ Outdoor Unit ဟူ၍ ႏွစ္ပိုင္းပါရွိသည္။ Indoor Unit ထဲရွိ Evaporator က အခန္း တြင္းေလထုထဲရွိ ေရေငြ႕မ်ားကို ဖ်ယ္ရွားေပးပါသည္။ Outdoor Unit ထဲရွိ Compressor ႏွင့္ Condenser တို႔က ေလထဲက အပူကိုဖယ္ရွားၿပီး ေလကိုေအးျမေအာင္ လုပ္ေပးပါသည္။ ဥပမာ အိမ္အျပင္မွာ ၃၅ ဒီဂရီ ရွိေနခ်ိန္ အခန္းတြင္းမွာ အဲကြန္းကို ၂၅ ဒီဂရီ ခ်ိန္ညွိထားပါက ၄င္း ၂၅ ဒီဂရီသို႔ မေရာက္မခ်င္း အဲကြန္း၏ Indoor Unit က အခန္းတြင္းရွိ ေလထုကို စုပ္ယူလိုက္၊ Outdoor Unit က ေလထဲက ေရေငြ႕ႏွင့္အပူတို႔ကို ဖယ္ရွားၿပီး ေအးျမေသာေလကို အခန္းတြင္းသို႔ ျပန္မႈတ္သြင္းလိုက္ တလွည့္စီ မွန္မွန္ျပဳလုပ္ေပးျခင္းျဖင့္ အခန္းတြင္းက အပူခ်ိန္ကို တျဖည္းျဖည္းက်ဆင္းသြားကာ ေအးျမလာေစပါသည္။ ဤနည္းျဖင့္ အခန္းတြင္းအပူခ်ိန္က်ဆင္းလာကာ သုံးစြဲသူသတ္မွတ္ထားေသာ အပူခ်ိန္ကိုေရာက္သည့္အခါ အဲကြန္းစံနစ္က အလိုအေလ်ာက္ ေခတၱရပ္ေပးပါသည္။ ထို႔ေနာက္ အခန္းတြင္းအပူခ်ိန္က ၂၅ ဒီဂရီအထက္ ျပန္ျမင့္တက္လာေသာအခါမွ အဲကြန္းက အလုပ္ ျပန္လုပ္ေပးပါသည္။

၄င္းျဖစ္စဥ္ကို ေလ့လာၾကည့္ပါ။ အိမ္ျပင္ဘက္က ၃၅ ဒီဂရီ အပူခ်ိန္ကိုေရွာင္သည့္အေနျဖင့္ မိမိအိမ္တြင္းမွာ ေအးျမလာေစရန္ Aircon Remote Control တြင္ ၂၅ ဒီဂရီထားသူႏွင့္ ၁၆ ဒီဂရီထားသူမ်ားတြင္ ဓာတ္အားသုံးစြဲမႈခ်င္း မတူေတာ့ေပ။ အခန္းတြင္းအပူခ်ိန္ကို ၁၆ ဒီဂရီ အထိခ်ထားျခင္းက အဲကြန္းလုပ္ေဆာင္ခ်က္အတြက္ ခက္ခဲသည့္အျပင္ ၄င္းအေနအထားသို႔ မေရာက္မခ်င္း အဲကြန္းက မနားတမ္းအလုပ္လုပ္ရသျဖင့္ လွ်ပ္စစ္မီတာခ အလြန္ကုန္က်ပါသည္။ ထို႔ျပင္ အဲကြန္းစက္အတြက္ ၀န်ပိစေပြီး သုံးစြဲနိုင္ေသာ သက္းတမ္းတိုေတာင္းေစ(ပ်က္လြယ္)ပါသည္။ က်န္းမာေရးရႈေထာင့္ကၾကည့္လွ်င္လည္း အခန္းအပူခ်ိန္ ၁၆ ဒီဂရီက အိမ္အျပင္ဘက္ အပူခ်ိန္ ၃၅ ဒီဂရီႏွင့္ ႏွစ္ဆခန့္ကြာဟေနသျဖင့္ အိမ္တြင္းမွ အိမ္ျပင္သို႔ အ၀င္အထြက္ျပဳလုပ္သည့္အခါ အလြန္ေအး၊ အလြန္ပူေသာ ခံစားခ်က္တို႔က လူကို ေသြးခုန္ႏႈန္းျမန္ဆန္ ကာ ဦးေခါင္းကိုက္ခဲေစၿပီး ဆိုး႐ြားေသာအေျခအေနမ်ိဳးတြင္ ေရွာ့ခ္(Shock) သတိလစ္ျခင္းကို ျဖစ္ေစနိုင္ပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ အဲကြန္းကို အေအးဆုံးဒီဂရီထားျခင္းက မီတာခ အလြန္မ်ားျခင္း၊ စက္ပ်က္လြယ္ျခင္း ႏွင့္ က်န္းမာေရးဆိုးက်ိဳးမ်ားကို ေပးပါသည္။ ထို႔နည္းတူစြာပင္ ပန္ကာ၏ေလတိုက္ႏႈန္းကို ခလုတ္ကို အဆုံးထိျမႇင့္ထားျခင္း ကလည္း ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးမ်ားေစပါသည္။

အခ်ဳပ္အားျဖင့္ဆိုေသာ္ လူမႈဘဝမ်ား ေခတ္မီဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္လာမႈႏွင့္အတူ အီလက္ထေရာနစ္မ်ား တိုးျမႇင့္သုံးစြဲလာၾကရာ တစ္ဖက္တြင္ လည္း အသုံးမတတ္ပါ က အျဖဳန္းျဖစ္ေစပါသည္။ နိုင္ငံေတာ္က ေက်းလက္ေဒသမ်ားပါမက်န္ လွ်ပ္စစ္မီးရရွိေစရန္၊ မီးေဘးအႏၱရာယ္ ကင္းေဝးေစရန္ ႏွင့္ စားသုံးသူမ်ား ေဘးအႏၱရာယ္ လုံၿခဳံ စိတ္ခ်မႈရွိေစရန္ စည္းမ်ဥ္းစည္းကမ္းမ်ား ထိထိေရာက္ေရာက္ ေရးဆြဲ ေဆာင္႐ြက္ေသာ္လည္း အဓိကမွာ ျပည္သူမ်ားျဖစ္သည္။ လွ်ပ္စစ္ႏွင့္အီလက္ထ႐ြန္နစ္ ပစၥည္းမ်ား သုံးစြဲၾကရာ၌ ေဘးအႏၱရာယ္ကင္းၿပီး လုံၿခဳံစိတ္ခ်မႈရွိေသာ ပစၥည္းမ်ားေ႐ြးခ်ယ္သုံးစြဲေရးႏွင့္ စည္းကမ္းစနစ္က်၍ အားလုံးသတိျပဳသုံးစြဲၾကမွသာ ေန႕စဥ္လူေနမႈဘဝတြင္ ေဘးအႏၱရာယ္ကင္းၿပီး စိတ္ခ်မ္းသာစြာေနနိုင္မည္ ျဖစ္ပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ အိမ္ေထာင္စုတိုင္းက လွ်ပ္စစ္ပစၥည္းမ်ားကို လိုအပ္မွသုံး ေခြၽတာသုံး ေဘးကင္းလုံၿခဳံမႈ သတိ ရွိၾကပါရန္ တိုက္တြန္း ႏွိုးေဆာ္လိုက္ရပါသည္။

ေစတနာမ်ားစြာ

#ေဆာင္းပါးရွင္ တင္ထက္ထက္ေဇာ္ Tin Htet Htet Zaw

အဖိုးတန်ရေကို ချွေတာသုံးစွဲပါ

 အဖိုးတန်ရေကို ချွေတာသုံးစွဲပါ

#ဆောင်းပါးရှင် တင်ထက်ထက်ဇော်

#Save_Water

#ရေသယံဇာတထိန်းသိမ်းရေး

(ကမ်ဘာတစ်ဖက်ခြမ်းမှာ  ကန္တာရဖြစ်နေပြီး အခြားတစ်ဖက်ခြမ်းမှာ မြေအောက်ရေခမ်းလာတာမျိုးတွေဟာ သစ်တော်ထိန်းသိမ်းမှုနဲလို့ နည်းမမှန်လို့ဆိုတဲ့ စကားတွေကြားနေရသလို အဖိုးတန်ရေချိုတွေရှားပါးလာတာကိုလည်း ကြုံနေရပါပြီ။ ကျွန်တော်တို့တွေ ပတ်၀န်းကျင်မှာမြင်နေရတဲ့ စည်းကမ်းမဲ့စွာ ရေသုံးစွဲနေမှုများအား ပြင်ဆင်နိုင်မယ်ဆိုရင် အတော်လေးတာသွားမှာပါ။ ဘုံဘိုင်ရေပိုက်ခေါင်းမှာ ရေခံထားတာ ပိုက်ခေါင်းကရေတွေ တလဟောကျနေတာ တနေကုန်၊ လက်ဆေးဘေစင်မှာ မျက်နှာသစ်တာ လက်ဆေးတဲ့အချိန် လက္ကို မျက်နှာကို ဆပ်ပြာသုတ်လိမ်းနေစဉ် ပိုက်ခေါင်းကို သည်အတိုင်းဆက်ဖွင့်ထားတာမျိုး၊ ပန်းကန်ဆေးရင် လိုသလောက်ရေထည့်မသုံးဘဲ ပိုက်ခေါင်းကို တေဝါေဝါဖွင့်ချထားတာမျိုး၊ သောက်မည့်ရေကို လိုသလောက်သာခွက်နဲ့ယူမသောက်ဘဲ ဗြန်းကနဲ ပက်ချလိုက်တာမျိုးတွေကနေ အဖိုးတန်ရေတွေ တစ်နေ့ဘယ်လောက်ဆုံးရံှုးနေပါလိမ့်မလဲ။)

               လူ့အရေး (၃) ပါးဖြစ်သည့်  စားရေး၊ ၀တ်ရေး၊ နေရေး  မ်ားစြာထဲမွာ သောက်သုံးရေ အလုံအလောက်ရရှိမှုကလည်း အခြေခံလိုအပ်ချက်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။  ခန္ဓာကိုယ်ကြီးအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော ရေနှင့်ပတ်သက်သည့် ဗဟုသုတဖြစ်ဖွယ်အချို့ကို မျှဝေလိုပါသည်။

         ဟိုက်ဒရိုဂျင်အက်တမ် နှစ်ခုနှင့် အောက်စီဂျင်အက်တမ် တစ်ခုတို့ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် ရရှိလာသော ဒြပ်ပေါင်းတစ်မျိုးဖြစ်သော ရေသည် လူ၊ တရိစ်ဆာန် မ်ားအတြက္သာမက သက်ရှိအပင်များအားလုံးအတွက်လည်း အရေးကြီးဆုံးအရာဖြစ်ပါသည်။

         ကမ်ဘာမြေမျက်နှာပြင် ဧရိယာအမ်ားစုကို ရေဖြင့်ဖုံးလွှမ်းထားသောကြောင့် နေရာအနှံ့အပြားတွင် ရေကို လြယ္ကူစြာ မြင်တွေ့နိုင်ပါသည်။

         ရေကို အရည်ပုံဆောင် ရေ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အစိုင်အခဲပုံဆောင် ရေခဲ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အငွေ့ပုံဆောင် ရေငွေ့ အဖြစ်လည်းကောင်း ပုံသဏ္ဌာန် (၃) မျိုးဖြင့် တွေ့ရပါသည်။

 ကမ်ဘာပေါ်ရှိရေများ၏ ၉၇ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဆားငံရည်များဖြစ်ကြပြီး သောက်သုံး၍ မရနိုင်ပါ။ ကျန်ရေချိုပမာဏ ၃ ရာခိုင်နှုန်းတွင် ၂ ရာခိုင်နှုန်းမှာလည်း ရေခဲဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားခြင်းကြောင့် လူသားတို့မသုံးစွဲနိုင်ကြပေ။ ထို့ကြောင့် လူတို့အတွက် အမှန်တကယ် သုံးစွဲနိုင်သော ရေချိုပမာဏမှာ ၁ ရာခိုင်နှုန်း မွ်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ရာခိုင်နှုန်းအားဖြင့် အလွန်နည်းပါးသော်လည်း အဆိုပါရေများက ဂါလန်အားဖြင့် အမြောက်အများဖြစ်နေသဖြင့် ကမ်ဘာ့လူသားတို့ နေ့စဉ် သုံးစွဲနေရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

 ရေ၏ သေဘာသဘာ၀အရ စဉ်ဆက်မပြတ် အငွေ့ပြန်ခြင်း၊ မိုးရွာချခြင်း နှင့် မြစ်များမှတစ်ဆင့် စီးဆင်းခြင်း စသည်ဖြင့် သံသရာ လည်ပတ်လျက်ရှိကာ လေနှင့်အတူပါသွားသော ကုန်းပေါ်မှရေငွေ့ပမာဏများသည် မြစ်များတွင်စီးဆင်းနေသည့် ပမာဏနှင့် တူညီကြပါသည်။

 အသံလှိုင်းများသည် လေတွင်သွားသော အမြန်နှုန်းထက်၊ ရေတွင် သုံးဆမွ်ပို၍ လျှင်မြန်စွာ ဖြတ်သန်းနိုင်စွမ်းရှိပါသည်။

ရေ၏ထူးခြားချက်မှာ ခဲသွားသည့်အခါ ထုထည်ကြီးလာပြီး အလေးချိန်ပေါ့သွားလေ့ရှိပါသည်။ ထို့ကြောင့် ရေခဲတွေက ရေပေါ်မှာ ပေါလောပေါ်နေ ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

လူသားတိုင်းအတွက် မရှိမဖြစ် ရေ။

လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ သုံးပုံနှစ်ပုံသော အလေးချိန်သည် ရေဖြစ်ပါသည်။ ဥပမာ ပေါင် ၁ဝဝ ကိုယ်အလေးချိန်ရှိသော လူတစ်ယောက်တွင် ရေ၏အလေးချိန်က ၆၅ ပေါင် ပါရှိနေပါသည်။ သွေးထဲတွင် ရေ ၉၂ ရာခိုင်နှုန်းပါ၀င်ပြီး ဦးနှောက်နှင့်ကြွက်သားတို့မှာ ရေ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်း နှင့် အရိုးထဲတွင် ရေဓာတ် ၂၂ ရာခိုင်နှုန်း အသီးသီး ဖွဲ့စည်း ပါရှိနေကြသည်။ ခန္ဓာကိုယ်မှ တစ်နေ့တာအတွင်း ပျမ်းမျှ အရည်ဓာတ် ၂ ဒသမ ၆ လီတာခန့် ဆုံးရှုံးနေပါသည်။ ၄င်းတို့မှာ ၀မျး(မစင်) မွ သုံည ဒသမ ၂ လီတာ၊ အသက်ရှုလမ်းကြောင်းမှ သုံည ဒသမ ၃ လီတာ၊ အေရျပား ချွေးထွက်ခြင်းမှ သုံည ဒသမ ၆ လီတာ၊ ဆီးမွ ၁ ဒသမ ၅ လီတာ ပမာဏရှိသော အရည်ဓာတ်များ နေ့စဉ် ဆုံးရှုံးနေပါသည်။ လူတစ်ယောက်၏ ခန္ဓာကိုယ်တွင်းရှိ ရေ ပမာဏသည် တစ်ရာခိုင်နှုန်း လျော့သွားသည်နှင့်တပြိုင်တည်း ရေသောက်ချင်စိတ်(ရေငတ်ခြင်း) ကို ဖြစ်ပေါ်ခံစားရပါသည်။

လူတို့ အစာမစားရဘဲ တစ္လအထိ အသက် ရှင်သန်နိုင်သော်လည်း၊ ရေမသောက်ဘဲ ငါးရက် (အလြန္ဆုံး ရက်သတ္တပတ်) ထက္ပို၍ အသက် မရှင်နိုင်ကြပေ။ ထို့ကြောင့် ရေလိုအပ်နေသူတစ်ဦး ရေမရလျှင် ချက်ချင်းသေနိုင်၍ ရေအသက် တစ်မနက် ဟု ဆိုရိုးစကား ရှိလေသည်။ ပျမ်းမျှအားဖြင့် လူသားတစ်ယောက် နှစ် ၈၀ ခန့် သက်တမ်းကာလအတွင်းမှာ ရေ ၇၅,၀၀၀ (ခုနှစ်သောင်းငါးထောင်) လီတာမွ် သောက်သုံးခဲ့ပါသည်။ မြေပေါ်မြေအောက် ရေများက ကမ်ဘာကြီး၏ အပူချိန်ကို ထိန်းညှိပေးနိုင်သလို၊ လူတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်ကိုလည်း အပူချိန် ညီညွတ်မျှတအောင် ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်ပါသည်။ ထိုမွ်မက ခန္ဓာကိုယ်ထဲရှိ အာဟာရပစ္စည်းများ၊ အောက်ဆီ ဂျင်၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်၊ ဟော်မုန်းများ နှင့် အညစ်အကြေးများကို တစ်နေရာမှတစ်နေရာသို့ သယ်ယူပို့ဆောင် ပေးသူကလည်း ရေသာလျှင် ဖြစ်ပါသည်။

ရေ၏ အခြားလုပ်ဆောင်ချက်များမှာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ ရောက်ရှိလာသော အစားအစာမ်ားကို ခွန်အားအဖြစ် ပြောင်းလဲပေးခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ပိုလျှံပြီး မလို လားအပ်သော အရည်များနှင့် အဆိပ်အတောက်တွေကို ဆီး၊ ၀မျး၊ သွေး၊ ချွေး၊ ချွဲသလိပ် အဖြစ်စွန့်ထုတ်ပေးခြင်း၊ အသက်ရှုခြင်းကို အထောက်အပံ့ဖြစ်စေခြင်း၊ အရိုး အဆက်များ ပွန်းတိုက်စားခြင်းမှ သက်သာစေခြင်း၊  ခန္ဓာကိုယ်တွင်း ဆဲလ္မ်ားကို အောက်စီဂျင်မပြတ်လပ်အောင် ထိန်းသိမ်းပေးခြင်း၊ သက်လုံကောင်းစေခြင်း၊  ခေါင်း ကိုက်ရောဂါ သက်သာခြင်း၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုကို ပြေပျောက်စေကာ စိတ်ကြည်လင်လန်းဆန်းစေခြင်း၊ ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ချေ အလားအလာကို လျော့ပါးသွားစေခြင်း၊ အမောအပမ်းခံနိုင်ပြီး လေ့ကျင့်ခန်းကြာကြာလုပ်နိုင်ခြင်း၊ အသားအရေကောင်းမွန်ပြီး အရွယ်တင်နုပျိုစေခြင်း၊ ၀က်ရူးပျံ၊ တီဘီ၊ ပန်းနာရင်ကျပ်၊ ကျောက်ကပ်၊ လည် ချောင်းနာ၊ နှာခေါင်း၊ ၀မ်းချုပ်၊ လိပ်ခေါင်းရောဂါ စသည်တို့ကို သက်သာစေခြင်း၊  အမြင်အာရုံ တိုးတက်ကောင်းမွန်စေခြင်း စသည်ဖြင့် ဘက်ပေါင်းစုံမှကောင်းကျိုးပြု နိုင်သဖြင့်   ရေ  သည် လူသားတိ့ုအတွက် မရှိမဖြစ်အရာဖြစ်ပေသည်။

ရေဓာတ်အလွန်များပြားစွာ ဆုံးရှုံးသွားချိန်တွင် ခန္ဓာကိုယ်က ထိန်းညှိနိုင်မှုမရှိတော့ခြင်း (သို့မဟုတ်) ရေဓာတ်ခမ်း ခြောက်လာခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။ အေသး စား ရေဓာတ်ခန်းခြောက်မှုမှ ပြင်းထန်သော ရေဓာတ်ခန်းခြောက်မှုအထိ ရောဂါလက္ခဏာများတွင် ရေဆာလောင်မှု ပိုမိုဆိုးလာခြင်း၊ ခံတွင်းခြောက်သွေ့ခြင်း နှင့် လွ်ာ ရောင်ရမ်းခြင်း၊ အားနည်းခြင်း၊ ခေါင်းမူးခြင်း၊ ရင်တလှပ်လှပ်ဖြစ်ခြင်း၊ စိတ်အာရုံရှုပ် ထွေးခြင်း၊ ရင်တုန်ခြင်း၊ ဆီးပမာဏလျော့နည်းခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။ ရေဓာတ်ခမ်းခြောက်မှု ခံစားနေရသူအတွက် တစ်ရက် ထက်ကျော်၍ အော့အန်ခြင်း၊ ကိုယ်အပူချိန် ၁၀၁ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်ထက် ပို၍များခြင်း၊ နှစ်ရက်ကျော်လွန်သည် အထိ ၀မ်းလျောခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန် လျော့ကျခြင်း၊ ဆီးနည်းခြင်း၊ အားနည်းခြင်းနှင့် အာရုံရှုပ်ထွေးခြင်း စသည်တို့ကြုံရပါက ဆရာ၀န်နှင့် အဆောတလျင် ပြပါ။ အကယ်၍ ကိုယ်အပူချိန် ၁၀၃ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုကထက်ပို၍ ဖ်ားနားပါက ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ တက်ခြင်း၊ အသက်ရှုရခက်ခဲခြင်း၊ ပြီးခဲ့သော ၁၂ နာရီအတွင်း ဆီးမသွားခြင်း ကဲ့သို့ ပြဿနာများကြုံတွေ့ရပါက ၄င်းလူနာကို အရေးပေါ်ဌာနသို့ ပို့ဆောင်ပေးရပါမည်။

ရေတွင် အာဟာရ နှင့် ကယ်လိုရီမပါသော်လည်း သန့်ရှင်းဘေးကင်းသော ရေသည် လူသားနှင့် သက်ရှိများအတွက် အထက်ပါအတိုင်း အလွန်အရေးပါလှ သည်။ ထို့ကြောင့် ကမ်ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာနေ့၏ နေ့တစ်နေ့ ဆောင်ပုဒ်တွင် ဘ၀အတွက် ရေ ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ကြောင်း လေ့လာသိရသည်။ ယနေ့အထိ ကမ်ဘာပေါ်တွင် စား နပ်ရိက္ခာ မဖူလုံသော လူသားများရှိနေသလို သန့်ရှင်းသော သောက်သုံးရေမရသည့် နိုင်ငံ နှင့် လူသားမ်ား ရှိနေဆဲဖြစ်ပါသည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်ထဲတွင် ကမ်ဘာ့လူဦးရေ ထက်၀က်ခန့်သည် ရေကို အခြေခံသောရောဂါများကို ရင်ဆိုင်ရဖွယ်ရှိကြောင်း ပညာရှင်များက သုံးသပ်ထားသည်။ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတွင် ၂၀၅၀ ပြည့်နှစ်မှာ လူဦးရေ သန်းပေါင်း ၃၅၀၀ ခန့် ရေရှားပါးပြတ်လပ်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်ရဖွယ်ရှိကြောင်း ကမ်ဘာ့ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ကြီးက ကြိုတင်ခန့်မှန်းထားသည်။

အရေးပါသော ရေသယံဇာတ။

အထက်တွင် ဖော်ပြထားသကဲ့သို့ ရေသည် သက်ရှိသတ္တဝါများအတွက် အရေးပါဆုံးဓာတ်ဖြစ်ပြီး ရေဓာတ်မရှိပါက အသက်ရှင်ရန် မလွယ်ကူပေ။ ထို့ကြောင့် မတ္လ ၂၂ ရက်နေ့ကို  ကမ်ဘာ့ရေသယံဇာတနေ့ @ World Water Day   အဖြစ်  The United Nation General Assembly က ကြီးမှူး၍ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် စတင် သတ်မှတ်ပြီး အဖွဲ့၀င်နိုင်ငံတိုင်းတွင် ကျင်းပလာခဲ့ကြရာ၊ ယခုဆိုလျှင် (၂၈) နှစ်ပြည့်ခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါသည်။ ထိုသို့ကျင်းပရခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်များမှာ ရေသယံဇာတ ထိန်း သိမ်းရန်၊ ရေအခက် မကြုံစေရန်၊ ရေကို စနစ်တကျသုံးစွဲကြရန်၊ လုံခြုံဘေးကင်းသည့်ရေ၊ ကောင်းမွန်သည့်ရေ နှင့် သန့်ရှင်းမှုစနစ်တို့ကို လက်လှမ်းမမီဘဲ ကျန်ရှိခဲ့သူ များစွာအတွက် အကြောင်းအရင်းများ အလေးထားရှာဖွေ ဖြေရှင်းပေးကြရန်နှင့် ရေသယံဇာတ၏အရေးပါမှုကို ဂရုပြုမိလာကြစေရန် ဖြစ်သည်။ ၄င်းမတိုင်ခင်မှာလည်း နှစ်စဉ် မတ္လ ၁၄ ရက်နေ့ကို နိုင်ငံတကာ မြစ်ချောင်း၊ အင်းအိုင်များနေ့ ဟု သတ်မှတ်ကျင်းပ ကြပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း အမျိုးသားအဆင့် ရေအရင်းအမြစ် ကော်မတီကကြီးမှူး၍ ရေ နှင့် သဘာ၀ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု ဆိုင်ရာ အသိပညာပေး ဟောပြောဆွေးနွေးပွဲများကို ကျင်းပပြုလုပ်လေ့ရှိပါသည်။

ရေချိုသည် လူနှင့်တိရစၦာန်များ၊ အပင်များ ရှင်သန်ရေးအတွက် မရှိမဖြစ် အရေးပါသည့် လိုအပ်ချက် တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ထို့အတူ ရေသည် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်မှုတွင်လည်း အဓိကအခန်းကဏ္႑တွင် ပါ၀င်နေပါသည်။ လက်ရှိတွင် ကမ်ဘာ့လူဦးရေ တစ်ဘီလီယံခန့်သည် လုံခြုံဘေးကင်းသည့် သောက်သုံးရေ မရရှိနိုင်သေး သည့်အတွက် ၄င်းတို့၏ ကျန်းမာရေး၊ ပညာရေး နှင့် အသက်မွေး၀မ်းကျောင်း လုပ်ငန်းများအပေါ် သက်ရောက်မှုများ ရှိနေသည်။ ကမ်ဘာ့လူဦးရေ ၂ ဒသမ ၃ ဘီလီယံ ခန့်သည်လည်း ကောင်းမွန်သည့် မိလ္လာစနစ်ဖြင့် အလှမ်းဝေးနေဆဲ ဖြစ်သည့်အတွက် ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေ ညီလာခံက ၂၀၁၈ - ၂၀၂၈ ခုနှစ်အထိကို ရေသယံဇာတ ဆိုင်ရာ စဉ်ဆက်မပြတ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများအတွက် အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်ရန် ဆယ်စုနှစ်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။

ရေချိုရှားပါးရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းများတွင် ကမ်ဘာ့ရာသီဥတု ပြောင်းလဲလာပြီး ကမ်ဘာကြီး ပူနွေးလာခြင်း၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်များ ထိခိုက်ပျက်စီးလာခြင်း၊ ရှိရင်းစွဲ ရေချိုအရင်းအမြစ်များကို ရေရှည်တည်တံ့အောင် ထိန်းသိမ်းမထားနိုင်ခြင်း၊ မြို့ပြများတွင် ရေဆိုးများစွန့်ပစ်မှု စနစ္တက် မပြုလုပ်ခြင်း၊ မိလ္လာစနစ်များ စနစ်မကျခြင်း၊ အမှိုက်များကို မဆင်မခြင်စွန့်ပစ်ခြင်း၊ ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ် မဟုတ်သော ရေချိုအရင်းအမြစ် ပျက်စီးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းတို့က အဓိကကျသည်။ ထို့ကြောင့်  နှစ်စဉ် ရွာသွန်းသည့် မိုးရေကို သိုလှောင်ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ မြေအောက်ရေ စိမ့်ဝင်နိုင်ရေးအတွက် သစ်ပင်သစ်တောများ ပြုစုပျိုးထောင်ခြင်း၊ မြို့ပြများတွင် ရေစိမ့်ဝင်နိုင်မည့် ဧရိယာများနှင့် ရေကန်များ ဖန်တီးတည်ဆောက်ခြင်း၊ အမှိုက်၊ ရေဆိုးနှင့် မိလ္လာစွန့်ပစ်မှုများ စနစ္တက် တည်ထောင်ခြင်း စသည့် နည်းလမ်းများဖြင့် ရေသယံဇာတ ထိန်းသိမ်းရေး ဆောင်ရွက်မှုများဖြင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုအပေါ် ရင်ဆိုင်တုံ့ပြန်နိုင်ကြပေလိမ့်မည်။

အချုပ်အားဖြင့်ဆိုသော် ရာသီဥတုဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲလာမှုက အဓိကအချက်ဖြစ်နေပြီး မမြင်ရတဲ့သယံဇာတ ဟုခေါ်ကြသည့် မြေအောက်ရေ(အဝီစိရေ) မ်ား အလွန်အကျွံ ထုတ်ယူအသုံးပြုမှုကလည်း သတိပြုရမည့် အချက်တစ်ချက်ဖြစ်ပါသည်။ မျက်မှောက် ကာလတွင် ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်းနှင့် စားနပ်ရိက္ခာရရှိ နိုင်ခြေ နည်းပါးလာခြင်းတို့၏ အရင်းခံမှာ ရေအရင်းအမြစ်ပင် ဖြစ်သည်။ ကမ်ဘာ့လူဦးရေ တိုးပွားနေခြင်း၊ လူမှုဘ၀ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်းကြောင့် ရေသုံးစွဲမှု ပိုမိုများပြားလာခြင်း၊ စီမံခန့်ခွဲမှု အားနည်းသော နိုင်ငံများတွင် ရေပြုန်းတီးမှု များပြားလာခြင်း၊ ရေကို လိုအပ်သည်ထက် သုံးစွဲမှုပိုမို များပြားလာခြင်း၊ ဖွံ့ဖြိုးမှုအတွက် စက်ရုံ၊ အလုပ်ရုံများမှ ရေကို ပိုမိုသုံးစွဲရခြင်းနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကြောင့် ကမ်ဘာကြီး၌ ရေအရင်းအမြစ်များ တဖြည်းဖြည်းလျော့ပါးနေပါသည်။ ထို့ကြောင့် ကမ်ဘာသူ၊ ကမ်ဘာသားများ အေန ဖြင့် သဘာ၀ပတ်၀န်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ရေကိုချွေတာ သုံးစွဲခြင်းများကို အေလးထား လုပ်ဆောင်နိုင်မှသာ ရေသယံဇာတများ ရေရှည်တည်တံ့ရေးနှင့် ရေအရင်း အမြစ်များရရှိရေးအတွက် ယှဉ်ပြိုင်နေရသည့် ပဋိပက္ခများလျော့ပါးရေးကို အထောက်အကူပြုမည် ဖြစ်ပါသည်။ သို့ပါ၍ ရေသယံဇာတကို ထိန်းသိမ်းရန် တစ်ဦး တစ် ယောက်၊ တစ်မိသားစုမှသည် ရပ်ကွက်၊ မြို့နယ်၊ ကျေးရွာ၊ တိုင်းနှင့် ပြည်နယ်ရှိ လူသားအားလုံးတွင် ကိုယ်စီကိုယ်ငှ တာ၀န်ရှိပါကြောင်း နှင့် ယနေ့ယခု အချိန်မှစပြီး အလေ့အကျင့်ကောင်း တစ်ခုပြု၍ ရေတစ်တစ်ပေါက်မျှကိုပင် မိမိကြောင့် အလေ့အလွင့်မဖြစ်အောင် အဖိုးတန်ရေကို ချွေတာသုံးစွဲကြပါရန် အကြံပြုလိုက်ရပါသည်။

စေတနာများစွာ

#ဆောင်းပါးရှင် တင်ထက်ထက်ဇော်@ ပေါက်ပေါက် Tin Htet Htet Zaw

အဖိုးတန္ေရကို ေခြၽတာသုံးစြဲပါ

#ေဆာင္းပါးရွင္ တင္ထက္ထက္ေဇာ္

#Save_Water

#ေရသယံဇာတထိန္းသိမ္းေရး

(ကမၻာတစ္ဖက္ျခမ္းမွာ ကႏၱာရျဖစ္ေနျပီး အျခားတစ္ဖက္ျခမ္းမွာ ေျမေအာက္ေရခမ္းလာတာမ်ိဳးေတြဟာ သစ္ေတာ္ထိန္းသိမ္းမႈနဲလို႔ နည္းမမွန္လို႔ဆိုတဲ့ စကားေတြၾကားေနရသလို အဖိုးတန္ေရခ်ိဳေတြရွားပါးလာတာကိုလည္း ၾကံဳေနရပါျပီ။ ကၽြန္ေတာ္တို႔ေတြ ပတ္၀န္းက်င္မွာျမင္ေနရတဲ့ စည္းကမ္းမဲ့စြာ ေရသံုးစြဲေနမႈမ်ားအား ျပင္ဆင္ႏိုင္မယ္ဆိုရင္ အေတာ္ေလးတာသြားမွာပါ။ ဘံုဘိုင္ေရပိုက္ေခါင္းမွာ ေရခံထားတာ ပိုက္ေခါင္းကေရေတြ တလေဟာက်ေနတာ တေနကုန္၊ လက္ေဆးေဘစင္မွာ မ်က္ႏွာသစ္တာ လက္ေဆးတဲ့အခ်ိန္ လက္ကို မ်က္ႏွာကို ဆပ္ျပာသုတ္လိမ္းေနစဥ္ ပိုက္ေခါင္းကို သည္အတိုင္းဆက္ဖြင့္ထားတာမ်ိဳး၊ ပန္းကန္ေဆးရင္ လိုသေလာက္ေရထည့္မသံုးဘဲ ပိုက္ေခါင္းကို တေ၀ါေ၀ါဖြင့္ခ်ထားတာမ်ိဳး၊ ေသာက္မည့္ေရကို လိုသေလာက္သာခြက္နဲ႔ယူမေသာက္ဘဲ ျဗန္းကနဲ ပက္ခ်လိုက္တာမ်ိဳးေတြကေန အဖိုးတန္ေရေတြ တစ္ေန႕ဘယ္ေလာက္ဆံုးရံႈးေနပါလိမ့္မလဲ။)

               လူ႕အေရး (၃) ပါးျဖစ္သည့္ စားေရး၊ ၀တ္ေရး၊ ေနေရး မ်ားစြာထဲမွာ ေသာက္သုံးေရ အလုံအေလာက္ရရွိမႈကလည္း အေျခခံလိုအပ္ခ်က္တစ္ခု ျဖစ္ပါသည္။ ခႏၶာကိုယ္ႀကီးအတြက္ မရွိမျဖစ္လိုအပ္ေသာ ေရႏွင့္ပတ္သက္သည့္ ဗဟုသုတျဖစ္ဖြယ္အခ်ိဳ႕ကို မွ်ေဝလိုပါသည္။

         ဟိုက္ဒရိုဂ်င္အက္တမ္ ႏွစ္ခုႏွင့္ ေအာက္စီဂ်င္အက္တမ္ တစ္ခုတို႔ေပါင္းစပ္ျခင္းျဖင့္ ရရွိလာေသာ ျဒပ္ေပါင္းတစ္မ်ိဳးျဖစ္ေသာ ေရသည္ လူ၊ တရိစ္ဆာန္ မ်ားအတြက္သာမက သက္ရွိအပင္မ်ားအားလုံးအတြက္လည္း အေရးႀကီးဆုံးအရာျဖစ္ပါသည္။

         ကမၻာေျမမ်က္ႏွာျပင္ ဧရိယာအမ်ားစုကို ေရျဖင့္ဖုံးလႊမ္းထားေသာေၾကာင့္ ေနရာအႏွံ႕အျပားတြင္ ေရကို လြယ္ကူစြာ ျမင္ေတြ႕နိုင္ပါသည္။

         ေရကို အရည္ပုံေဆာင္ ေရ အျဖစ္လည္းေကာင္း၊ အစိုင္အခဲပုံေဆာင္ ေရခဲ အျဖစ္လည္းေကာင္း၊ အေငြ႕ပုံေဆာင္ ေရေငြ႕ အျဖစ္လည္းေကာင္း ပုံသဏၭာန္ (၃) မ်ိဳးျဖင့္ ေတြ႕ရပါသည္။

 ကမၻာေပၚရွိေရမ်ား၏ ၉၇ ရာခိုင္ႏႈန္းမွာ ဆားငံရည္မ်ားျဖစ္ၾကၿပီး ေသာက္သုံး၍ မရနိုင္ပါ။ က်န္ေရခ်ိဳပမာဏ ၃ ရာခိုင္ႏႈန္းတြင္ ၂ ရာခိုင္ႏႈန္းမွာလည္း ေရခဲျဖင့္ ဖုံးအုပ္ထားျခင္းေၾကာင့္ လူသားတို႔မသုံးစြဲနိုင္ၾကေပ။ ထို႔ေၾကာင့္ လူတို႔အတြက္ အမွန္တကယ္ သုံးစြဲနိုင္ေသာ ေရခ်ိဳပမာဏမွာ ၁ ရာခိုင္ႏႈန္း မွ်သာ ျဖစ္ပါသည္။ ရာခိုင္ႏႈန္းအားျဖင့္ အလြန္နည္းပါးေသာ္လည္း အဆိုပါေရမ်ားက ဂါလန္အားျဖင့္ အေျမာက္အမ်ားျဖစ္ေနသျဖင့္ ကမၻာ့လူသားတို႔ ေန႕စဥ္ သုံးစြဲေနရျခင္း ျဖစ္ပါသည္။

 ေရ၏ သေဘာသဘာ၀အရ စဥ္ဆက္မျပတ္ အေငြ႕ျပန္ျခင္း၊ မိုး႐ြာခ်ျခင္း ႏွင့္ ျမစ္မ်ားမွတစ္ဆင့္ စီးဆင္းျခင္း စသည္ျဖင့္ သံသရာ လည္ပတ္လ်က္ရွိကာ ေလႏွင့္အတူပါသြားေသာ ကုန္းေပၚမွေရေငြ႕ပမာဏမ်ားသည္ ျမစ္မ်ားတြင္စီးဆင္းေနသည့္ ပမာဏႏွင့္ တူညီၾကပါသည္။

 အသံလွိုင္းမ်ားသည္ ေလတြင္သြားေသာ အျမန္ႏႈန္းထက္၊ ေရတြင္ သုံးဆမွ်ပို၍ လွ်င္ျမန္စြာ ျဖတ္သန္းနိုင္စြမ္းရွိပါသည္။

ေရ၏ထူးျခားခ်က္မွာ ခဲသြားသည့္အခါ ထုထည္ႀကီးလာၿပီး အေလးခ်ိန္ေပါ့သြားေလ့ရွိပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ေရခဲေတြက ေရေပၚမွာ ေပါေလာေပၚေန ျခင္း ျဖစ္ပါသည္။

လူသားတိုင္းအတြက္ မရွိမျဖစ္ ေရ။

လူ႕ခႏၶာကိုယ္၏ သုံးပုံႏွစ္ပုံေသာ အေလးခ်ိန္သည္ ေရျဖစ္ပါသည္။ ဥပမာ ေပါင္ ၁ဝဝ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ရွိေသာ လူတစ္ေယာက္တြင္ ေရ၏အေလးခ်ိန္က ၆၅ ေပါင္ ပါရွိေနပါသည္။ ေသြးထဲတြင္ ေရ ၉၂ ရာခိုင္ႏႈန္းပါ၀င္ၿပီး ဦးႏွောက္ႏွင့္ႂကြက္သားတို႔မွာ ေရ ၇၅ ရာခိုင္ႏႈန္း ႏွင့္ အရိုးထဲတြင္ ေရဓာတ္ ၂၂ ရာခိုင္ႏႈန္း အသီးသီး ဖြဲ႕စည္း ပါရွိေနၾကသည္။ ခႏၶာကိုယ္မွ တစ္ေန႕တာအတြင္း ပ်မ္းမွ် အရည္ဓာတ္ ၂ ဒသမ ၆ လီတာခန့္ ဆုံးရႈံးေနပါသည္။ ၄င္းတို႔မွာ ၀မ်း(မစင္) မွ သုံည ဒသမ ၂ လီတာ၊ အသက္ရႈလမ္းေၾကာင္းမွ သုံည ဒသမ ၃ လီတာ၊ အေရျပား ေခြၽးထြက္ျခင္းမွ သုံည ဒသမ ၆ လီတာ၊ ဆီးမွ ၁ ဒသမ ၅ လီတာ ပမာဏရွိေသာ အရည္ဓာတ္မ်ား ေန႕စဥ္ ဆုံးရႈံးေနပါသည္။ လူတစ္ေယာက္၏ ခႏၶာကိုယ္တြင္းရွိ ေရ ပမာဏသည္ တစ္ရာခိုင္ႏႈန္း ေလ်ာ့သြားသည္ႏွင့္တၿပိဳင္တည္း ေရေသာက္ခ်င္စိတ္(ေရငတ္ျခင္း) ကို ျဖစ္ေပၚခံစားရပါသည္။

လူတို႔ အစာမစားရဘဲ တစ္လအထိ အသက္ ရွင္သန္နိုင္ေသာ္လည္း၊ ေရမေသာက္ဘဲ ငါးရက္ (အလြန္ဆုံး ရက္သတၱပတ္) ထက္ပို၍ အသက္ မရွင္နိုင္ၾကေပ။ ထို႔ေၾကာင့္ ေရလိုအပ္ေနသူတစ္ဦး ေရမရလွ်င္ ခ်က္ခ်င္းေသနိုင္၍ ေရအသက္ တစ္မနက္ ဟု ဆိုရိုးစကား ရွိေလသည္။ ပ်မ္းမွ်အားျဖင့္ လူသားတစ္ေယာက္ ႏွစ္ ၈၀ ခန့္ သက္တမ္းကာလအတြင္းမွာ ေရ ၇၅,၀၀၀ (ခုႏွစ္ေသာင္းငါးေထာင္) လီတာမွ် ေသာက္သုံးခဲ့ပါသည္။ ေျမေပၚေျမေအာက္ ေရမ်ားက ကမၻာႀကီး၏ အပူခ်ိန္ကို ထိန္းညွိေပးနိုင္သလို၊ လူတို႔၏ ခႏၶာကိုယ္ကိုလည္း အပူခ်ိန္ ညီၫြတ္မွ်တေအာင္ ထိန္းသိမ္းေပးနိုင္ပါသည္။ ထိုမွ်မက ခႏၶာကိုယ္ထဲရွိ အာဟာရပစၥည္းမ်ား၊ ေအာက္ဆီ ဂ်င္၊ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္၊ ေဟာ္မုန္းမ်ား ႏွင့္ အညစ္အေၾကးမ်ားကို တစ္ေနရာမွတစ္ေနရာသို႔ သယ္ယူပို႔ေဆာင္ ေပးသူကလည္း ေရသာလွ်င္ ျဖစ္ပါသည္။

ေရ၏ အျခားလုပ္ေဆာင္ခ်က္မ်ားမွာ ခႏၶာကိုယ္ထဲသို႔ ေရာက္ရွိလာေသာ အစားအစာမ်ားကို ခြန္အားအျဖစ္ ေျပာင္းလဲေပးျခင္း၊ ခႏၶာကိုယ္ထဲက ပိုလွ်ံၿပီး မလို လားအပ္ေသာ အရည္မ်ားႏွင့္ အဆိပ္အေတာက္ေတြကို ဆီး၊ ၀မ်း၊ ေသြး၊ ေခြၽး၊ ခြၽဲသလိပ္ အျဖစ္စြန့္ထုတ္ေပးျခင္း၊ အသက္ရႈျခင္းကို အေထာက္အပံ့ျဖစ္ေစျခင္း၊ အရိုး အဆက္မ်ား ပြန္းတိုက္စားျခင္းမွ သက္သာေစျခင္း၊ ခႏၶာကိုယ္တြင္း ဆဲလ္မ်ားကို ေအာက္စီဂ်င္မျပတ္လပ္ေအာင္ ထိန္းသိမ္းေပးျခင္း၊ သက္လုံေကာင္းေစျခင္း၊ ေခါင္း ကိုက္ေရာဂါ သက္သာျခင္း၊ ပင္ပန္းႏြမ္းနယ္မႈကို ေျပေပ်ာက္ေစကာ စိတ္ၾကည္လင္လန္းဆန္းေစျခင္း၊ ကင္ဆာျဖစ္နိုင္ေခ် အလားအလာကို ေလ်ာ့ပါးသြားေစျခင္း၊ အေမာအပမ္းခံနိုင္ၿပီး ေလ့က်င့္ခန္းၾကာၾကာလုပ္နိုင္ျခင္း၊ အသားအေရေကာင္းမြန္ၿပီး အ႐ြယ္တင္ႏုပ်ိဳေစျခင္း၊ ၀က္ရူးပ်ံ၊ တီဘီ၊ ပန္းနာရင္က်ပ္၊ ေက်ာက္ကပ္၊ လည္ ေခ်ာင္းနာ၊ ႏွာေခါင္း၊ ၀မ္းခ်ဳပ္၊ လိပ္ေခါင္းေရာဂါ စသည္တို႔ကို သက္သာေစျခင္း၊ အျမင္အာ႐ုံ တိုးတက္ေကာင္းမြန္ေစျခင္း စသည္ျဖင့္ ဘက္ေပါင္းစုံမွေကာင္းက်ိဳးျပဳ နိုင္သျဖင့္ ေရ သည္ လူသားတိ့ုအတြက္ မရွိမျဖစ္အရာျဖစ္ေပသည္။

ေရဓာတ္အလြန္မ်ားျပားစြာ ဆုံးရႈံးသြားခ်ိန္တြင္ ခႏၶာကိုယ္က ထိန္းညွိနိုင္မႈမရွိေတာ့ျခင္း (သို႔မဟုတ္) ေရဓာတ္ခမ္း ေျခာက္လာျခင္းကို ျဖစ္ေစသည္။ အေသး စား ေရဓာတ္ခန္းေျခာက္မႈမွ ျပင္းထန္ေသာ ေရဓာတ္ခန္းေျခာက္မႈအထိ ေရာဂါလကၡဏာမ်ားတြင္ ေရဆာေလာင္မႈ ပိုမိုဆိုးလာျခင္း၊ ခံတြင္းေျခာက္ေသြ႕ျခင္း ႏွင့္ လွ်ာ ေရာင္ရမ္းျခင္း၊ အားနည္းျခင္း၊ ေခါင္းမူးျခင္း၊ ရင္တလွပ္လွပ္ျဖစ္ျခင္း၊ စိတ္အာ႐ုံရႈပ္ ေထြးျခင္း၊ ရင္တုန္ျခင္း၊ ဆီးပမာဏေလ်ာ့နည္းျခင္း စသည္တို႔ ျဖစ္ေစနိုင္ပါသည္။ ေရဓာတ္ခမ္းေျခာက္မႈ ခံစားေနရသူအတြက္ တစ္ရက္ ထက္ေက်ာ္၍ ေအာ့အန္ျခင္း၊ ကိုယ္အပူခ်ိန္ ၁၀၁ ဒီဂရီ ဖာရင္ဟိုက္ထက္ ပို၍မ်ားျခင္း၊ ႏွစ္ရက္ေက်ာ္လြန္သည္ အထိ ၀မ္းေလ်ာျခင္း၊ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ေလ်ာ့က်ျခင္း၊ ဆီးနည္းျခင္း၊ အားနည္းျခင္းႏွင့္ အာ႐ုံရႈပ္ေထြးျခင္း စသည္တို႔ႀကဳံရပါက ဆရာ၀န္ႏွင့္ အေဆာတလ်င္ ျပပါ။ အကယ္၍ ကိုယ္အပူခ်ိန္ ၁၀၃ ဒီဂရီ ဖာရင္ဟိုကထက္ပို၍ ဖ်ားနားပါက ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊ တက္ျခင္း၊ အသက္ရႈရခက္ခဲျခင္း၊ ၿပီးခဲ့ေသာ ၁၂ နာရီအတြင္း ဆီးမသြားျခင္း ကဲ့သို႔ ျပႆနာမ်ားႀကဳံေတြ႕ရပါက ၄င္းလူနာကို အေရးေပၚဌာနသို႔ ပို႔ေဆာင္ေပးရပါမည္။

ေရတြင္ အာဟာရ ႏွင့္ ကယ္လိုရီမပါေသာ္လည္း သန့္ရွင္းေဘးကင္းေသာ ေရသည္ လူသားႏွင့္ သက္ရွိမ်ားအတြက္ အထက္ပါအတိုင္း အလြန္အေရးပါလွ သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ကမၻာ့စားနပ္ရိကၡာေန႕၏ ေန႕တစ္ေန႕ ေဆာင္ပုဒ္တြင္ ဘ၀အတြက္ ေရ ဟု သတ္မွတ္ခဲ့ေၾကာင္း ေလ့လာသိရသည္။ ယေန႕အထိ ကမၻာေပၚတြင္ စား နပ္ရိကၡာ မဖူလုံေသာ လူသားမ်ားရွိေနသလို သန့္ရွင္းေသာ ေသာက္သုံးေရမရသည့္ နိုင္ငံ ႏွင့္ လူသားမ်ား ရွိေနဆဲျဖစ္ပါသည္။ ၂၀၂၅ ခုႏွစ္ထဲတြင္ ကမၻာ့လူဦးေရ ထက္၀က္ခန့္သည္ ေရကို အေျခခံေသာေရာဂါမ်ားကို ရင္ဆိုင္ရဖြယ္ရွိေၾကာင္း ပညာရွင္မ်ားက သုံးသပ္ထားသည္။ ဖြံ႕ၿဖိဳးဆဲနိုင္ငံမ်ားတြင္ ၂၀၅၀ ျပည့္ႏွစ္မွာ လူဦးေရ သန္းေပါင္း ၃၅၀၀ ခန့္ ေရရွားပါးျပတ္လပ္မႈႏွင့္ ရင္ဆိုင္ရဖြယ္ရွိေၾကာင္း ကမၻာ့ကုလသမဂၢအဖြဲ႕ႀကီးက ႀကိဳတင္ခန့္မွန္းထားသည္။

အေရးပါေသာ ေရသယံဇာတ။

အထက္တြင္ ေဖာ္ျပထားသကဲ့သို႔ ေရသည္ သက္ရွိသတၱဝါမ်ားအတြက္ အေရးပါဆုံးဓာတ္ျဖစ္ၿပီး ေရဓာတ္မရွိပါက အသက္ရွင္ရန္ မလြယ္ကူေပ။ ထို႔ေၾကာင့္ မတ္လ ၂၂ ရက္ေန႕ကို ကမၻာ့ေရသယံဇာတေန႕ @ World Water Day အျဖစ္ The United Nation General Assembly က ႀကီးမႉး၍ ၁၉၉၃ ခုႏွစ္တြင္ စတင္ သတ္မွတ္ၿပီး အဖြဲ႕၀င္နိုင္ငံတိုင္းတြင္ က်င္းပလာခဲ့ၾကရာ၊ ယခုဆိုလွ်င္ (၂၈) ႏွစ္ျပည့္ခဲ့ၿပီ ျဖစ္ပါသည္။ ထိုသို႔က်င္းပရျခင္း၏ ရည္႐ြယ္ခ်က္မ်ားမွာ ေရသယံဇာတ ထိန္း သိမ္းရန္၊ ေရအခက္ မႀကဳံေစရန္၊ ေရကို စနစ္တက်သဳံးစြဲၾကရန္၊ လုံၿခဳံေဘးကင္းသည့္ေရ၊ ေကာင္းမြန္သည့္ေရ ႏွင့္ သန့္ရွင္းမႈစနစ္တို႔ကို လက္လွမ္းမမီဘဲ က်န္ရွိခဲ့သူ မ်ားစြာအတြက္ အေၾကာင္းအရင္းမ်ား အေလးထားရွာေဖြ ေျဖရွင္းေပးၾကရန္ႏွင့္ ေရသယံဇာတ၏အေရးပါမႈကို ဂ႐ုျပဳမိလာၾကေစရန္ ျဖစ္သည္။ ၄င္းမတိုင္ခင္မွာလည္း ႏွစ္စဥ္ မတ္လ ၁၄ ရက္ေန႕ကို နိုင္ငံတကာ ျမစ္ေခ်ာင္း၊ အင္းအိုင္မ်ားေန႕ ဟု သတ္မွတ္က်င္းပ ၾကပါသည္။ ျမန္မာနိုင္ငံတြင္လည္း အမ်ိဳးသားအဆင့္ ေရအရင္းအျမစ္ ေကာ္မတီကႀကီးမႉး၍ ေရ ႏွင့္ သဘာ၀ ရာသီဥတုေျပာင္းလဲမႈ ဆိုင္ရာ အသိပညာေပး ေဟာေျပာေဆြးႏြေးပြဲမ်ားကို က်င္းပျပဳလုပ္ေလ့ရွိပါသည္။

ေရခ်ိဳသည္ လူႏွင့္တိရစၦာန္မ်ား၊ အပင္မ်ား ရွင္သန္ေရးအတြက္ မရွိမျဖစ္ အေရးပါသည့္ လိုအပ္ခ်က္ တစ္ရပ္ျဖစ္သည္။ ထို႔အတူ ေရသည္ နိုင္ငံတစ္နိုင္ငံ ဖြံ႕ၿဖိဳး တိုးတက္မႈတြင္လည္း အဓိကအခန္းက႑တြင္ ပါ၀င္ေနပါသည္။ လက္ရွိတြင္ ကမၻာ့လူဦးေရ တစ္ဘီလီယံခန့္သည္ လုံၿခဳံေဘးကင္းသည့္ ေသာက္သုံးေရ မရရွိနိုင္ေသး သည့္အတြက္ ၄င္းတို႔၏ က်န္းမာေရး၊ ပညာေရး ႏွင့္ အသက္ေမြး၀မ္းေက်ာင္း လုပ္ငန္းမ်ားအေပၚ သက္ေရာက္မႈမ်ား ရွိေနသည္။ ကမၻာ့လူဦးေရ ၂ ဒသမ ၃ ဘီလီယံ ခန့္သည္လည္း ေကာင္းမြန္သည့္ မိလႅာစနစ္ျဖင့္ အလွမ္းေဝးေနဆဲ ျဖစ္သည့္အတြက္ ကုလသမဂၢအေထြေထြ ညီလာခံက ၂၀၁၈ - ၂၀၂၈ ခုႏွစ္အထိကို ေရသယံဇာတ ဆိုင္ရာ စဥ္ဆက္မျပတ္ ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္မႈမ်ားအတြက္ အေကာင္အထည္ေဖာ္ေဆာင္႐ြက္ရန္ ဆယ္စုႏွစ္အျဖစ္ သတ္မွတ္ထားသည္။

ေရခ်ိဳရွားပါးရျခင္း၏ အေၾကာင္းရင္းမ်ားတြင္ ကမၻာ့ရာသီဥတု ေျပာင္းလဲလာၿပီး ကမၻာႀကီး ပူႏြေးလာျခင္း၊ သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္မ်ား ထိခိုက္ပ်က္စီးလာျခင္း၊ ရွိရင္းစြဲ ေရခ်ိဳအရင္းအျမစ္မ်ားကို ေရရွည္တည္တံ့ေအာင္ ထိန္းသိမ္းမထားနိုင္ျခင္း၊ ၿမိဳ႕ျပမ်ားတြင္ ေရဆိုးမ်ားစြန႔္ပစ္မႈ စနစ္တက် မျပဳလုပ္ျခင္း၊ မိလႅာစနစ္မ်ား စနစ္မက်ျခင္း၊ အမွိုက္မ်ားကို မဆင္မျခင္စြန႔္ပစ္ျခင္း၊ ျဖစ္ရိုးျဖစ္စဥ္ မဟုတ္ေသာ ေရခ်ိဳအရင္းအျမစ္ ပ်က္စီးမႈမ်ား ျဖစ္ေပၚျခင္းတို႔က အဓိကက်သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ႏွစ္စဥ္ ႐ြာသြန္းသည့္ မိုးေရကို သိုေလွာင္ထိန္းသိမ္းျခင္း၊ ေျမေအာက္ေရ စိမ့္ဝင္နိုင္ေရးအတြက္ သစ္ပင္သစ္ေတာမ်ား ျပဳစုပ်ိဳးေထာင္ျခင္း၊ ၿမိဳ႕ျပမ်ားတြင္ ေရစိမ့္ဝင္နိုင္မည့္ ဧရိယာမ်ားႏွင့္ ေရကန္မ်ား ဖန္တီးတည္ေဆာက္ျခင္း၊ အမွိုက္၊ ေရဆိုးႏွင့္ မိလႅာစြန႔္ပစ္မႈမ်ား စနစ္တက် တည္ေထာင္ျခင္း စသည့္ နည္းလမ္းမ်ားျဖင့္ ေရသယံဇာတ ထိန္းသိမ္းေရး ေဆာင္႐ြက္မႈမ်ားျဖင့္ ရာသီဥတုေျပာင္းလဲမႈအေပၚ ရင္ဆိုင္တုံ႕ျပန္နိုင္ၾကေပလိမ့္မည္။

အခ်ဳပ္အားျဖင့္ဆိုေသာ္ ရာသီဥတုေဖာက္ျပန္ေျပာင္းလဲလာမႈက အဓိကအခ်က္ျဖစ္ေနၿပီး မျမင္ရတဲ့သယံဇာတ ဟုေခၚၾကသည့္ ေျမေအာက္ေရ(အဝီစိေရ) မ်ား အလြန္အကြၽံ ထုတ္ယူအသုံးျပဳမႈကလည္း သတိျပဳရမည့္ အခ်က္တစ္ခ်က္ျဖစ္ပါသည္။ မ်က္ေမွာက္ ကာလတြင္ ရာသီဥတုေျပာင္းလဲျခင္းႏွင့္ စားနပ္ရိကၡာရရွိ နိုင္ေျခ နည္းပါးလာျခင္းတို႔၏ အရင္းခံမွာ ေရအရင္းအျမစ္ပင္ ျဖစ္သည္။ ကမၻာ့လူဦးေရ တိုးပြားေနျခင္း၊ လူမႈဘ၀ဖြံ႕ၿဖိဳးလာျခင္းေၾကာင့္ ေရသုံးစြဲမႈ ပိုမိုမ်ားျပားလာျခင္း၊ စီမံခန့္ခြဲမႈ အားနည္းေသာ နိုင္ငံမ်ားတြင္ ေရျပဳန္းတီးမႈ မ်ားျပားလာျခင္း၊ ေရကို လိုအပ္သည္ထက္ သုံးစြဲမႈပိုမို မ်ားျပားလာျခင္း၊ ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈအတြက္ စက္႐ုံ၊ အလုပ္႐ုံမ်ားမွ ေရကို ပိုမိုသုံးစြဲရျခင္းႏွင့္ ရာသီဥတုေျပာင္းလဲမႈေၾကာင့္ ကမၻာႀကီး၌ ေရအရင္းအျမစ္မ်ား တျဖည္းျဖည္းေလ်ာ့ပါးေနပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ကမၻာသူ၊ ကမၻာသားမ်ား အေန ျဖင့္ သဘာ၀ပတ္၀န္းက်င္ကို ထိန္းသိမ္းျခင္း၊ ေရကိုေခြၽတာ သုံးစြဲျခင္းမ်ားကို အေလးထား လုပ္ေဆာင္နိုင္မွသာ ေရသယံဇာတမ်ား ေရရွည္တည္တံ့ေရးႏွင့္ ေရအရင္း အျမစ္မ်ားရရွိေရးအတြက္ ယွဥ္ၿပိဳင္ေနရသည့္ ပဋိပကၡမ်ားေလ်ာ့ပါးေရးကို အေထာက္အကူျပဳမည္ ျဖစ္ပါသည္။ သို႔ပါ၍ ေရသယံဇာတကို ထိန္းသိမ္းရန္ တစ္ဦး တစ္ ေယာက္၊ တစ္မိသားစုမွသည္ ရပ္ကြက္၊ ၿမိဳ႕နယ္၊ ေက်း႐ြာ၊ တိုင္းႏွင့္ ျပည္နယ္ရွိ လူသားအားလုံးတြင္ ကိုယ္စီကိုယ္ငွ တာ၀န္ရွိပါေၾကာင္း ႏွင့္ ယေန႕ယခု အခ်ိန္မွစၿပီး အေလ့အက်င့္ေကာင္း တစ္ခုျပဳ၍ ေရတစ္တစ္ေပါက္မွ်ကိုပင္ မိမိေၾကာင့္ အေလ့အလြင့္မျဖစ္ေအာင္ အဖိုးတန္ေရကို ေခြၽတာသုံးစြဲၾကပါရန္ အႀကံျပဳလိုက္ရပါသည္။

ေစတနာမ်ားစြာ

#ေဆာင္းပါးရွင္ တင္ထက္ထက္ေဇာ္@ ေပါက္ေပါက္ Tin Htet Htet Zaw

မြန်မာ့သဘာဝသစ်တောကြီးမျာ

မြန်မာ့သဘာဝသစ်တောကြီးများ

******************************************

*** သစ်တောသယံဇာတစာရင်းကောက်ယူခြင်းဆိုင်ရာလုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ(၂၀၁၆)

#Myanmar_Forest

#We_Love_Trees

#Environmental 

(ကမ်ဘာမြေကြီး စိမ်းလန်းစိုပြေနေမှ ရာသီဥတုမှန်ကန်ပြီး မိုးလေ၀သမဖောက်ပြန်မှာပါ။ ဒါမွ လူသားအပါအ၀င် သက်ရှိသတ္တဝါများ သောကကင်းကင်းနေထိုင်နိုင်ကြရတာပေါ့နော်။ သဘာ၀ပတ်၀န်းကျင်ကို အနှောင့်အယှက်မပြုမယ့် သစ်ပင်တွေကို စိုက်ပျိုးမိဖို့လည်း လိုပါတယ်။ ယူကလစ်ပင်ကို သစ်တောတစ်ခုအသွင်စိုက်ပျိုးမိလို့ မနီးမေ၀းက ကန်တော်ကြီးဥယျာဉ်မှာ ဆောင်းတွင်းကြီးရေခမ်း၊ ပြင်ဦးလွင်တစ်မြို့လုံး ရေရှားရသတဲ့။ ဘယ္လိုဆိုဆို ကိုယ်နေထိုင်ရာ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ သယံဇာတ သစ်တောကြီးတွေအကြောင်း အနည်းငယ်သိရအောင် ဆောင်းပါးတစ်စောင်အား ေ၀ငှလိုက်ပါတယ်။)

 မြန်မာနိုင်ငံဧရိယာ၏ ၄၃ % ခန့်သည့် သဘာဝသစ်တောကြီးများဖြင့် ဖုံးအုပ်လျက်ရှိလေသည်။ မြေကြီးကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာသော တောနှင့် သဘာဝကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာသော တောဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိလေသည်။ ၎သဘာဝေတာမ်ားကို ထပ္မံ၍ အသေးစိတ် လေ့လာကြည့်ပါက အောက်ပါအတိုင်း တောအမျိုးအစား (၈)မျိုးကို တွေ့ရှိရလေသည် 

မြေကြီးကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာသောတောများ (၄မျိုး)

********************************************

(၁) ဒီရေတော (Tidal forest) 

****************************

ဆားငံရေနှင့် ရွှံ့မြေများပေါ်၌ ပေါက်ရောက်သည်။ ဒီရေတက်သော မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ရှိ ချောင်းများ၊ မြေနိမ့်သော ကျွန်းများပေါ်တွင် ဒီရေပြန်ကျလာသောအခါ ကျန်ရစ်ခဲ့သည့် ရွှံံ့နွံများပေါ်တွင် သစ်ပင်များ ပေါက်ရောက်ခြင်းကြောင့် ဒီရေတောများဖြစ်ပေါ်လာရသည်။ ဗြူးခြေထောက်၊ ဗြူးဥတလုံး၊ မဒမ၊ လမု၊ ပင်လယ်အုန်းနှင့် ဓနိပင်တို့ ပေါက်ရောက်၍ ရေနေသတ္တဝါတို့ အဓိကေပါက္ပြားရာ ဒေသလည်းဖြစ်သည်။

(၂) ပင်လယ်သဲခုံတော (Beach and Dune forest)

**********************************************

ပင်လယ်ကမ်းခြေသဲခုံများနှင့် သောင်ပြင်များပေါ်၌ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ပင်လယ်ကဗွီးပင်များ သီးသန့်ပေါက်ရောက်ပြီး အချို့သောနေရာများ၌ သင်းဝင်၊ ပုန်းညက်၊ နဘဲ စေသာ သစ်မျိုးများ ရောနှောပေါက်ရောက်သည်။

(၃) ရွှံ့နွံတော (Swamp forest)

*****************************

ရေချိုဝပ်သောနေရာများဖြစ်ပြီး ချောင်းများ၊ အင်းအိုင်များအနီး မိုးအခါ ရေလွှမ်းသည့် မြေနိမ့်ဒေသများ၌ ပေါက်ရောက်သည်။ ရုံး၊ သဖန်း၊ ပေါက်၊ ကျီးနှင့် အနန်ပင်တို့ ပေါက်ရောက်ပြီး ပို၍မြင့်သော အပိုင်းများ၌ ကိုင်းတောများ ပေါက်ရောက်တတ်သည်။

(၄) အင်တိုင်းတော (Indaing forest)

*********************************

ကျောက်စရစ်မြေနှင့် သဲမြေတို့အပေါ်၌ ပေါက်ရောက်ပြီး အင်၊ အင်ကြင်းနှင့် သစ်ယာပင်တို့ အဓိကပေါက်ရောက်သည်။ ဤတောအမျိုးအစားကို နှစ်မျိုးထပ်မံခွဲခြားနိုင်သည်။

အင်တိုင်းတောမြင့်(High Indaing forest)။ မြစ်ချောင်းများအနီးရှိ ကျောက်စရစ်နှင့် သဲမြေများရှိသော မြေပြန့်ဒေသတို့တွင် ပေါက်ရောက်သည်။ ဤေတာ၌ အင်သီးသန့်ပေါက်တတ်ပြီး အောက်မြန်မာပြည်၌ အင်ဖိုအဓိကပေါက်ရောက်သည်။ သစ်ယာ၊ အင်ကြင်းတို့နှင့်လည်း ရောနှောပေါက်တတ်သည်။

အင်တိုင်းချုံပုတ်(Scrub Indaing)။ မြေလွှာတိမ်သော နေရာနှင့် အလွန်ပူသော တောင်ထိပ်များပေါ်တွင် ပေါက်ရောက်သည်။ ပေါက်ရောက်ပင်များမှာ အင်တိုင်းတောမြင့်နှင့်တူသော်လည်း သစ်ယာနှင့် အင်ကြင်း ပို၍ပေါက်သည်။ သို့သော် ပေါက်ရောက်သော အပင်များမှာ သန်စွမ်းမှုနနည်းပါးသည်။

သဘာဝကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာသောတောများ(သဘာဝ(သို့)ရာသီဥတု) (၄ မျိုး) - 

(၁) တောစိမ်း(သို့)အရွက်မပြတ်တော (Ever Green Forest)

******************************************************

အကြမ်းအားဖြင့် မိုးရေချိန်လက်မ ၁၂၀ ကျော်သော နေရာများ၌ ပေါက်ရောက်သည်။ မိုးအတော်အတန်များ၍ တောင်မျက်နှာ ချောက်ကမ်းပါးဘေးနှင့် အေးသော အရပ်ဒေသများ၌ ပေါက်ရောက်သည်။ ဤတောမျိုးရှိ သစ်ပင်အမျိုးအစားများသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံးအရွက်မကြွေသည်ကများသည်။ တောစိမ်းကို အကြမ်းအားဖြင့် (၃)မျိုးခွဲခြားထားသည်။

မြစ်ကမ်းခြေတောစိမ်း(Riverine Evergreen)။ ချောင်း၊ မြောင်း၊ လျှိုကြီးများဘေး၌ တွေ့ရသည်။ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၌ပေါများစွာ တွေ့ရတတ်ပြီး သင်္ကန်းနှင့် ပျဉ်းမတို့ အဓိကပေါက်ရောက်သည်။

ရွက်မပြတ်တောစိမ်းကြီး(Gaint Evergreen)။ ရွက်ပြတ်တောအပင်ငယ်များအောက်တွင်ရှိပြီး ၎င်းတို့အပေါ်တွင် ရွက်ပြတ်နှင့် ရွက်မပြတ်အပင်ကြီးများ ရောနှောပေါက်ရောက်သည်။ ကညင်၊ ရှစ်လဲ၊ တောင်သရက်၊ ကောင်းမှု၊ သစ်ခါးနှင့် သစ်ရှိုတို့ပေါက်ရောက်ပြီး တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တောင်ပိုင်းတွင် တွေ့ရသည်။

တောစိမ်းစစ်(Typical Evergreen)။ ဤတောမျိုး၌ ရွက်မပြတ်သော အပင်ငယ်များ ထူထပ်စွာပေါက်ရောက်ပြီး အောက်မြန်မာပြည်၌ ဝါးသဗွတ်၊ ဝါးပိုးကြီး၊ ဝါးပိုး၊ ကြလိုဝါး၊ စလူဝါး၊ ကြိမ်များ ရောနှောပေါက်ရောက်သည်။ ကညင်၊ ကောင်းမှု၊ သင်ကတူနှင့် သင်္ကန်းပင်တို့ ပေါက်ရောက်တတ်သည်။ အချို့နေရာများ၌ သစ်ခါး၊ ပျဉ်းမနှင့် ပျဉ်းကတိုးပင်များ ရောနှောပေါက်ရောက်တတ်သည်။ ဤတောမျိုးကို တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးမှအပ မြန်မာပြည်အနှံ့အပြားတွင် တွေ့ရတတ်သည်။

(၂) ရွက်ပြတ်ရောနှောတော(Mixed Deciduous)

*********************************************

ဤတောမျိုးသည် ကျွန်းနှင့် ပျဉ်းကတိုးပင်များ ကောင်းစွာ ပေါက်ရောက်၍ အဖိုးအတန်ဆုံးသော တောမျိုးဖြစ်သည်။ ရွက်ပြတ်ရောနှောတောကို အောက်ပါအတိုင်း (၃)မျိုးခွဲခြားနိုင်ပါသည်။

အထက်ရွက်ပြတ်ရောနှောတောစို(Moist Upper Mixed Deciduous forest) ။ အကောင်းဆုံးကျွန်းနှင့် ပျဉ်းကတိုးတို့ အဓိကပေါက်ရောက်သည်။ ပေါက်ရောက်သော ဝါးမ်ားမွာ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်းတွင် ကြသောင်းဝါးနှင့် တင်းဝါး၊ မြန်မာပြည်အထက်ပိုင်းတွင် ဝါးပိုးမျက်ဆံကျယ်နှင့် ဝါးဖြူတင်းဝါး ရောနှော၍ ပေါက်သည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ကရင်ဝါးပေါက်ရောက်သည်။ ဤတောမျိုးသည် မြေသြဇာကောင်း၍ ရေစီးရေလာကောင်းသော အရပ်၌ ပေါက်ရောက်သည်။

အထက်ရွက်ပြတ်ရောနှောသည့်တောခြောက် (Dry Upper Mixed Deciduous forest) ။ ကျွန်း၊ ပျဉ်းကတိုး၊ ပိတောက်၊ သစ်ယာ၊ အင်ကြင်း၊ ဖန်ခါး၊ ရှားတို့ ပေါက်ရောက်ကြသည်။ မြန်မာပြည်အထက်ပိုင်း၌ မျှင်ဝါးနှင့် သနပ်ဝါး မြောက်မြားစွာပေါက်ရောက်သည်။ မြန်မာပြည် အောက်ပိုင်း၌ သိုက်ဝါးတစ်မျိုးတည်း ပေါက်ရောက်တတ်ပြီး အချို့နေရာများ၌ ကြသောင်းဝါးနှင့် တင်းဝါးတို့ ရောနှောပေါက်ရောက်သော်လည်း တောစိုကဲ့သို့ မသန်စွမ်းပေ။ ရွက်ပြတ်ရောနှောတော၊ တောစိုနှင့် တောခြောက်တို့ကို တောင်ကုန်းများပေါ်၌သာ တွေ့ရတတ်သည်။

အောက်ရွက်ပြတ်ရောနှောသည့်တောစို (Lower Mixed Deciduous forest)။ မြေညီမြေနိမ့်များ၌ ပေါက်သည်။ မြေအမျိုးအစားမှာ သဲနှုန်းရွှံ့စေးမြေများဖြစ်သည်။ ဝါးလုံးဝမရှိခြင်း (သို့)ဝါးနည်းပါးခြင်း ကြောင့် အခြားရွက်ပြတ်တောများနှင့် ခွဲခြားရန်လွယ်ကူသည်။ သစ်ကျဉ်းတောဟု လည်းခေါ်ကြသည်။ ဤတောမျိုး၌ ကျွန်း၊ ပျဉ်းကတိုး၊ ရုံး၊ မျောက်ချော၊ ထောက်ကြံ့၊ ပျဉ်းမ၊ ရေမနေ၊ လယ္ဇ၊ ဇင်ပြွန်း၊ နှောနှင့် စစ်ပင်တို့ ပေါက်ရောက်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ တောစိမ်းနှင့် ရွက်ပြတ်တောများတွင် တောအမျိုးအစားခွဲခြားရာ၌ ပေါက်ရောက်သော ဝါးကိုအမှီပြု၍ ခွဲခြားပါသည်။

(၃) တောခြောက် (Dry forest)

****************************

တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် ၅၀ လက်မထက်နည်းသော အရပ်ဒေသများ၌ တွေ့ရတတ်သည်။ ဤေတာမ်ား တောကောင်းလာသောအခါ အထက်ရွက်ပြတ်ရောနှောသည့် တောခြောက်ဖြစ်လာသည်။ ဤတောမျိုးကို (၃)မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်

သန်း၊ ဒဟတ်တော (Than, Dhaf forest)။ ခြောက်သွေ့သော ဒေသအစပ်များတွင် ပေါက်ရောက်ပြီး သန်းနှင့် ဒဟတ်ပင်များ မြောက်များစွာ ပေါက်ရောက်သည်။ အချို့နေရာများတွင် ရှားပင်များရောနှော ပေါက်ရောက်သည်။

ဆူးတော(Thorn forest)။ အလွန်ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော ဒေသများတွင် ပေါက်ရောက်ပြီး ဆူးရှိသော အပင်များဖြစ်သည့် ရွား၊ ထနောင်း၊ ဇီး(ဆီး)၊ သနပ်ခါး၊ ဆူးဖြူတို့ပေါက်ရောက်သည်။

အောက်ချင်းစာ၊ သင်းဝင်တော(Aukehinsa, Thin Win forest) ။ မြေကြီးတွင် သံဓါတ်အလွန်များ၍ အနီရောင်ရှိသော မြေမျိုး၌ ပေါက်ရောက်သည်။ အထူးသဖြင့် ဟင်္သာတခရိုင်တွင် တွေ့ရှိရပြီး အောက်ချင်းစာ၊ သင်းဝင်နှင့် ရှားပင်တို့ ပေါက်ရောက်သည်။

(၄) တောပေါ်တောများ (Hill forest)

********************************

ရေမျက်နှာပြင် အထက်အမြင့်ပေ (၃၀၀၀)အထက်ရှိသောတောင်ပေါ်များ၌တွေ့ရသည်။ ဤတောမျိုးကို (၃) မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။

တောင်ပေါ်ရွက်မပြတ်တော (Hill evergreen forest)

မိုးများသော တောင်ပေါ်ဒေသများ၌ပေါက်ရောက်၍ တောစိမ်းနှင့် သဏ္႑ာန်တူသည်။ သစ်ယား၊ စကားဝါ၊ အုံတုံ၊ သစ္ခ်၊ သစ်အယ်နှင့် ညံပင်တို့ပေါက်ရောက်၍ အောက်ပေါင်းထူထပ်သည်။

တောပေါ်တောခြောက်တော (Dry Hill forest)

မိုးနည်းသော တောပေါ်ဒေသများတွင် ပေါက်ရောက်၍ သစ္ခ်၊ သစ်အယ်နှင့် လောက်ယားပင်တို့ ပေါက်ရောက်သည်။ အချို့နေရာတို့တွင် သစ်ယာနှင့် အင်ကြင်းမျာ ရောနှောပေါက်ရောက်သည်။ အောက်ပေါင်းနည်းပါးသည်။ 

ထင်းရှူးတော (Pine forest)

ထင်းရှူးပင် သီးသန့်နီးပါးမျှ ပေါက်ရောက်သော တောမျိုးဖြစ်သည်။

Credit: Forest Department

 ျမန္မာ့သဘာဝသစ္ေတာႀကီးမ်ား

******************************************

*** သစ္ေတာသယံဇာတစာရင္းေကာက္ယူျခင္းဆိုင္ရာလုပ္ထုံးလုပ္နည္းမ်ား(၂၀၁၆)

#Myanmar_Forest

#We_Love_Trees

#Environmental 

(ကမၻာေျမၾကီး စိမ္းလန္းစိုေျပေနမွ ရာသီဥတုမွန္ကန္ျပီး မိုးေလ၀သမေဖာက္ျပန္မွာပါ။ ဒါမွ လူသားအပါအ၀င္ သက္ရွိသတၱ၀ါမ်ား ေသာကကင္းကင္းေနထိုင္ႏိုင္ၾကရတာေပါ့ေနာ္။ သဘာ၀ပတ္၀န္းက်င္ကို အေႏွာင့္အယွက္မျပဳမယ့္ သစ္ပင္ေတြကို စိုက္ပ်ိဳးမိဖို႔လည္း လိုပါတယ္။ ယူကလစ္ပင္ကို သစ္ေတာတစ္ခုအသြင္စိုက္ပ်ိဳးမိလို႔ မနီးမေ၀းက ကန္ေတာ္ၾကီးဥယ်ာဥ္မွာ ေဆာင္းတြင္းၾကီးေရခမ္း၊ ျပင္ဦးလြင္တစ္ျမိဳ႕လံုး ေရရွားရသတဲ့။ ဘယ္လိုဆိုဆို ကိုယ္ေနထိုင္ရာ ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ႕ သယံဇာတ သစ္ေတာၾကီးေတြအေၾကာင္း အနည္းငယ္သိရေအာင္ ေဆာင္းပါးတစ္ေစာင္အား ေ၀ငွလိုက္ပါတယ္။)

 ျမန္မာနိုင္ငံဧရိယာ၏ ၄၃ % ခန႔္သည့္ သဘာဝသစ္ေတာႀကီးမ်ားျဖင့္ ဖုံးအုပ္လ်က္ရွိေလသည္။ ေျမႀကီးေၾကာင့္ျဖစ္ေပၚလာေသာ ေတာႏွင့္ သဘာဝေၾကာင့္ျဖစ္ေပၚလာေသာ ေတာဟူ၍ ႏွစ္မ်ိဳးရွိေလသည္။ ၎သဘာဝေတာမ်ားကို ထပ္မံ၍ အေသးစိတ္ ေလ့လာၾကည့္ပါက ေအာက္ပါအတိုင္း ေတာအမ်ိဳးအစား (၈)မ်ိဳးကို ေတြ႕ရွိရေလသည္ 

ေျမႀကီးေၾကာင့္ျဖစ္ေပၚလာေသာေတာမ်ား (၄မ်ိဳး)

********************************************

(၁) ဒီေရေတာ (Tidal forest) 

****************************

ဆားငံေရႏွင့္ ႐ႊံ႕ေျမမ်ားေပၚ၌ ေပါက္ေရာက္သည္။ ဒီေရတက္ေသာ ျမစ္ဝကြၽန္းေပၚရွိ ေခ်ာင္းမ်ား၊ ေျမနိမ့္ေသာ ကြၽန္းမ်ားေပၚတြင္ ဒီေရျပန္က်လာေသာအခါ က်န္ရစ္ခဲ့သည့္ ႐ႊံံ့ႏြံမ်ားေပၚတြင္ သစ္ပင္မ်ား ေပါက္ေရာက္ျခင္းေၾကာင့္ ဒီေရေတာမ်ားျဖစ္ေပၚလာရသည္။ ျဗဴးေျခေထာက္၊ ျဗဴးဥတလုံး၊ မဒမ၊ လမု၊ ပင္လယ္အုန္းႏွင့္ ဓနိပင္တို႔ ေပါက္ေရာက္၍ ေရေနသတၱဝါတို႔ အဓိကေပါက္ပြားရာ ေဒသလည္းျဖစ္သည္။

(၂) ပင္လယ္သဲခုံေတာ (Beach and Dune forest)

**********************************************

ပင္လယ္ကမ္းေျခသဲခုံမ်ားႏွင့္ ေသာင္ျပင္မ်ားေပၚ၌ ျဖစ္ေပၚလာသည္။ ပင္လယ္ကဗြီးပင္မ်ား သီးသန႔္ေပါက္ေရာက္ၿပီး အခ်ိဳ႕ေသာေနရာမ်ား၌ သင္းဝင္၊ ပုန္းညက္၊ နဘဲ စေသာ သစ္မ်ိဳးမ်ား ေရာႏွောေပါက္ေရာက္သည္။

(၃) ႐ႊံ႕ႏြံေတာ (Swamp forest)

*****************************

ေရခ်ိဳဝပ္ေသာေနရာမ်ားျဖစ္ၿပီး ေခ်ာင္းမ်ား၊ အင္းအိုင္မ်ားအနီး မိုးအခါ ေရလႊမ္းသည့္ ေျမနိမ့္ေဒသမ်ား၌ ေပါက္ေရာက္သည္။ ႐ုံး၊ သဖန္း၊ ေပါက္၊ က်ီးႏွင့္ အနန္ပင္တို႔ ေပါက္ေရာက္ၿပီး ပို၍ျမင့္ေသာ အပိုင္းမ်ား၌ ကိုင္းေတာမ်ား ေပါက္ေရာက္တတ္သည္။

(၄) အင္တိုင္းေတာ (Indaing forest)

*********************************

ေက်ာက္စရစ္ေျမႏွင့္ သဲေျမတို႔အေပၚ၌ ေပါက္ေရာက္ၿပီး အင္၊ အင္ၾကင္းႏွင့္ သစ္ယာပင္တို႔ အဓိကေပါက္ေရာက္သည္။ ဤေတာအမ်ိဳးအစားကို ႏွစ္မ်ိဳးထပ္မံခြဲျခားနိုင္သည္။

အင္တိုင္းေတာျမင့္(High Indaing forest)။ ျမစ္ေခ်ာင္းမ်ားအနီးရွိ ေက်ာက္စရစ္ႏွင့္ သဲေျမမ်ားရွိေသာ ေျမျပန႔္ေဒသတို႔တြင္ ေပါက္ေရာက္သည္။ ဤေတာ၌ အင္သီးသန႔္ေပါက္တတ္ၿပီး ေအာက္ျမန္မာျပည္၌ အင္ဖိုအဓိကေပါက္ေရာက္သည္။ သစ္ယာ၊ အင္ၾကင္းတို႔ႏွင့္လည္း ေရာႏွောေပါက္တတ္သည္။

အင္တိုင္းခ်ဳံပုတ္(Scrub Indaing)။ ေျမလႊာတိမ္ေသာ ေနရာႏွင့္ အလြန္ပူေသာ ေတာင္ထိပ္မ်ားေပၚတြင္ ေပါက္ေရာက္သည္။ ေပါက္ေရာက္ပင္မ်ားမွာ အင္တိုင္းေတာျမင့္ႏွင့္တူေသာ္လည္း သစ္ယာႏွင့္ အင္ၾကင္း ပို၍ေပါက္သည္။ သို႔ေသာ္ ေပါက္ေရာက္ေသာ အပင္မ်ားမွာ သန္စြမ္းမႈနနည္းပါးသည္။

သဘာဝေၾကာင့္ျဖစ္ေပၚလာေသာေတာမ်ား(သဘာဝ(သို႔)ရာသီဥတု) (၄ မ်ိဳး) - 

(၁) ေတာစိမ္း(သို႔)အ႐ြက္မျပတ္ေတာ (Ever Green Forest)

******************************************************

အၾကမ္းအားျဖင့္ မိုးေရခ်ိန္လက္မ ၁၂၀ ေက်ာ္ေသာ ေနရာမ်ား၌ ေပါက္ေရာက္သည္။ မိုးအေတာ္အတန္မ်ား၍ ေတာင္မ်က္ႏွာ ေခ်ာက္ကမ္းပါးေဘးႏွင့္ ေအးေသာ အရပ္ေဒသမ်ား၌ ေပါက္ေရာက္သည္။ ဤေတာမ်ိဳးရွိ သစ္ပင္အမ်ိဳးအစားမ်ားသည္ တစ္ႏွစ္ပတ္လုံးအ႐ြက္မေႂကြသည္ကမ်ားသည္။ ေတာစိမ္းကို အၾကမ္းအားျဖင့္ (၃)မ်ိဳးခြဲျခားထားသည္။

ျမစ္ကမ္းေျခေတာစိမ္း(Riverine Evergreen)။ ေခ်ာင္း၊ ေျမာင္း၊ လွ်ိုႀကီးမ်ားေဘး၌ ေတြ႕ရသည္။ တနသၤာရီတိုင္းေဒသႀကီး၌ေပါမ်ားစြာ ေတြ႕ရတတ္ၿပီး သကၤန္းႏွင့္ ပ်ဥ္းမတို႔ အဓိကေပါက္ေရာက္သည္။

႐ြက္မျပတ္ေတာစိမ္းႀကီး(Gaint Evergreen)။ ႐ြက္ျပတ္ေတာအပင္ငယ္မ်ားေအာက္တြင္ရွိၿပီး ၎တို႔အေပၚတြင္ ႐ြက္ျပတ္ႏွင့္ ႐ြက္မျပတ္အပင္ႀကီးမ်ား ေရာႏွောေပါက္ေရာက္သည္။ ကညင္၊ ရွစ္လဲ၊ ေတာင္သရက္၊ ေကာင္းမႈ၊ သစ္ခါးႏွင့္ သစ္ရွိုတို႔ေပါက္ေရာက္ၿပီး တနသၤာရီတိုင္းေဒသႀကီး ေတာင္ပိုင္းတြင္ ေတြ႕ရသည္။

ေတာစိမ္းစစ္(Typical Evergreen)။ ဤေတာမ်ိဳး၌ ႐ြက္မျပတ္ေသာ အပင္ငယ္မ်ား ထူထပ္စြာေပါက္ေရာက္ၿပီး ေအာက္ျမန္မာျပည္၌ ဝါးသဗြတ္၊ ဝါးပိုးႀကီး၊ ဝါးပိုး၊ ၾကလိုဝါး၊ စလူဝါး၊ ႀကိမ္မ်ား ေရာႏွောေပါက္ေရာက္သည္။ ကညင္၊ ေကာင္းမႈ၊ သင္ကတူႏွင့္ သကၤန္းပင္တို႔ ေပါက္ေရာက္တတ္သည္။ အခ်ိဳ႕ေနရာမ်ား၌ သစ္ခါး၊ ပ်ဥ္းမႏွင့္ ပ်ဥ္းကတိုးပင္မ်ား ေရာႏွောေပါက္ေရာက္တတ္သည္။ ဤေတာမ်ိဳးကို တနသၤာရီတိုင္းေဒသႀကီးမွအပ ျမန္မာျပည္အႏွံ႕အျပားတြင္ ေတြ႕ရတတ္သည္။

(၂) ႐ြက္ျပတ္ေရာေႏွာေတာ(Mixed Deciduous)

*********************************************

ဤေတာမ်ိဳးသည္ ကြၽန္းႏွင့္ ပ်ဥ္းကတိုးပင္မ်ား ေကာင္းစြာ ေပါက္ေရာက္၍ အဖိုးအတန္ဆုံးေသာ ေတာမ်ိဳးျဖစ္သည္။ ႐ြက္ျပတ္ေရာေႏွာေတာကို ေအာက္ပါအတိုင္း (၃)မ်ိဳးခြဲျခားနိုင္ပါသည္။

အထက္႐ြက္ျပတ္ေရာေႏွာေတာစို(Moist Upper Mixed Deciduous forest) ။ အေကာင္းဆုံးကြၽန္းႏွင့္ ပ်ဥ္းကတိုးတို႔ အဓိကေပါက္ေရာက္သည္။ ေပါက္ေရာက္ေသာ ဝါးမ်ားမွာ ျမန္မာျပည္ေအာက္ပိုင္းတြင္ ၾကေသာင္းဝါးႏွင့္ တင္းဝါး၊ ျမန္မာျပည္အထက္ပိုင္းတြင္ ဝါးပိုးမ်က္ဆံက်ယ္ႏွင့္ ဝါးျဖဴတင္းဝါး ေရာႏွော၍ ေပါက္သည္။ ရခိုင္ျပည္နယ္တြင္ ကရင္ဝါးေပါက္ေရာက္သည္။ ဤေတာမ်ိဳးသည္ ေျမၾသဇာေကာင္း၍ ေရစီးေရလာေကာင္းေသာ အရပ္၌ ေပါက္ေရာက္သည္။

အထက္႐ြက္ျပတ္ေရာေႏွာသည့္ေတာေျခာက္ (Dry Upper Mixed Deciduous forest) ။ ကြၽန္း၊ ပ်ဥ္းကတိုး၊ ပိေတာက္၊ သစ္ယာ၊ အင္ၾကင္း၊ ဖန္ခါး၊ ရွားတို႔ ေပါက္ေရာက္ၾကသည္။ ျမန္မာျပည္အထက္ပိုင္း၌ မွ်င္ဝါးႏွင့္ သနပ္ဝါး ေျမာက္ျမားစြာေပါက္ေရာက္သည္။ ျမန္မာျပည္ ေအာက္ပိုင္း၌ သိုက္ဝါးတစ္မ်ိဳးတည္း ေပါက္ေရာက္တတ္ၿပီး အခ်ိဳ႕ေနရာမ်ား၌ ၾကေသာင္းဝါးႏွင့္ တင္းဝါးတို႔ ေရာႏွောေပါက္ေရာက္ေသာ္လည္း ေတာစိုကဲ့သို႔ မသန္စြမ္းေပ။ ႐ြက္ျပတ္ေရာႏွောေတာ၊ ေတာစိုႏွင့္ ေတာေျခာက္တို႔ကို ေတာင္ကုန္းမ်ားေပၚ၌သာ ေတြ႕ရတတ္သည္။

ေအာက္႐ြက္ျပတ္ေရာေႏွာသည့္ေတာစို (Lower Mixed Deciduous forest)။ ေျမညီေျမနိမ့္မ်ား၌ ေပါက္သည္။ ေျမအမ်ိဳးအစားမွာ သဲႏႈန္း႐ႊံ႕ေစးေျမမ်ားျဖစ္သည္။ ဝါးလုံးဝမရွိျခင္း (သို႔)ဝါးနည္းပါးျခင္း ေၾကာင့္ အျခား႐ြက္ျပတ္ေတာမ်ားႏွင့္ ခြဲျခားရန္လြယ္ကူသည္။ သစ္က်ဥ္းေတာဟု လည္းေခၚၾကသည္။ ဤေတာမ်ိဳး၌ ကြၽန္း၊ ပ်ဥ္းကတိုး၊ ႐ုံး၊ ေမ်ာက္ေခ်ာ၊ ေထာက္ႀကံ့၊ ပ်ဥ္းမ၊ ေရမေန၊ လယ္ဇ၊ ဇင္ႁပြန္း၊ ေႏွာႏွင့္ စစ္ပင္တို႔ ေပါက္ေရာက္သည္။ ျမန္မာနိုင္ငံရွိ ေတာစိမ္းႏွင့္ ႐ြက္ျပတ္ေတာမ်ားတြင္ ေတာအမ်ိဳးအစားခြဲျခားရာ၌ ေပါက္ေရာက္ေသာ ဝါးကိုအမွီျပဳ၍ ခြဲျခားပါသည္။

(၃) ေတာေျခာက္ (Dry forest)

****************************

တစ္ႏွစ္လွ်င္ မိုးေရခ်ိန္ ၅၀ လက္မထက္နည္းေသာ အရပ္ေဒသမ်ား၌ ေတြ႕ရတတ္သည္။ ဤေတာမ်ား ေတာေကာင္းလာေသာအခါ အထက္႐ြက္ျပတ္ေရာႏွောသည့္ ေတာေျခာက္ျဖစ္လာသည္။ ဤေတာမ်ိဳးကို (၃)မ်ိဳးခြဲျခားနိုင္သည္

သန္း၊ ဒဟတ္ေတာ (Than, Dhaf forest)။ ေျခာက္ေသြ႕ေသာ ေဒသအစပ္မ်ားတြင္ ေပါက္ေရာက္ၿပီး သန္းႏွင့္ ဒဟတ္ပင္မ်ား ေျမာက္မ်ားစြာ ေပါက္ေရာက္သည္။ အခ်ိဳ႕ေနရာမ်ားတြင္ ရွားပင္မ်ားေရာႏွော ေပါက္ေရာက္သည္။

ဆူးေတာ(Thorn forest)။ အလြန္ပူျပင္းေျခာက္ေသြ႕ေသာ ေဒသမ်ားတြင္ ေပါက္ေရာက္ၿပီး ဆူးရွိေသာ အပင္မ်ားျဖစ္သည့္ ရွား၊ ထေနာင္း၊ ဇီး(ဆီး)၊ သနပ္ခါး၊ ဆူးျဖဴတို႔ေပါက္ေရာက္သည္။

ေအာက္ခ်င္းစာ၊ သင္းဝင္ေတာ(Aukehinsa, Thin Win forest) ။ ေျမႀကီးတြင္ သံဓါတ္အလြန္မ်ား၍ အနီေရာင္ရွိေသာ ေျမမ်ိဳး၌ ေပါက္ေရာက္သည္။ အထူးသျဖင့္ ဟသၤာတခရိုင္တြင္ ေတြ႕ရွိရၿပီး ေအာက္ခ်င္းစာ၊ သင္းဝင္ႏွင့္ ရွားပင္တို႔ ေပါက္ေရာက္သည္။

(၄) ေတာေပၚေတာမ်ား (Hill forest)

********************************

ေရမ်က္ႏွာျပင္ အထက္အျမင့္ေပ (၃၀၀၀)အထက္ရွိေသာေတာင္ေပၚမ်ား၌ေတြ႕ရသည္။ ဤေတာမ်ိဳးကို (၃) မ်ိဳးခြဲျခားနိုင္သည္။

ေတာင္ေပၚ႐ြက္မျပတ္ေတာ (Hill evergreen forest)

မိုးမ်ားေသာ ေတာင္ေပၚေဒသမ်ား၌ေပါက္ေရာက္၍ ေတာစိမ္းႏွင့္ သ႑ာန္တူသည္။ သစ္ယား၊ စကားဝါ၊ အုံတုံ၊ သစ္ခ်၊ သစ္အယ္ႏွင့္ ညံပင္တို႔ေပါက္ေရာက္၍ ေအာက္ေပါင္းထူထပ္သည္။

ေတာေပၚေတာေျခာက္ေတာ (Dry Hill forest)

မိုးနည္းေသာ ေတာေပၚေဒသမ်ားတြင္ ေပါက္ေရာက္၍ သစ္ခ်၊ သစ္အယ္ႏွင့္ ေလာက္ယားပင္တို႔ ေပါက္ေရာက္သည္။ အခ်ိဳ႕ေနရာတို႔တြင္ သစ္ယာႏွင့္ အင္ၾကင္းမ်ာ ေရာႏွောေပါက္ေရာက္သည္။ ေအာက္ေပါင္းနည္းပါးသည္။ 

ထင္းရႉးေတာ (Pine forest)

ထင္းရႉးပင္ သီးသန႔္နီးပါးမွ် ေပါက္ေရာက္ေသာ ေတာမ်ိဳးျဖစ္သည္။

Credit: Forest Department

"ကမ္ဘာကြီး ပူေနွးလာခြင်းအတွက် လုပ်သင့်ေသာအခက်ျ (၁၀)ခက်ျ"

[Unicode]"ကမ္ဘာကြီး ပူေနွးလာခြင်းအတွက် လုပ်သင့်ေသာအခက်ျ (၁၀)ခက်ျ" 

**************************************** 

#Environmental_Articles

#သဘာဝပတ်ဝန်းကင်ႀထိန်းသိမ်းေရး

#ေဒါက်တာခင်ေမာင်ညို

(သဘာဝပတ်ဝန်းကင်ႀဆိဳတာ လူသားတိုင်းနဲ႔မကင်းတဲ့ကိစ္စဖြဈသလို အသက်ရွင်သန်ေရးအတွက် အေရးကြီးတဲ့စွမ်းအင်တွေပေးတဲ့ အရာပါ။ စည်းကမ်းမဲ့ အမိႈက်စွန့်ပဈတဲ့ ေနာက်ေဖးလမ်းကြားတွေနားက တိုက်ခန်းတွေက လေကို ရႉရိႈက်ကြည့်ရံုနဲ႔ ၾကႇန်ေတ်ာေပြာတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို သေဘာေပါက်ေလာက်ပါတယ်။ ပြင်ဦးလွင် ကန်ေတ်ာကြီးရေခမ်းတဲ့ကိစ္စက ယူကလဈပင်တွေအုပ်လိုက်စိုက်ခြင်းနဲ႔ ဆက်စပ်နေသလိုၿမိဳး၊ သဈပင်တွေစည်းကမ်းမဲ့ ခုတ်ထွင်ခြင်းရဲ့ အႀကိဳးေၾကးဇူးအရ ရာသီဥတုေဖာက်ပြန်ပြီး ပူေနွးလာတဲ့ကိစ္စ ပတ်သက်နေသလိုၿမိဳးတွေပေါ့။ အထူးတလည်မဟုတ်ဘဲ ကိုယ်ေတွ နေထိုင်အသက်ရွင်ရင်း ဆင်ခြင်မႈအနည်းငယ်လုပ်လိုက်ရံုနဲ႔ ကမ္ဘာကြီးပူေနွးလာမႈ႔မြင့်တက်ခြင်းကို တားဆီးဖို႔ အေထာက်အကူပြုမလားဆိုတာ လုပ်ကြည့်ကြစို႔လား။)

 

1. ႏွဈဒီဂရီေလာက် ေၾလႇာ့ချပါ။ ဒါက အပူေပးကိရိယာ လေအေးစက်သံုးသူျမား ကို ေတာင်းပန်ခြင်းဖြဈသည်။ ေဆာင်းနဲ႔ႏွေမွာ ႏွဈဒီဂရီ (2F)ေလာက်ေၾလႇာ့သံုးဖို ပါပဲ။ ဒါဟာ သင်ႏွင့် မဆိုင်ဘူးလို႔ ထင်ေကာင်းထင်ကြမည်။ သင်သည် ရေပူရေအေး လေပူလေအေးစနဈကို အသံုးပြုေသာ စားေသာက်ဆိုင်ျမားကို သွားေရာက် အသံုးပြုသူဖြဈပါက သင်ႏွင့်သက်ဆိုင်ပါသည်။ ထိုသို႔ေၾလႇာ့ချမည်ဆိုပါက တဈႏွဈမွာ လေထဲသို႔ထုတ်လွတ်ေသာ ကာဗွန်ဒိုင်ေအာက်ဆိုဒ်တဈတန်၏ သံုးပံုတဈပံု ေၾလာ့ကၾသႇားပေမည်။

 2. မီးလံုးကိုလဲလိုက်ပါ။ ကမ္ဘာကြီးစွမ်းအင်သံုးစွဲမႈသည် မီးထွန်းခြင်းအတွက် အျမားဆံုးဖြဈသည်။ အကယ်၍ အိမ်တဈသန်းသည် သူတို႔အိမ်က မီးလံုး၄လံုးကို စွမ်းအင်ျခႇေတာေရးမီးလံုး (Compact Fluorescent Lightbulb- CFL) နဲ႔ေပြာင်းလဲသံုးစွဲပါက လေထုထဲ ဖန်လံုအိမ်ဓါတ်ေငွ တန်ကိုးသိန်းသက်သာစေမည်။ CFLသည် တူညီေသာအလင်းစွမ်းအားရိွသည့် သာမန် မီးလံုးမီးေျခာင်းျမား ထက်စွမ်းအင် ၇၅ရာခိုင်ႏႈန်း သက်သာစေသည်။ 

3. ၾလႇပ်စဈပစ္စည်းျမားကို ပလပ်မွ ဆွဲဖြုတ်ထားပါ။ သင် မသံုးေသးေသာ ကွန်ျပဴတာ၊ တီဗွီ၊ ေအာက်စက်တို႔ကို ရီမုတ်ေလးႏိွပ်ရံုဖြင့် ဖွင့်လို ရသည်။ ထိုသို႔ အဆင်သင့်ထားခြင်း (Stand By)သည်ၾလႇပ်စဈဓါတ်အားကို သံုးစွဲၾလႇက်ရိွေကြာင်း သတိပြုပါ။. 

4. ကႊပ်ကႊပ်အိတ်မသံုးပါႏွင့် ေဈးသွားတိုင်း ကႊပ်ကႊပ်အိတ်အျမားကြီး ရလာတတ်သည်။ တဈႏွဈကိုကႊပ်ကႊပ်အိတ် ၅၀၀ဘီႀလံမွ တဈထရီလီယံအထိ သံုးစွဲကြသည်။ (တဈဘီႀလံ=သန်းတဈေထာင်၊ တဈထရီလီယံ= ဘီႀလံတဈေထာင်) ဒါဟာျပ်ောစရာမဟုတ်ပါ။ ရေမြာင်းေတွ ပိတ်ဆို႔သည်။ တိရစ္ဆာန်ျမားသေကြပက်ၿစီးသည်။ ထုတ်လုပ်စဥ်က ရေထု လေထု ညဈညမ်းသည်။ 

5. ဒေသတွင်း ထွက်ကုန်ျမားကို သံုးပါ။ သင် စူပါမားကတ်(ကုန်တိုက်) ျမားတွင် ၀ယ်ေသာ အစားအေသာက်ျမားႏွင့် အသံုးအေဆာင် ပစ္စည်းျမားသည် မိုင်ေထာင်ေပါင်းျမားစွာ အေဝးတဈနေရာဆီမွ ေရာက်လာေသာ ပစ္စည်းျမား ဖြဈတတ်သည်။ ထိုသို ေသာ သယ်ယူ ပို႔ေဆာင်ေရးျမားကို ပြုလုပ်ရာတွင် ကမာ့္ဘလေထုအတွင်းသို႔ ကာဗွန်ဒိုင်ေအာက်ဆိုဒ် တန်ေပါင်းျမားစွာ ထုတ်လွတ်ကြရသည်။ ဒေသထွက်ကုန်ကိုသံုးပါက ကမ္ဘာ့လေထုကို ကာကွယ်ရာေရာက်ပါသည်။ 

6. ကိုယ့်ခွက်ကိုယ်သံုးပါ။ ယနေတ့ဈခါသံုးခွက်၊ တဈခါသံုးတူ၊ တဈခါသံုးပစ္စည်းတွေသိပ်ေပါပါသည်။ ေရာဂါပိုးျမားသည်လည်း ေသာက်ေသာခွက်မွ ကူးစက်သည်။ ခရီးသွားၾလႇင် မိမိခွက်၊ တူျမားကို ယူပါ၊ သံုးပါ။ ဝါးပင်ျမားးစွာကို အသက်ရွင်စေသည်။ ဝါးပင်ျမားသည် ကာဗွန်ဒိုင်ေအာက်ဆိုဒ်စုပ်ယူရာတွင် အထိေရာက်ဆံုးေသာ အပင်ျမားဖြဈသည်။ 

7. လူထုဆက်သွယ်ေရးယာဥ်ကို သံုးပါ။ ဘတ်ဈကားတဈစီးသည် အိမ်စီးကား၅၀မွ လူဦးရေကို သယ်ယူပို႔ ေဆာင်ႏိုင်စွမ်းရိွသည်။ ရထားျမားသည် ပို၍သယ်ေဆာင်ႏိုင်သည်။ အဆိုပါ ပို႔ေဆာင်ေရးျမားသည် လူတဈဦးခင်ျး အတွက် စွမ်းအင် ထက်ဝက်ၾက်ောျမႇ ျခႇေတာႏိုင်သည်။

 8. စက်ဘီးသံုးပါ(သို႔) လမ်းေၾလႇာက်ပါ။ အနီးအနားခရီးတွေကို လမ်းေၾလႇာက်သွားပါ။ (သို႔) စက်ဘီးကိုသံုးပါ။ ေၾကာင်းျမားတွင် ေၾကာင်းကြိုပို႔ယာဥ်ျမား ရႈပ်ေထွးမနေသင့်ပါ။ တဈပါတ်တဈခါေလာက် ကားမစီးပါႏွင့်။ သင်က ကမ္ဘာကြီးကို ကယ်တင်နေသူပါ။ 

9. ရေအၿခိဳးေၾလႇာ့ပါ။ ကမ္ဘာကြီးမွာ ရေသန့်တွေနည်းလာပါတယ်။ ရေနည်းနည်းနဲ႔မြန်မြန်ၿခိဳးပါ။ အေနာက်တိုင်းလို ဇိမ်မခံပါနဲ႔။ ရေအေးၿခိဳးသည့် အကင်ျ့လုပ်ပါ။ လူတိုင်းရေအၿခိဳးေၾလႇာ့ပါက တဈမိနဈကို ရေဂါလံသန်း ၅၀၀ သက်သာစေသည်။

 10. အပင်ဈိုက်ပါ။ အပင်ျမားသည် ကာဗွန်ဒိုင်ေအာက်ဆိုဒ်ကို စုပ်ယူသည်။ ေအာက်ဆီဂင်ႀကိဳ ထုတ်လွတ်သည်။ သာမန်အပင်တဈပင်သည် လူႏွဈေယာက်အတွက် လံုေလာက်ေသာေအာက်ဆီဂင်ႀကိဳထုတ်လွတ်ေပးႏိုင်သည်။

 နိဂံုး 

ကမ္ဘာကြီး ပူေနွးမႈကို ကာကွယ်ဖို႔ ကျရာနေရာက တဈတပ်တဈအား ပါဝင်ဖို႔ပါ။ မခက်လွပါဘူး။ ကမ္ဘာ့ဝင်ရိုးစွန်းမွ ရေခဲျမား အရည်ျပ်ောစပြုနေတာ သင်သိမွာပါ။ မုန်တိုင်းတွေကိုလည်း သင်ခံစားဖူးမွာပါ။ မိမိကိုယ်တိုင် ပါဝင်ႏိုင်ေသာ အပိုင်းသည် အလွန်နည်းေသ်ာလည်း ထိေရာက်သည်ကို သတိပြုႏိုင်ပါသည်။

Ref: Global Warming Survival Handbook by David De Rothschild 

ေဒါက်တာခင်ေမာင်ညို

[Zawgyi]"ကမ႓ာႀကီး ပူေနြးလာျခင္းအတြက္ လုပ္သင့္ေသာအခ်က္ (၁၀)ခ်က္" 

**************************************** 

#Environmental_Articles

#သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္ထိန္းသိမ္းေရး

#ေဒါက္တာခင္ေမာင္ညို

(သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္ဆိုတာ လူသားတိုင္းနဲ႔မကင္းတဲ့ကိစၥျဖစ္သလို အသက္ရွင္သန္ေရးအတြက္ အေရးႀကီးတဲ့စြမ္းအင္ေတြေပးတဲ့ အရာပါ။ စည္းကမ္းမဲ့ အမိႈက္စြန႔္ပစ္တဲ့ ေနာက္ေဖးလမ္းၾကားေတြနားက တိုက္ခန္းေတြက ေလကို ရႉရိႈက္ၾကၫ့္ရံုနဲ႔ ကြၽန္ေတာ္ေျပာတဲ့ အဓိပၸာယ္ကို သေဘာေပါက္ေလာက္ပါတယ္။ ျပင္ဦးလြင္ ကန္ေတာ္ႀကီးေရခမ္းတဲ့ကိစၥက ယူကလစ္ပင္ေတြအုပ္လိုက္စိုက္ျခင္းနဲ႔ ဆက္စပ္ေနသလိုမ်ိဳး၊ သစ္ပင္ေတြစည္းကမ္းမဲ့ ခုတ္ထြင္ျခင္းရဲ့ အက်ိဳးေက်းဇူးအရ ရာသီဥတုေဖာက္ျပန္ၿပီး ပူေနြးလာတဲ့ကိစၥ ပတ္သက္ေနသလိုမ်ိဳးေတြေပါ့။ အထူးတလည္မဟုတ္ဘဲ ကိုယ္ေတြ ေနထိုင္အသက္ရွင္ရင္း ဆင္ျခင္မႈအနည္းငယ္လုပ္လိုက္ရံုနဲ႔ ကမ႓ာႀကီးပူေနြးလာမႈ႔ျမင့္တက္ျခင္းကို တားဆီးဖို႔ အေထာက္အကူျပဳမလားဆိုတာ လုပ္ၾကၫ့္ၾကစို႔လား။)

 

1. ႏွစ္ဒီဂရီေလာက္ ေလ်ွာ့ခ်ပါ။ ဒါက အပူေပးကိရိယာ ေလေအးစက္သံုးသူမ်ား ကို ေတာင္းပန္ျခင္းျဖစ္သည္။ ေဆာင္းနဲ႔ႏြေမွာ ႏွစ္ဒီဂရီ (2F)ေလာက္ေလ်ွာ့သံုးဖို ပါပဲ။ ဒါဟာ သင္ႏွင့္ မဆိုင္ဘူးလို႔ ထင္ေကာင္းထင္ၾကမည္။ သင္သည္ ေရပူေရေအး ေလပူေလေအးစနစ္ကို အသံုးျပဳေသာ စားေသာက္ဆိုင္မ်ားကို သြားေရာက္ အသံုးျပဳသူျဖစ္ပါက သင္ႏွင့္သက္ဆိုင္ပါသည္။ ထိုသို႔ေလ်ွာ့ခ်မည္ဆိုပါက တစ္ႏွစ္မွာ ေလထဲသို႔ထုတ္လႊတ္ေသာ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္တစ္တန္၏ သံုးပံုတစ္ပံု ေလ်ာ့က်သြားေပမည္။

 2. မီးလံုးကိုလဲလိုက္ပါ။ ကမ႓ာႀကီးစြမ္းအင္သံုးစြဲမႈသည္ မီးထြန္းျခင္းအတြက္ အမ်ားဆံုးျဖစ္သည္။ အကယ္၍ အိမ္တစ္သန္းသည္ သူတို႔အိမ္က မီးလံုး၄လံုးကို စြမ္းအင္ေခြၽတာေရးမီးလံုး (Compact Fluorescent Lightbulb- CFL) နဲ႔ေျပာင္းလဲသံုးစြဲပါက ေလထုထဲ ဖန္လံုအိမ္ဓါတ္ေငြ တန္ကိုးသိန္းသက္သာေစမည္။ CFLသည္ တူညီေသာအလင္းစြမ္းအားရိွသၫ့္ သာမန္ မီးလံုးမီးေခ်ာင္းမ်ား ထက္စြမ္းအင္ ၇၅ရာခိုင္ႏႈန္း သက္သာေစသည္။ 

3. လ်ွပ္စစ္ပစၥည္းမ်ားကို ပလပ္မွ ဆြဲျဖဳတ္ထားပါ။ သင္ မသံုးေသးေသာ ကြန္ပ်ူတာ၊ တီဗြီ၊ ေအာက္စက္တို႔ကို ရီမုတ္ေလးႏိွပ္ရံုျဖင့္ ဖြင့္လို ရသည္။ ထိုသို႔ အဆင္သင့္ထားျခင္း (Stand By)သည္လ်ွပ္စစ္ဓါတ္အားကို သံုးစြဲလ်ွက္ရိွေၾကာင္း သတိျပဳပါ။. 

4. ႂကြပ္ႂကြပ္အိတ္မသံုးပါႏွင့္ ေဈးသြားတိုင္း ႂကြပ္ႂကြပ္အိတ္အမ်ားႀကီး ရလာတတ္သည္။ တစ္ႏွစ္ကိုႂကြပ္ႂကြပ္အိတ္ ၅၀၀ဘီလ်ံမွ တစ္ထရီလီယံအထိ သံုးစြဲၾကသည္။ (တစ္ဘီလ်ံ=သန္းတစ္ေထာင္၊ တစ္ထရီလီယံ= ဘီလ်ံတစ္ေထာင္) ဒါဟာေပ်ာ္စရာမဟုတ္ပါ။ ေရျမာင္းေတြ ပိတ္ဆို႔သည္။ တိရစၧာန္မ်ားေသၾကပ်က္စီးသည္။ ထုတ္လုပ္စဉ္က ေရထု ေလထု ညစ္ညမ္းသည္။ 

5. ေဒသတြင္း ထြက္ကုန္မ်ားကို သံုးပါ။ သင္ စူပါမားကတ္(ကုန္တိုက္) မ်ားတြင္ ၀ယ္ေသာ အစားအေသာက္မ်ားႏွင့္ အသံုးအေဆာင္ ပစၥည္းမ်ားသည္ မိုင္ေထာင္ေပါင္းမ်ားစြာ အေဝးတစ္ေနရာဆီမွ ေရာက္လာေသာ ပစၥည္းမ်ား ျဖစ္တတ္သည္။ ထိုသို ေသာ သယ္ယူ ပို႔ေဆာင္ေရးမ်ားကို ျပဳလုပ္ရာတြင္ ကမာ့႓ေလထုအတြင္းသို႔ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္ တန္ေပါင္းမ်ားစြာ ထုတ္လႊတ္ၾကရသည္။ ေဒသထြက္ကုန္ကိုသံုးပါက ကမ႓ာ့ေလထုကို ကာကြယ္ရာေရာက္ပါသည္။ 

6. ကိုယ့္ခြက္ကိုယ္သံုးပါ။ ယေန့တစ္ခါသံုးခြက္၊ တစ္ခါသံုးတူ၊ တစ္ခါသံုးပစၥည္းေတြသိပ္ေပါပါသည္။ ေရာဂါပိုးမ်ားသည္လည္း ေသာက္ေသာခြက္မွ ကူးစက္သည္။ ခရီးသြားလ်ွင္ မိမိခြက္၊ တူမ်ားကို ယူပါ၊ သံုးပါ။ ဝါးပင္မ်ားးစြာကို အသက္ရွင္ေစသည္။ ဝါးပင္မ်ားသည္ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္စုပ္ယူရာတြင္ အထိေရာက္ဆံုးေသာ အပင္မ်ားျဖစ္သည္။ 

7. လူထုဆက္သြယ္ေရးယာဉ္ကို သံုးပါ။ ဘတ္စ္ကားတစ္စီးသည္ အိမ္စီးကား၅၀မွ လူဦးေရကို သယ္ယူပို႔ ေဆာင္ႏိုင္စြမ္းရိွသည္။ ရထားမ်ားသည္ ပို၍သယ္ေဆာင္ႏိုင္သည္။ အဆိုပါ ပို႔ေဆာင္ေရးမ်ားသည္ လူတစ္ဦးခ်င္း အတြက္ စြမ္းအင္ ထက္ဝက္ေက်ာ္မ်ွ ေခြၽတာႏိုင္သည္။

 8. စက္ဘီးသံုးပါ(သို႔) လမ္းေလ်ွာက္ပါ။ အနီးအနားခရီးေတြကို လမ္းေလ်ွာက္သြားပါ။ (သို႔) စက္ဘီးကိုသံုးပါ။ ေက်ာင္းမ်ားတြင္ ေက်ာင္းႀကိဳပို႔ယာဉ္မ်ား ရႈပ္ေထြးမေနသင့္ပါ။ တစ္ပါတ္တစ္ခါေလာက္ ကားမစီးပါႏွင့္။ သင္က ကမ႓ာႀကီးကို ကယ္တင္ေနသူပါ။ 

9. ေရအခ်ိဳးေလ်ွာ့ပါ။ ကမ႓ာႀကီးမွာ ေရသန႔္ေတြနည္းလာပါတယ္။ ေရနည္းနည္းနဲ႔ျမန္ျမန္ခ်ိဳးပါ။ အေနာက္တိုင္းလို ဇိမ္မခံပါနဲ႔။ ေရေအးခ်ိဳးသၫ့္ အက်င့္လုပ္ပါ။ လူတိုင္းေရအခ်ိဳးေလ်ွာ့ပါက တစ္မိနစ္ကို ေရဂါလံသန္း ၅၀၀ သက္သာေစသည္။

 10. အပင္စ္ိုက္ပါ။ အပင္မ်ားသည္ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္ကို စုပ္ယူသည္။ ေအာက္ဆီဂ်င္ကို ထုတ္လႊတ္သည္။ သာမန္အပင္တစ္ပင္သည္ လူႏွစ္ေယာက္အတြက္ လံုေလာက္ေသာေအာက္ဆီဂ်င္ကိုထုတ္လႊတ္ေပးႏိုင္သည္။

 နိဂံုး 

ကမ႓ာႀကီး ပူေနြးမႈကို ကာကြယ္ဖို႔ က်ရာေနရာက တစ္တပ္တစ္အား ပါဝင္ဖို႔ပါ။ မခက္လွပါဘူး။ ကမ႓ာ့ဝင္ရိုးစြန္းမွ ေရခဲမ်ား အရည္ေပ်ာ္စျပဳေနတာ သင္သိမွာပါ။ မုန္တိုင္းေတြကိုလည္း သင္ခံစားဖူးမွာပါ။ မိမိကိုယ္တိုင္ ပါဝင္ႏိုင္ေသာ အပိုင္းသည္ အလြန္နည္းေသာ္လည္း ထိေရာက္သည္ကို သတိျပဳႏိုင္ပါသည္။

Ref: Global Warming Survival Handbook by David De Rothschild 

ေဒါက္တာခင္ေမာင္ညို

"သစ္ပင္မ်ားကေျပာေသာ ရာသီဥတုေျပာင္းလဲမွုျဖစ္စဥ္မ်ား"

ေဒါက္တာညီညီေက်ာ္ (သစ္ေတာ)

သစ္ေတာသစ္ပင္မ်ားသည္ လူသားတို့အတြက္ လိုအပ္သည့္ သစ္ႏွင့္ သစ္ေတာထြက္ပစၥည္းမ်ားႏွင့္ ေဂဟစနစ္ဝန္ေဆာင္မွုမ်ားကို စဥ္ဆက္မျပတ္ ျဖည့္ဆည္းေပးလ်က္ရွိသည္။ ထိုမၽွမက  သစ္ေတာသစ္ပင္မ်ားသည္ ကၽြန္ုပ္တို့ခႏၶာကိုယ္ အတြင္းရွိ အဆုတ္ကဲ့သို့ ကမၻာ့ေလထုအတြင္းမွ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုက္ဓာတ္ေငြ႕ကို စုပ္ယူရွူသြင္းၿပီး ေအာက္ဆီဂ်င္ ဓာတ္ေငြ႕ ျပန္ထုတ္ေပးသည့္အတြက္ Lungs of the Earth ဟု တင္စားေခၚေဝၚၾကသည္။ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုက္ဓာတ္ေငြ႕ ထုတ္လႊတ္မွုေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚလာသည့္ ရာသီဥတု ေျပာင္းလဲမွုျဖစ္စဥ္ကို သစ္ေတာသစ္ပင္မ်ားက ထိန္းညႇိေလၽွာ့ခ်ေပးသည့္ ယႏၲရားလုပ္ငန္းစဥ္တစ္ခုကို စြမ္းေဆာင္ေပးလ်က္ရွိသည္။

 ျဖစ္ပ်က္ေနေသာ ရာသီဥတုေျပာင္းလဲမွုမ်ား ဥပမာအားျဖင့္ မိုးေခါင္ျခင္း၊ ေရႀကီးျခင္း၊ အပူခ်ိန္ျမင့္မားျခင္း၊ မီးေလာင္ျခင္းစသည္တို့ကို သစ္ပင္မ်ားက ႏွစ္အလိုက္၊ ရာသီအလိုက္ မွတ္တမ္းတင္ထား ၾကသျဖင့္ လြန္ခဲ့ေသာႏွစ္မ်ားစြာအတြင္း ျဖစ္ပ်က္ခဲ့သည့္ ရာသီဥတုျဖစ္စဥ္မ်ားကို သစ္ပင္မ်ားမွတစ္ဆင့္ ျပန္လည္ရွာေဖြ ေဖာ္ထုတ္သိရွိနိုင္သည္။

ထိုမၽွမက အတိတ္ကာလ ရာသီဥတုအေျခအေနမ်ား ကို သ႐ုပ္ခြဲေလ့လာဆန္းစစ္ၿပီး လာမည့္ႏွစ္မ်ားအတြင္း  ျဖစ္ေပၚလာနိုင္သည့္ ရာသီဥတုအေျခအေနမ်ားကိုလည္း  သိပၸံပညာရွင္မ်ားက  ခန႔္မွန္းတြက္ခ်က္  ေဖာ္ျပနိုင္ပါ သည္။  သစ္ပင္တို့တြင္  ျဖစ္ေပၚေနေသာ  ႏွစ္ကြင္းမ်ား (Tree Rings) မွတစ္ဆင့္ သမိုင္းျဖစ္စဥ္မ်ားကို ျပန္လည္ ေဖာ္ထုတ္သည့္ပညာရပ္ကို       အဂၤလိပ္ဘာသာျဖင့္ Dendrochronology ဟု ေခၚပါသည္။ ၎ပညာရပ္ကို  ေလ့လာျခင္းျဖင့္  ေရွးေဟာင္းသုေတသနလုပ္ငန္းမ်ား၊ ေရဒီယိုကာဗြန္ (C14) ကို  သ႐ုပ္ခြဲဆန္းစစ္ၿပီး  သမိုင္း ျဖစ္စဥ္မ်ားေဖာ္ထုတ္ျခင္း၊ အတိတ္ကာလ ရာသီဥတု ျဖစ္စဥ္မ်ား၊ သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္ဆိုင္ရာျဖစ္ရပ္မ်ားကို  သစ္ပင္မ်ား၏   ႏွစ္ကြင္းအက်ယ္    (Ring width) ကို တိုင္းတာတြက္ခ်က္   သိရွိနိုင္ျခင္းႏွင့္   သစ္ေတာစီမံ အုပ္ခ်ဳပ္မွုကို အေထာက္အကူျပဳေစျခင္း ဥပမာ၊ သစ္ပင္ တို့၏ ႀကီးထြားႏွုန္း၊ သစ္ပင္စု သိပ္သည္းမွု စသည္တို့ကို  တြက္ခ်က္သိရွိနိုင္ပါသည္။

စက္ဝိုင္းပုံသဏၭာန္ရွိေသာ  အကြင္းေလးမ်ား
သစ္ပင္မ်ားသည္ ကမၻာေပၚတြင္ ႏွစ္သန္းေပါင္း ၃၈၀  ကတည္းက  ျဖစ္ေပၚတည္ရွိခဲ့ၿပီး   အပင္၏ပုံသဏၭာန္၊ အမ်ိဳးအစား၊ သဘာဝအတိုင္းျဖစ္စဥ္မ်ားအရ  သစ္ပင္ ႀကီးမ်ားတြင္   ပင္စည္  (Woody stem)   မ်ားသည္ သစ္ပင္ရွင္သန္ရပ္တည္နိုင္ေရး အပင္ဇီဝကမၼျဖစ္စဥ္မ်ား  ေဆာင္ရြက္ရန္    အစာေရစာသယ္ပို့ျခင္းလုပ္ငန္းမ်ား ေဆာင္ရြက္ေပးသည္။ ပင္စည္၏အတြင္းပိုင္းမွ ဖြံ့ၿဖိဳးလာ ၿပီး အျပင္ဘက္သို့ ႀကီးထြားကာ ျပင္ပရာသီဥတု (မိုးေရ ခ်ိန္၊ အပူခ်ိန္) သက္ေရာက္မွုေၾကာင့္ ႀကီးထြားမွုရပ္ဆိုင္း သည့္  ကာလတြင္  ပင္စည္၌  ႏွစ္ကြင္း (Annual Ring) ျဖစ္ေပၚေလ့ရွိသည္။  သစ္ငုတ္တစ္ခု၏   ျဖတ္ပိုင္းပုံကို အေပၚမွ ၾကည့္ရွုပါက  စက္ဝိုင္းပုံသဏၭာန္ရွိေသာ  အကြင္း ေလးမ်ားကို ျမင္နိုင္ပါသည္။ အျပင္ဘက္ရွိ ႏွစ္ကြင္းသည္ အတြင္းဘက္ရွိ ႏွစ္ကြင္းထက္ ပိုမိုသက္တမ္းႏုၿပီး ႏွစ္ကြင္း မ်ားသည္   ရာသီဥတုျဖစ္စဥ္ေၾကာင့္   အက်ဥ္းအက်ယ္  ကြာျခားသည္ကို ေတြ႕ျမင္ရမည္ ျဖစ္သည္။

 ပင္စည္တြင္  ႏွစ္ကြင္းမ်ားျဖစ္ေပၚေစသည့္   အေၾကာင္းရင္း  သုံးခုရွိ သည္။ ၎တို့မွာ မိုးရြာသြန္းသည့္ ကာလျပတ္ေတာက္ ျခင္း (No Precipitation)၊ အပူခ်ိန္ လြန္စြာေလ်ာ့က်ျခင္း  (Very Low Temperature) ႏွင့္ ေရလႊမ္းမိုးျခင္း (Inun- dation) တို့  ျဖစ္သည္။  အပင္ႏွစ္ကြင္းမ်ားကို  ေလ့လာ သည့္ပညာရပ္သည္ ၁၉၈၀ ႏွစ္မ်ားတြင္  စတင္ခဲ့ၾကၿပီး  အထူးသျဖင့္ ႏွစ္ကြင္းမ်ား ထင္ရွားစြာေတြ႕ျမင္ရသည့္  အေအးပိုင္းေဒသ ထင္းရွူးႏွင့္ ဝက္သစ္ခ်သစ္မ်ိဳးမ်ားကို  ေလ့လာခဲ့ၾကရာ Bristlecone ထင္းရွူးမ်ိဳးမွ ႏွစ္ေပါင္း  ၈၆၀၀ ႏွင့္ Hohenheim Oak ဝက္သစ္ခ်မ်ိဳးမွ ႏွစ္ေပါင္း  ၁၂၅၀၀ အထိ ႏွစ္ကြင္းမ်ားကို ေလ့လာနိုင္ခဲ့ၾကသည္။

အပူပိုင္းေဒသနိုင္ငံမ်ားတြင္ သစ္ပင္ႏွစ္ကြင္းမ်ားမွ  ေျပာင္းလဲျဖစ္ေပၚခဲ့သည့္ ရာသီဥတုႏွင့္ သဘာဝပတ္ဝန္း က်င္အေျခအေနမ်ားကို ေလ့လာၾကသည္မွာ မၾကာေသး ပါ။  အပူပိုင္းေဒသတစ္ခုျဖစ္သည့္   အေရွ႕ေတာင္အာရွ ေဒသနိုင္ငံမ်ားတြင္ ကၽြန္းကဲ့သို့ေသာ ႏွစ္ကြင္းထင္ရွားစြာ  ျမင္ရသည့္အပင္မ်ားကို   သုေတသနျပဳ  ေလ့လာခဲ့ၾက သည္၊၊   ျမန္မာနိုင္ငံ   သစ္ေတာသုေတသနဌာနသည္ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု ကိုလံဘီယာတကၠသိုလ္၊ ဂ်ာမနီ နိုင္ငံ ဂိုတင္ဂန္တကၠသိုလ္၊ ထိုင္းနိုင္ငံ မဟီေဒါတကၠသိုလ္ တို့ႏွင့္ ႏွစ္ကြင္းသုေတသနလုပ္ငန္းမ်ား ပူးေပါင္းေဆာင္ ရြက္လ်က္ရွိသည္။ ကၽြန္းပင္မ်ား၏ ႀကီးထြားမွုသည္  မိုးရြာ သြန္းမွုကာလႏွင့္ တိုက္ရိုက္ဆက္စပ္ပတ္သက္ေၾကာင္း၊  အထူးသျဖင့္ ျမန္မာနိုင္ငံႏွင့္ ထိုင္းနိုင္ငံကဲ့သို့ေသာ နိုင္ငံ မ်ားတြင္ မုတ္သုံရာသီကာလ (ေမလမွ ေအာက္တိုဘာ လ) အတြင္း  ရြာသြန္းေသာ   မိုးေရခ်ိန္ႏွင့္  တိုက္ရိုက္ ဆက္စပ္ေၾကာင္း သုေတသီမ်ားက ေဖာ္ထုတ္ေလ့လာ နိုင္ၾကသည္။ မိုးရြာသြန္းမွုမ်ားေသာႏွစ္တြင္ ႏွစ္ကြင္းမ်ား  က်ယ္ၿပီး   ေျခာက္ေသြ႕ကာလ    မိုးနည္းေသာႏွစ္တြင္ ႏွစ္ကြင္းမ်ား က်ဥ္းေျမာင္းသည္ကို ေတြ႕ရွိသည္၊၊ ထို့အျပင္  ပင္စည္ေပၚရွိ ႏွစ္ကြင္းမ်ား၏ အခ်င္းကို ေလ့လာၿပီး ထိုႏွစ္ အတြင္း မိုးရြာသြန္းမွု၊ အပူခ်ိန္ႏွင့္ ထူးျခားသည့္ ရာသီဥတု ေျပာင္းလဲမွုျဖစ္စဥ္မ်ားကို ေလ့လာေဖာ္ထုတ္ၾကသည္။  (ဥပမာ၊ အယ္နီညိဳျဖစ္စဥ္စက္ဝန္းကို ေလ့လာေဖာ္ထုတ္ ၿပီး ေနာင္ျဖစ္လာနိုင္သည့္ႏွစ္ကို ခန႔္မွန္းျခင္း) ထို့အျပင္  မုတ္သုံရာသီ၏ျဖစ္စဥ္ (Monsoon Rhythm)  ကိုလည္း  တြက္ခ်က္ေဖာ္ထုတ္ခဲ့ၾကသည္။

ကေမၻာဒီးယားနိုင္ငံ၏  အန္ကာၿမိဳ့ေဟာင္းသည္  ၁၅  ရာစုအတြင္း  ဆိုးရြားစြာ ေရလႊမ္းမိုးမွုႏွင့္ ၾကာျမင့္စြာမိုးေခါင္မွုမ်ားေၾကာင့္ ခရစ္ ႏွစ္ ၁၄၃၁ ခုႏွစ္တြင္ ၿမိဳ့ပ်က္သုဥ္းခဲ့ေၾကာင္း ၎ေနရာ ရွိ သစ္ပင္ႀကီးမ်ား၏ ႏွစ္ကြင္းမ်ားမွတစ္ဆင့္ ေဖာ္ထုတ္ ေလ့လာခဲ့ၾကသည္။   ထို့ေၾကာင့္   ယေန႔ကမၻာႀကီးတြင္ ျဖစ္ပ်က္ေျပာင္းလဲေနေသာ    ရာသီဥတုျဖစ္စဥ္မ်ားကို ေလ့လာသိရွိနိုင္ရန္ႏွင့္   ယခင္ႏွစ္ကာလမ်ားအတြင္း ျဖစ္ပ်က္ခဲ့မွုမ်ားအေပၚအေျခခံ၍ အနာဂတ္ ရာသီဥတု  ေျပာင္းလဲမွုကို    ႀကိဳတင္ခန႔္မွန္းတြက္ခ်က္ရန္အတြက္  သက္တမ္းရင့္သစ္ပင္ႀကီးမ်ားကို ထိန္းသိမ္းေစာင့္ေရွာက္ ရန္ အလြန္အေရးႀကီးလွပါသည္၊၊

ပင္စည္ႏွစ္ကြင္းမ်ားကိုေလ့လာ..
သက္ရွိသစ္ပင္ႀကီးမ်ားမွ   ပင္စည္ႏွစ္ကြင္းမ်ားကို  ေလ့လာရန္ အပင္ခုတ္လွဲရန္မလိုအပ္ဘဲ ပင္စည္ျဖတ္ပိုင္း ပုံစံအတိုင္း  ႏွစ္ကြင္းနမူနာေခ်ာင္းမ်ားကို  ထုတ္ယူနိုင္ သည္။ ေနရာေဒသတစ္ခု၏ Chronological index တစ္ခု  ေရးဆြဲေဖာ္ထုတ္ရာတြင္ သက္ရွိသစ္ပင္မ်ားရွိ ႏွစ္ကြင္း မ်ားကိုသာမက  ေရွးေဟာင္းအေဆာက္အဦမ်ားတြင္ အသုံးျပဳထားေသာ   သစ္သားမ်ားေပၚရွိ  ႏွစ္ကြင္းမ်ား ကိုပါ ဆက္စပ္တိုင္းထြာေဖာ္ထုတ္ၾကသည္။ ဂ်ပန္နိုင္ငံ ရွိ သစ္သားျဖင့္ျပဳလုပ္ထားေသာ ေရွးေဟာင္းဗုဒၶ႐ုပ္ပြား ဆင္းတုတစ္ဆူအား သစ္သားေပၚရွိ ႏွစ္ကြင္းကို ေလ့လာ ၿပီး    ထုလုပ္ခဲ့သည့္ႏွစ္ကို    ေဖာ္ထုတ္နိုင္ခဲ့ၾကသည္။ ဘုရင့္ေနာင္မင္းတရားႀကီးတည္ေဆာက္ခဲ့ေသာ ကေမၻာဇ သာဒီနန္းေတာ္ႀကီးတြင္ အသုံးျပဳခဲ့ေသာ ကၽြန္းတိုင္ႀကီး မ်ား၏ ႏွစ္ကြင္းမ်ားကို ေလ့လာ၍ ထိုေခတ္က နန္းေတာ္ တည္ေဆာက္ရာတြင္ လက္ေဆာင္အျဖစ္ ကၽြန္းတိုင္မ်ား ကို  ရွမ္းေစာ္ဘြားမ်ားအျပင္   အိမ္နီးခ်င္းနိုင္ငံမ်ားမွပါ ေပးပို့ခဲ့ေၾကာင္း သိရွိရသည္။

အယ္နီညိဳႏွင့္ လာနီညာဟု လူသိမ်ားေသာ ပစိဖိတ္ သမုဒၵရာ၏  အပူခ်ိန္ေျပာင္းလဲမွုျဖစ္စဥ္ေၾကာင့္  ကမၻာ ေပၚတြင္ ၾကာျမင့္စြာမိုးေခါင္ျခင္း သို့မဟုတ္ ျပင္းထန္စြာ မိုးရြာသြန္းမွုတို့ ခံစားရေလ့ရွိသည္။ အေမရိကန္နိုင္ငံမွ သုေတသီမ်ားသည္ သက္တမ္း ႏွစ္ ၁၁၀၀ ရွိေသာ သစ္ပင္  ၏  ႏွစ္ကြင္းမ်ားကို   ေလ့လာခဲ့ၾကၿပီး  အယ္နီညိဳႏွင့္ လာနီညာျဖစ္စဥ္မ်ားကို လာမည့္ႏွစ္မ်ားအတြက္ ႀကိဳတင္ ခန႔္မွန္းတြက္ခ်က္ခဲ့ၾကရာ    ႏွစ္ႏွစ္မွ    ရွစ္ႏွစ္ကာလ အပိုင္းအျခားတစ္ခုအတြင္း ပင္လယ္ေရပူေႏြးမွုေၾကာင့္ ေဆာင္းရာသီတြင္ မိုးရြာသြန္းမွုမ်ားျပားလာကာ လာနီညာ ျဖစ္စဥ္ေၾကာင့္    အျခားတစ္ဖက္တြင္   ေျခာက္ေသြ႕မွု (မိုးေခါင္မွု) ျဖစ္ေပၚနိုင္ေၾကာင္း ေဖာ္ထုတ္ခဲ့ၾကသည္။

 ထိုေတြ႕ရွိခ်က္မ်ားမွ   အယ္နီညိဳေတာင္ပိုင္းလွုပ္ရမ္းမွု စက္ဝန္း (El Nino Southern Oscillation Cycle) ေၾကာင့္  ေႏြရာသီအတြင္း သာမန္ထက္ပိုမိုပူျပင္းၿပီး ေဆာင္းရာသီ တြင္ ပိုမိုေအးနိုင္သည့္ ျပင္းထန္သည့္ရာသီဥတုျဖစ္စဥ္ မ်ားကို ခန႔္မွန္းေဖာ္ထုတ္ခဲ့ၾကသည္။

အပူပိုင္းေဒသနိုင္ငံမ်ားတြင္ သစ္ပင္မ်ား၏ ႏွစ္ကြင္း မွတစ္ဆင့္ ေရွးလြန္ခဲ့ေသာ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာတြင္ ျဖစ္ေပၚ ခဲ့ေသာ ရာသီဥတုေျပာင္းလဲမွုမ်ားကို ေလ့လာသုေတသန ျပဳမွုမွာ အေအးပိုင္းနိုင္ငံမ်ားႏွင့္ ႏွိုင္းယွဥ္ပါက နည္းပါး သည္ဟု  ဆိုနိုင္သည္။  ကၽြန္းႏွင့္  ထင္းရွူးကဲ့သို့ေသာ သစ္ပင္မ်ားကို ေလ့လာမွုမ်ားအရ ၎သစ္မ်ိဳးမ်ားသည္ သက္တမ္းရွည္ၾကာစြာ  ရွင္သန္ႀကီးထြားနိုင္ၿပီး  ရာသီ ဥတုအေပၚ တုံ႔ျပန္ျဖစ္ေပၚသည့္ ႏွစ္ကြင္းမ်ားကို ထင္ရွား စြာေတြ႕ျမင္နိုင္သျဖင့္ ရာသီဥတုေျပာင္းလဲမွုျဖစ္စဥ္မ်ား ကို ေလ့လာသိရွိနိုင္ရန္ ထိန္းသိမ္းထားသင့္ေပသည္။

အခ်ဳပ္ဆိုရေသာ္   ကမၻာေပၚတြင္   လူသားမ်ား၏ လုပ္ေဆာင္ခ်က္မ်ားေၾကာင့္ သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္အေျခ အေနမ်ား ပ်က္ယြင္းလာမွုေၾကာင့္ လည္းေကာင္း၊ သဘာဝ ျဖစ္စဥ္မ်ားေၾကာင့္ လည္းေကာင္း ရာသီဥတုေျပာင္းလဲ ျခင္းကို  မလြဲမေသြ  ရင္ဆိုင္ေျဖရွင္းရမည္  ျဖစ္ပါသည္။  ထိုသို့   ရင္ဆိုင္ေျဖရွင္းရန္အတြက္  သစ္ပင္မ်ားသည္ ေရွးယခင္က     ရာသီဥတုေျပာင္းလဲမွုျဖစ္စဥ္မ်ားကို ျပန္လည္ေလ့လာရန္ လြန္စြာအေထာက္အကူျပဳသကဲ့သို့   သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္တည္ၿငိမ္ေရး၊ ရာသီဥတုေျပာင္းလဲ မွု ေလၽွာ့ခ်ေရးအတြက္ မရွိမျဖစ္လိုအပ္ေပသည္။ သစ္ပင္ မ်ားက ေဖာ္ျပေပးနိုင္သည့္ ယခင္ ရာသီဥတုေျပာင္းလဲ မွုျဖစ္စဥ္မ်ားကို ေလ့လာဆန္းစစ္၍ လာမည့္ အနာဂတ္  ကာလမ်ားတြင္  ျဖစ္ေပၚလာနိုင္သည့္  ရာသီဥတုအေျခ အေနမ်ားကို  ႀကိဳတင္ခန႔္မွန္း  သိရွိနိုင္ျခင္းျဖင့္  လက္ရွိ  ကမၻာႀကီးတည္ျမဲေရး၊ လူသားတို့၏ အက်ိဳးစီးပြားမ်ား  ဖြံ့ၿဖိဳးတိုးတက္ေရးအတြက္ သက္ရွိသစ္ပင္ႀကီးမ်ားအား  ထာဝစဥ္   ထိန္းသိမ္းေစာင့္ေရွာက္ၾကပါရန္   တိုက္တြန္း ေရးသားလိုက္ရပါသည္။     ။

Credit- ေဒါက္တာညီညီေက်ာ္{သစ္ေတာ}

ဓာက္ပုံ သစ္ေတာဦးစီးဌာန

(Unicode)

"သစ်ပင်များကပြောသော 
ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ်များ"
===================

ဒေါက်တာညီညီကျော် (သစ်တော)

သစ်တောသစ်ပင်များသည် လူသားတို့အတွက် လိုအပ်သည့် သစ်နှင့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများနှင့် ဂေဟစနစ်ဝန်ဆောင်မှုများကို စဉ်ဆက်မပြတ် ဖြည့်ဆည်းပေးလျက်ရှိသည်။ ထိုမျှမက  သစ်တောသစ်ပင်များသည် ကျွန်ုပ်တို့ခန္ဓာကိုယ် အတွင်းရှိ အဆုတ်ကဲ့သို့ ကမ္ဘာ့လေထုအတွင်းမှ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့ကို စုပ်ယူရှူသွင်းပြီး အောက်ဆီဂျင် ဓာတ်ငွေ့ ပြန်ထုတ်ပေးသည့်အတွက် Lungs of the Earth ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့ ထုတ်လွှတ်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ်ကို သစ်တောသစ်ပင်များက ထိန်းညှိလျှော့ချပေးသည့် ယန္တရားလုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုကို စွမ်းဆောင်ပေးလျက်ရှိသည်။

 ဖြစ်ပျက်နေသော ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများ ဥပမာအားဖြင့် မိုးခေါင်ခြင်း၊ ရေကြီးခြင်း၊ အပူချိန်မြင့်မားခြင်း၊ မီးလောင်ခြင်းစသည်တို့ကို သစ်ပင်များက နှစ်အလိုက်၊ ရာသီအလိုက် မှတ်တမ်းတင်ထား ကြသဖြင့် လွန်ခဲ့သောနှစ်များစွာအတွင်း ဖြစ်ပျက်ခဲ့သည့် ရာသီဥတုဖြစ်စဉ်များကို သစ်ပင်များမှတစ်ဆင့် ပြန်လည်ရှာဖွေ ဖော်ထုတ်သိရှိနိုင်သည်။

ထိုမျှမက အတိတ်ကာလ ရာသီဥတုအခြေအနေများ ကို သရုပ်ခွဲလေ့လာဆန်းစစ်ပြီး လာမည့်နှစ်များအတွင်း  ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် ရာသီဥတုအခြေအနေများကိုလည်း  သိပ္ပံပညာရှင်များက  ခန့်မှန်းတွက်ချက်  ဖော်ပြနိုင်ပါ သည်။  သစ်ပင်တို့တွင်  ဖြစ်ပေါ်နေသော  နှစ်ကွင်းများ (Tree Rings) မှတစ်ဆင့် သမိုင်းဖြစ်စဉ်များကို ပြန်လည် ဖော်ထုတ်သည့်ပညာရပ်ကို       အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Dendrochronology ဟု ခေါ်ပါသည်။ ၎င်းပညာရပ်ကို  လေ့လာခြင်းဖြင့်  ရှေးဟောင်းသုတေသနလုပ်ငန်းများ၊ ရေဒီယိုကာဗွန် (C14) ကို  သရုပ်ခွဲဆန်းစစ်ပြီး  သမိုင်း ဖြစ်စဉ်များဖော်ထုတ်ခြင်း၊ အတိတ်ကာလ ရာသီဥတု ဖြစ်စဉ်များ၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာဖြစ်ရပ်များကို  သစ်ပင်များ၏   နှစ်ကွင်းအကျယ်    (Ring width) ကို တိုင်းတာတွက်ချက်   သိရှိနိုင်ခြင်းနှင့်   သစ်တောစီမံ အုပ်ချုပ်မှုကို အထောက်အကူပြုစေခြင်း ဥပမာ၊ သစ်ပင် တို့၏ ကြီးထွားနှုန်း၊ သစ်ပင်စု သိပ်သည်းမှု စသည်တို့ကို  တွက်ချက်သိရှိနိုင်ပါသည်။

စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော  အကွင်းလေးများ
သစ်ပင်များသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် နှစ်သန်းပေါင်း ၃၈၀  ကတည်းက  ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိခဲ့ပြီး   အပင်၏ပုံသဏ္ဌာန်၊ အမျိုးအစား၊ သဘာဝအတိုင်းဖြစ်စဉ်များအရ  သစ်ပင် ကြီးများတွင်   ပင်စည်  (Woody stem)   များသည် သစ်ပင်ရှင်သန်ရပ်တည်နိုင်ရေး အပင်ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်များ  ဆောင်ရွက်ရန်    အစာရေစာသယ်ပို့ခြင်းလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ပေးသည်။ ပင်စည်၏အတွင်းပိုင်းမှ ဖွံ့ဖြိုးလာ ပြီး အပြင်ဘက်သို့ ကြီးထွားကာ ပြင်ပရာသီဥတု (မိုးရေ ချိန်၊ အပူချိန်) သက်ရောက်မှုကြောင့် ကြီးထွားမှုရပ်ဆိုင်း သည့်  ကာလတွင်  ပင်စည်၌  နှစ်ကွင်း (Annual Ring) ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။  သစ်ငုတ်တစ်ခု၏   ဖြတ်ပိုင်းပုံကို အပေါ်မှ ကြည့်ရှုပါက  စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော  အကွင်း လေးများကို မြင်နိုင်ပါသည်။ အပြင်ဘက်ရှိ နှစ်ကွင်းသည် အတွင်းဘက်ရှိ နှစ်ကွင်းထက် ပိုမိုသက်တမ်းနုပြီး နှစ်ကွင်း များသည်   ရာသီဥတုဖြစ်စဉ်ကြောင့်   အကျဉ်းအကျယ်  ကွာခြားသည်ကို တွေ့မြင်ရမည် ဖြစ်သည်။

 ပင်စည်တွင်  နှစ်ကွင်းများဖြစ်ပေါ်စေသည့်   အကြောင်းရင်း  သုံးခုရှိ သည်။ ၎င်းတို့မှာ မိုးရွာသွန်းသည့် ကာလပြတ်တောက် ခြင်း (No Precipitation)၊ အပူချိန် လွန်စွာလျော့ကျခြင်း  (Very Low Temperature) နှင့် ရေလွှမ်းမိုးခြင်း (Inun- dation) တို့  ဖြစ်သည်။  အပင်နှစ်ကွင်းများကို  လေ့လာ သည့်ပညာရပ်သည် ၁၉၈၀ နှစ်များတွင်  စတင်ခဲ့ကြပြီး  အထူးသဖြင့် နှစ်ကွင်းများ ထင်ရှားစွာတွေ့မြင်ရသည့်  အအေးပိုင်းဒေသ ထင်းရှူးနှင့် ဝက်သစ်ချသစ်မျိုးများကို  လေ့လာခဲ့ကြရာ Bristlecone ထင်းရှူးမျိုးမှ နှစ်ပေါင်း  ၈၆၀၀ နှင့် Hohenheim Oak ဝက်သစ်ချမျိုးမှ နှစ်ပေါင်း  ၁၂၅၀၀ အထိ နှစ်ကွင်းများကို လေ့လာနိုင်ခဲ့ကြသည်။

အပူပိုင်းဒေသနိုင်ငံများတွင် သစ်ပင်နှစ်ကွင်းများမှ  ပြောင်းလဲဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ရာသီဥတုနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်း ကျင်အခြေအနေများကို လေ့လာကြသည်မှာ မကြာသေး ပါ။  အပူပိုင်းဒေသတစ်ခုဖြစ်သည့်   အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသနိုင်ငံများတွင် ကျွန်းကဲ့သို့သော နှစ်ကွင်းထင်ရှားစွာ  မြင်ရသည့်အပင်များကို   သုတေသနပြု  လေ့လာခဲ့ကြ သည်၊၊   မြန်မာနိုင်ငံ   သစ်တောသုတေသနဌာနသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကိုလံဘီယာတက္ကသိုလ်၊ ဂျာမနီ နိုင်ငံ ဂိုတင်ဂန်တက္ကသိုလ်၊ ထိုင်းနိုင်ငံ မဟီဒေါတက္ကသိုလ် တို့နှင့် နှစ်ကွင်းသုတေသနလုပ်ငန်းများ ပူးပေါင်းဆောင် ရွက်လျက်ရှိသည်။ ကျွန်းပင်များ၏ ကြီးထွားမှုသည်  မိုးရွာ သွန်းမှုကာလနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်ပတ်သက်ကြောင်း၊  အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံကဲ့သို့သော နိုင်ငံ များတွင် မုတ်သုံရာသီကာလ (မေလမှ အောက်တိုဘာ လ) အတွင်း  ရွာသွန်းသော   မိုးရေချိန်နှင့်  တိုက်ရိုက် ဆက်စပ်ကြောင်း သုတေသီများက ဖော်ထုတ်လေ့လာ နိုင်ကြသည်။ မိုးရွာသွန်းမှုများသောနှစ်တွင် နှစ်ကွင်းများ  ကျယ်ပြီး   ခြောက်သွေ့ကာလ    မိုးနည်းသောနှစ်တွင် နှစ်ကွင်းများ ကျဉ်းမြောင်းသည်ကို တွေ့ရှိသည်၊၊ ထို့အပြင်  ပင်စည်ပေါ်ရှိ နှစ်ကွင်းများ၏ အချင်းကို လေ့လာပြီး ထိုနှစ် အတွင်း မိုးရွာသွန်းမှု၊ အပူချိန်နှင့် ထူးခြားသည့် ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ်များကို လေ့လာဖော်ထုတ်ကြသည်။  (ဥပမာ၊ အယ်နီညိုဖြစ်စဉ်စက်ဝန်းကို လေ့လာဖော်ထုတ် ပြီး နောင်ဖြစ်လာနိုင်သည့်နှစ်ကို ခန့်မှန်းခြင်း) ထို့အပြင်  မုတ်သုံရာသီ၏ဖြစ်စဉ် (Monsoon Rhythm)  ကိုလည်း  တွက်ချက်ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။

ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏  အန်ကာမြို့ဟောင်းသည်  ၁၅  ရာစုအတွင်း  ဆိုးရွားစွာ ရေလွှမ်းမိုးမှုနှင့် ကြာမြင့်စွာမိုးခေါင်မှုများကြောင့် ခရစ် နှစ် ၁၄၃၁ ခုနှစ်တွင် မြို့ပျက်သုဉ်းခဲ့ကြောင်း ၎င်းနေရာ ရှိ သစ်ပင်ကြီးများ၏ နှစ်ကွင်းများမှတစ်ဆင့် ဖော်ထုတ် လေ့လာခဲ့ကြသည်။   ထို့ကြောင့်   ယနေ့ကမ္ဘာကြီးတွင် ဖြစ်ပျက်ပြောင်းလဲနေသော    ရာသီဥတုဖြစ်စဉ်များကို လေ့လာသိရှိနိုင်ရန်နှင့်   ယခင်နှစ်ကာလများအတွင်း ဖြစ်ပျက်ခဲ့မှုများအပေါ်အခြေခံ၍ အနာဂတ် ရာသီဥတု  ပြောင်းလဲမှုကို    ကြိုတင်ခန့်မှန်းတွက်ချက်ရန်အတွက်  သက်တမ်းရင့်သစ်ပင်ကြီးများကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက် ရန် အလွန်အရေးကြီးလှပါသည်၊၊

ပင်စည်နှစ်ကွင်းများကိုလေ့လာ..
သက်ရှိသစ်ပင်ကြီးများမှ   ပင်စည်နှစ်ကွင်းများကို  လေ့လာရန် အပင်ခုတ်လှဲရန်မလိုအပ်ဘဲ ပင်စည်ဖြတ်ပိုင်း ပုံစံအတိုင်း  နှစ်ကွင်းနမူနာချောင်းများကို  ထုတ်ယူနိုင် သည်။ နေရာဒေသတစ်ခု၏ Chronological index တစ်ခု  ရေးဆွဲဖော်ထုတ်ရာတွင် သက်ရှိသစ်ပင်များရှိ နှစ်ကွင်း များကိုသာမက  ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦများတွင် အသုံးပြုထားသော   သစ်သားများပေါ်ရှိ  နှစ်ကွင်းများ ကိုပါ ဆက်စပ်တိုင်းထွာဖော်ထုတ်ကြသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ ရှိ သစ်သားဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓရုပ်ပွား ဆင်းတုတစ်ဆူအား သစ်သားပေါ်ရှိ နှစ်ကွင်းကို လေ့လာ ပြီး    ထုလုပ်ခဲ့သည့်နှစ်ကို    ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးတည်ဆောက်ခဲ့သော ကမ္ဘောဇ သာဒီနန်းတော်ကြီးတွင် အသုံးပြုခဲ့သော ကျွန်းတိုင်ကြီး များ၏ နှစ်ကွင်းများကို လေ့လာ၍ ထိုခေတ်က နန်းတော် တည်ဆောက်ရာတွင် လက်ဆောင်အဖြစ် ကျွန်းတိုင်များ ကို  ရှမ်းစော်ဘွားများအပြင်   အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများမှပါ ပေးပို့ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။

အယ်နီညိုနှင့် လာနီညာဟု လူသိများသော ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ၏  အပူချိန်ပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ်ကြောင့်  ကမ္ဘာ ပေါ်တွင် ကြာမြင့်စွာမိုးခေါင်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြင်းထန်စွာ မိုးရွာသွန်းမှုတို့ ခံစားရလေ့ရှိသည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံမှ သုတေသီများသည် သက်တမ်း နှစ် ၁၁၀၀ ရှိသော သစ်ပင်  ၏  နှစ်ကွင်းများကို   လေ့လာခဲ့ကြပြီး  အယ်နီညိုနှင့် လာနီညာဖြစ်စဉ်များကို လာမည့်နှစ်များအတွက် ကြိုတင် ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခဲ့ကြရာ    နှစ်နှစ်မှ    ရှစ်နှစ်ကာလ အပိုင်းအခြားတစ်ခုအတွင်း ပင်လယ်ရေပူနွေးမှုကြောင့် ဆောင်းရာသီတွင် မိုးရွာသွန်းမှုများပြားလာကာ လာနီညာ ဖြစ်စဉ်ကြောင့်    အခြားတစ်ဖက်တွင်   ခြောက်သွေ့မှု (မိုးခေါင်မှု) ဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြောင်း ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။

 ထိုတွေ့ရှိချက်များမှ   အယ်နီညိုတောင်ပိုင်းလှုပ်ရမ်းမှု စက်ဝန်း (El Nino Southern Oscillation Cycle) ကြောင့်  နွေရာသီအတွင်း သာမန်ထက်ပိုမိုပူပြင်းပြီး ဆောင်းရာသီ တွင် ပိုမိုအေးနိုင်သည့် ပြင်းထန်သည့်ရာသီဥတုဖြစ်စဉ် များကို ခန့်မှန်းဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။

အပူပိုင်းဒေသနိုင်ငံများတွင် သစ်ပင်များ၏ နှစ်ကွင်း မှတစ်ဆင့် ရှေးလွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာတွင် ဖြစ်ပေါ် ခဲ့သော ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကို လေ့လာသုတေသန ပြုမှုမှာ အအေးပိုင်းနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက နည်းပါး သည်ဟု  ဆိုနိုင်သည်။  ကျွန်းနှင့်  ထင်းရှူးကဲ့သို့သော သစ်ပင်များကို လေ့လာမှုများအရ ၎င်းသစ်မျိုးများသည် သက်တမ်းရှည်ကြာစွာ  ရှင်သန်ကြီးထွားနိုင်ပြီး  ရာသီ ဥတုအပေါ် တုံ့ပြန်ဖြစ်ပေါ်သည့် နှစ်ကွင်းများကို ထင်ရှား စွာတွေ့မြင်နိုင်သဖြင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ်များ ကို လေ့လာသိရှိနိုင်ရန် ထိန်းသိမ်းထားသင့်ပေသည်။

အချုပ်ဆိုရသော်   ကမ္ဘာပေါ်တွင်   လူသားများ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကြောင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အခြေ အနေများ ပျက်ယွင်းလာမှုကြောင့် လည်းကောင်း၊ သဘာဝ ဖြစ်စဉ်များကြောင့် လည်းကောင်း ရာသီဥတုပြောင်းလဲ ခြင်းကို  မလွဲမသွေ  ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းရမည်  ဖြစ်ပါသည်။  ထိုသို့   ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းရန်အတွက်  သစ်ပင်များသည် ရှေးယခင်က     ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ်များကို ပြန်လည်လေ့လာရန် လွန်စွာအထောက်အကူပြုသကဲ့သို့   သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်တည်ငြိမ်ရေး၊ ရာသီဥတုပြောင်းလဲ မှု လျှော့ချရေးအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်ပေသည်။ သစ်ပင် များက ဖော်ပြပေးနိုင်သည့် ယခင် ရာသီဥတုပြောင်းလဲ မှုဖြစ်စဉ်များကို လေ့လာဆန်းစစ်၍ လာမည့် အနာဂတ်  ကာလများတွင်  ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့်  ရာသီဥတုအခြေ အနေများကို  ကြိုတင်ခန့်မှန်း  သိရှိနိုင်ခြင်းဖြင့်  လက်ရှိ  ကမ္ဘာကြီးတည်မြဲရေး၊ လူသားတို့၏ အကျိုးစီးပွားများ  ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် သက်ရှိသစ်ပင်ကြီးများအား  ထာဝစဉ်   ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ကြပါရန်   တိုက်တွန်း ရေးသားလိုက်ရပါသည်။     ။

Credit- ဒေါက်တာညီညီကျော်{သစ်တော}

ဓာက်ပုံ သစ်တောဦးစီးဌာန