Sunday, October 22, 2017

Crisis Management


Crisis management ျဖစ္တဲ့အတြက္ crisis ဆိုတာ ဘာလဲ၊ management ဆိုတာ ဘာလဲ တင္ျပဖို႕လုိပါတယ္။ Crisis management ကို ပံုစံတစ္မ်ိဳးနဲ႕ management crisis လို႕လဲ ေျပာလို႕ရပါတယ္။ Management crisis ကို ဘယ္လိုရင္ဆိုင္မလဲဆိုတာလည္း စဥ္းစားၾကည္႕ေစခ်င္လုိ႕ပါ။ ဒါေပမယ့္ အခုေတာ့ Crisis Management ကိုပဲ စဥ္းစားၾကည္႕ၾကရေအာင္ပါ။

” Whatever you do will be insignificant, but it is very important that you do it”  (Gandhi)

အခု တိုက္ခက္သြားတဲ့ နာဂစ္မုန္တိုင္းျဖစ္ရပ္မွာ အျပင္ကၾကည္႕တာမဟုတ္ပဲ ကိုယ္ကိုတိုင္ ခံစားရတဲ့အခါ လူေတြအားလံုးဟာ တစ္ခုမဟုတ္တစ္ခုေတာ့ လုပ္ၾကတာခ်ည္းပါပဲ။ ကိုယ္တတ္ႏူိင္တဲ့ဘက္ကေန ၀င္လုပ္ၾကပါတယ္။ အဲ့ဒီလို ၀င္လုပ္ၾကတဲ့လူေတြကို ခြန္အားေပးခ်င္ပါတယ္။ ကိုယ္လုပ္လိုက္တဲ့အလုပ္ေတြဟာ တကယ္တမ္း ထိေရာက္ခ်င္မွ ထိေရာက္မယ္၊ အေရးပါခ်င္မွ အေရးပါမယ္။ တစ္ေခါက္သြားရင္ ေခါက္ဆြဲထုပ္ေလးေတြေ၀မယ္၊ ဆန္တစ္အိပ္၊ ဆီတစ္ပံုးပဲ လွဴဒါန္းတယ္ဆိုတာေတြက အေရးမၾကီးဘူး၊ သဘာ၀မက်ဘူးလို႕ ထင္ခ်င္ထင္ေပမယ့္ အဲ့ဒါ အေရးမၾကီးပါဘူး။ ကိုယ္လုပ္ဖို႕ပဲ လိုပါတယ္။

အထူးသျဖင့္ လူငယ္ေတြက ရပ္ၾကည္႕မေနၾကဘဲ လုပ္ကိုလုပ္သင့္ၾကပါတယ္။ ကိုယ္လုပ္လိုက္တာကို တျခားသူေတြ သိတာ၊ မသိတာ အေရးမၾကီးပါဘူး၊ အသိအမွတ္ျပဳတယ္၊ မျပဳဘူးဆိုတာ အေရးမၾကီးပါဘူး။ အရင္တုန္းကေတာ့ Credit ရွိမွ၊ အသိအမွတ္ျပဳမွဆိုတဲ့ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္နဲ႕ လုပ္ၾကတာေတြ ရွိပါတယ္။ အမွန္ေတာ့ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္မထားဘဲ လုပ္သင့္လုပ္ထိုက္တာကို လုပ္လိုက္တာမ်ိဳးပဲ ျဖစ္သင့္ပါတယ္။ ဒီအလုပ္ဟာ အေရးၾကီးတယ္၊ အေရးမၾကီးဘူး မစဥ္းစားပါနဲ႕။ ငါတစ္ေယာက္လုပ္လို႕ေရာ ဘာထူးမွာလဲ ဆိုတာမ်ိဳးလည္း မစဥ္းစားပါနဲ႕။ လုပ္သာလုပ္ပါ။

လူငယ္၊ လူလတ္၊ လူၾကီးေတြအားလံုး ကိုယ္လုပ္ေနတာေတြဟာ ဘာမွ အဓိပၸါယ္မရွိဘူးလို႕ စိတ္ထဲမွာ ရွိေနေပမယ့္လည္း ဘာပဲျဖစ္ျဖစ္ လုပ္ဖို႕လုိပါတယ္။

Overview

1. Personal Crisis

2. Organizational Crisis

3. National Crisis: Emergency Management

Crisis ကို သံုးမ်ိဳးခြဲျခားျပပါမယ္။ ပထမဆံုးကေတာ့ Personal Crisis ပါ။ Crisis လို႕ေျပာရင္ စိတ္ထဲမွာ တျခားေနရာကို တန္းေရာက္သြားတတ္ပါတယ္။ အဲ့ဒါမ်ိဳး မျဖစ္ရပါဘူး။ ကိုယ့္အထဲမွာ အရင္စဥ္းစားၾကည္႕ပါ။

ဒုတိယက Organizational Crisis ပါ။ ကုမၸဏီေတြမွာ၊ လုပ္ငန္းေတြမွာ Crisis ေတြ အမ်ားၾကီးရွိပါတယ္။ အဲ့ဒါကို စီမံခန္႕ခြဲႏူိင္ဖို႕လည္း စဥ္းစားရပါမယ္။

တတိယကေတာ့ National Crisis ပါ။ နာဂစ္ဆိုင္ကလုန္းမုန္တိုင္းဆိုရင္ တကယ့္ Crisis ၾကီးပါ။ ဒါဟာ Emergency Management ပါ။

Crisis ပံုစံမတူေပမယ့္ ရင္ဆိုင္ရတာေတာ့ အတူတူပါပဲ။ ဒါကို ဘယ္လိုေက်ာ္လႊားရမလဲဆိုတဲ့ စဥ္းစားပံု၊ စဥ္းစားနည္းကလည္း အတူတူပဲျဖစ္ဖို႕ လုိပါတယ္။

Crises

လူတိုင္းဟာ Crisis ေတြရွိလာရင္ ေၾကာက္လန္႕တတ္ၾကပါတယ္။ Crisis ရွိလာရင္ လူေတြဟာ စိတ္ပူၾကပါတယ္။

Food and Fuel Crisis

တီဗီ၊ သတင္းစာနဲ႕ ဂ်ာနယ္ေတြမွာ ျမင္ေတြ႕ဖတ္ရွဳေနၾကရမွာပါ။ တစ္ကမာၻလံုးမွာ စားနပ္ရိကၡာနဲ႕ ေလာင္စာဆီအက်ပ္အတည္း ျဖစ္ေနပါျပီ။ တစ္ေလာကပဲ တရုတ္ျပည္မွာ ေရနံ၊ ဓါတ္ဆီေစ်းကို ကိုင္တြယ္ရာမွာ အဆင္မေျပတဲ့အတြက္ နယူးေယာက္ေစ်းကြက္မွာ ထိခိုက္မွဳရွိခဲ့ပါတယ္။ ကိုယ္ႏူိင္ငံမွာ ကံေကာင္းလုိ႕မရွိဦးေတာ့ တျခားႏူိင္ငံေတြမွာ စားနပ္ရိကၡာနဲ႕ ေလာင္စာဆီအက်ပ္အတည္းက ရွိပါတယ္။ အာဖရိကန္ႏူိင္ငံေတြမွာဆိုရင္ စားနပ္ရိကၡာအက်ပ္အတည္းရွိေနပါတယ္။ ဆင္းရဲတဲ့ ႏူိင္ငံေတြတင္မကဘဲ၊ အခုဆိုရင္ ေငြေၾကးေဖာင္းပြမွဳေတြ၊ ကုန္ေစ်းႏွဳန္းၾကီးျမင့္မွဳေတြကို ေတြ႕ေနရပါျပီ။ ဒါကိုလည္း Crisis တစ္ခုအေနနဲ႕ ေျပာလို႕ရပါတယ္

Global Warming Crisis

အခုဆိုရင္ ကမာၻၾကီး ပူေႏြးလာမွဳအက်ပ္အတည္းလည္း ရွိလာပါျပီ။ သိသာသည္ျဖစ္ေစ၊ မသိသာသည္ျဖစ္ေစ ေတြ႕လာရတာေတြ ရွိပါတယ္။

Asian Financial Crisis

၁၉၉၇ တုန္းက ထိုင္းမွာ စျဖစ္ခဲ့တဲ့ အာရွဘ႑ာေရးအက်ပ္အတည္းေၾကာင့္ တစ္ကမာၻလံုး တုန္လွဳပ္ေခ်ာက္ခ်ားခဲ့ရပါေသးတယ္။ ထိုင္းကေန အင္ဒိုနီးရွား၊ ဖီလစ္ပိုင္ စတဲ့ႏူိင္ငံေတြပါ ဘ႑ာေရးအက်ပ္အတည္းျဖစ္ခဲ့ၾကရပါတယ္။

Population Crisis

အခုလက္ရွိ demography ဟာ စဥ္းစားဖို႕ေကာင္းတဲ့ ကိစၥတစ္ခုပါ။ လူဦးေရ ေျခာက္ကုေဋေလာက္ရွိေနေပမယ့္ ရပ္သြားမွာမဟုတ္ဘဲ တိုးဖုိ႕ပဲ ရွိတဲ့အတြက္ လူဦးေရထူထပ္မွဳကို ဘယ္လိုကိုင္တြယ္မလဲဆိုတာ အေရးၾကီးပါတယ္။ Land Space ေတြကလည္း အကန္႕အသတ္ရွိပါတယ္။ ဒါ့ထက္ တိုးလို႕မရေတာ့ပါဘူး။ အကယ္ရ်္ တျခားကမာၻသြားႏူိင္ရင္ေတာ့ တစ္မ်ိဳးေပါ့။ ကိုယ့္ကမာၻထဲမွာပဲ ေနရရင္ေတာ့ ရတဲ့ Land Space က အကန္႕အသတ္ရွိေနတဲ့အတြက္ လူဦးေရထူထပ္မွဳ အက်ပ္အတည္းရွိပါတယ္။

Human Security Crisis

Human Security Crisis ရွိတာကို ႏူိင္ငံျခားသြားဖူးတဲ့လူေတြသိပါတယ္။ ေလယာဥ္ကြင္းမွာ အရင္တုန္းက တစ္နာရီေလာက္ အခ်ိန္ေပးရရင္ အခု ႏွစ္နာရီ၊ သံုးနာရီေလာက္ အခ်ိန္ကုန္ပါတယ္။ ဒါဟာ လံုျခံဳေရးအေျခအေနေၾကာင့္ပါ။ စစ္ေဆးတာေတြ လုပ္ရတာေၾကာင့္ Security Crisis ရွိပါတယ္။

AIDS Crisis

AIDS ကို အခုဆိုရင္ ျမန္မာႏူိင္ငံမွာလည္း ပံုစံအမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႕ထိန္းခ်ဳပ္ဖို႕ ၾကိဳးစားေနတာ ေတြ႕ျမင္ေနၾကရပါတယ္။ HIV/AIDS ဟာ တကယ့္ကို အာရံုစိုက္ရမယ့္ Crisis ၾကီးတစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ ကိုယ္နဲ႕မဆိုင္ဘူးဆိုျပီး မပတ္သတ္သလိုေနလို႕မရပါဘူး။ အထူးသျဖင့္ အိႏၵိယနဲ႕ တရုတ္ျပည္တို႕ရဲ႕ၾကားမွာရွိေနတဲ့ ျမန္မာႏူိင္ငံအတြက္ အိႏၵိယရဲ႕ HIV/AIDS Crisis နဲ႕ တရုတ္ရဲ႕ HIV/AIDS Crisis တို႕ဟာ ျမန္မာကို ေရာင္ျပန္ဟက္ႏူိင္လုိ႕ စဥ္းစားသင့္ပါတယ္။

Mid-Life Crisis

လူတစ္ဦးခ်င္း၊ တစ္ေယာက္ခ်င္းဟာ အသက္၅၀ေလာက္ ေရာက္လာရင္ Crisis ၀င္လာပါတယ္။ ကေလးေတြက ၾကီးလာမယ္၊ တကၠသိုလ္တတ္ေတာ့မယ္၊ ဒါမွမဟုတ္ ႏူိင္ငံရပ္ျခားမွာ ေက်ာင္းသြားတတ္မယ္ ဆိုတာမ်ိဳးေတြ ျဖစ္လာျပီဆိုရင္ ၾကိဳက္ၾကိဳက္၊ မၾကိဳက္ၾကိဳက္ Mid-Life Crisis နဲ႕ ၾကံဳေတြ႕လာရပါတယ္။

Succession Crisis

လုပ္ငန္းေတြမွာ Succession Crisis ရွိၾကပါတယ္။ လုပ္ငန္းတည္ေထာင္သူ သေဌးရွိေနသရ်္ေတာ့ ကိစၥမရွိပါဘူး။ သူမရွိရင္ သူ႕ေနရာမွာ ဘယ္သူဆက္လုပ္မလဲ။ CEO တစ္ေယာက္ဟာ လုပ္ငန္းတစ္ခုမွာ ေလး၊ ငါးႏွစ္ၾကာေအာင္ လုပ္ခဲ့တယ္။ သူမရွိရင္၊ သူေျပာင္းသြားရင္ Succession Plan Crisis ရွိပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ Management မွာ Succession Plan ကို သင္လုိ႕ေတာင္ ရပါတယ္။ အဖြဲ႕အစည္းတစ္ခုမွာ ဦးေဆာင္တဲ့သူ မသြားခင္စပ္ကူးမပ္ကူးကာလကို အဆင္ေျပေအာင္ ဘာလုပ္ထားမလဲ ဆိုတာ သင္လုိ႕ရပါတယ္။

Level of Crisis

Global

National

Organizational

Community

Family

Individual

Crisis ေတြ အမ်ားၾကီးရွိပါတယ္။ Crisis ေတြအားလံုးကို ျခံဳၾကည္႕လိုက္ရင္ Individual တစ္ဦးခ်င္းမွာ Crisis ရွိပါတယ္။ အလုပ္လက္မဲ့ျဖစ္သြားတာ Personal Crisis ပါ။ ရသင့္ရထိုက္တဲ့ ရာထူးမရလိုက္တာလဲ Personal Crisis ပါ။ ဒီေတာ့ Individual Crisis ဟာ လူတိုင္းမွာ တစ္မ်ိဳးမဟုတ္တစ္မ်ိဳး ၾကံဳေတြ႕ေနရမွာပါ။ ေက်ာင္းသားတစ္ေယာက္အေနနဲ႕ စာေမးပြဲမေအာင္ဘူး၊ ဒါမွမဟုတ္ ေအာင္တာ့လည္း လိုအပ္တဲ့ အမွတ္မရဘူးဆိုတာေတြဟာ Individual Crisis ပါပဲ။

မိသားစုထဲမွာလည္း Crisis ၾကံဳရပါတယ္။ ဘယ္ေလာက္ပဲ ခ်စ္ခင္ေႏြးေထြးတဲ့မိသားစုျဖစ္ေနပါေစ Crisis ရွိပါတယ္။

မိသားစုက တဆင့္တတ္လိုက္ရင္ Community မွာ Crisis ရွိပါတယ္။ လူအသိုင္းအ၀ိုင္းတိုင္းမွာ Crisis ရွိပါတယ္။

အဖြဲ႕အစည္းေတြမွာလည္း Crisis ရွိပါတယ္။ Management တာ၀န္ယူရတဲ့အခါ Organizational Crisis ကို ဘယ္လိုေျဖရွင္းမလဲဆိုတာဟာ အင္မတန္အေရးၾကီးတဲ့ကိစၥတစ္ခု ျဖစ္ပါတယ္။

National Crisis ဆိုတာလည္း ရွိပါတယ္။ အခု နာဂစ္လိုမ်ိဳးပါ။

ေနာက္ဆံုးတစ္ခုက Global Crisis ျဖစ္ပါတယ္။ လူငယ္ေရာ လူၾကီးပါ Globalization ေခတ္မွာ ေနၾကရတဲ့အတြက္ Global Crisis ရွိပါတယ္။ ဒါေတြကို ေမ့လို႕မရပါဘူး။ ဘာေၾကာင္လဲဆိုေတာ့ Global Crisis ေၾကာင့္ National Crisis ျဖစ္ႏူိင္ပါတယ္။ National Crisis ေၾကာင့္ Organizational Crisis ျဖစ္ႏူိင္သလို Community Crisis ျဖစ္ႏူိပါတယ္။ အဲ့မွတဆင့္ Family Crisis ျဖစ္ႏူိင္တယ္၊ Individual Crisis ျဖစ္ႏူိင္ပါတယ္။

Individual Crisis နဲ႕ ပတ္သတ္လာရင္ ထူးဆန္းတာတစ္ခုရွိပါတယ္။ ဥပမာအားျဖင့္ တစ္ဦးခ်င္း၊ တစ္ေယာက္ခ်င္း အျပဳအမူ မဆင္ျခင္လို႕ HIV/AIDS ျဖစ္လာတဲ့ Personal Crisis က မိသားစုကို လာထိခိုက္ပါတယ္။ မိသားစုေတြကို ထိခိုက္လာရင္ Community ကိုလည္း ထိခိုက္လာပါတယ္။ Community ကိုထိလာရင္ Organization ကိုထိပါတယ္။ National ကိုထိပါတယ္။ Global ထိတယ္။ ဒီေတာ့ Level of Crisis ကိုၾကည္႕ရင္ Level ေတြ အားလံုးဟာ ဆက္စပ္မွဳရွိေနတယ္ဆိုတာ သိထားရမယ္။ တစ္ေနရာတည္းရပ္လို႕ မရပါဘူး။ Individual Crisis မွာ ထိန္းႏူိင္ေအာင္ ထိန္းရပါမယ္။ ဒါမွမဟုတ္ Family, Community, Organization အစရွိသျဖင့္ ထိန္းသြားရပါမယ္။

ဒီေနရာမွာ Individual Crisis, Organisational Crisis နဲ႕ National Crisis သံုးခုကိုပဲ အဓိကထား တင္ျပသြားပါမယ္။

Personal Crisis

Personal Crisis ကို စဥ္းစားရင္ ပထမဆံုး Crisis ဆိုတာ ဘာလဲဆိုတာကို အရင္စဥ္းစားရပါမယ္။

“Testing” ကိုယ့္ကိုယ္ကို အစစ္ခံတဲ့အခ်ိန္ဟာ Crisis ပါပဲ။ ပံုမွန္အေနအထားရွိတဲ့အခ်ိန္မွာ Crisis မရွိပါဘူး။ ပံုမွန္အေနအထား မဟုတ္ေတာ့တဲ့အခ်ိန္က်ရင္ Crisis ျဖစ္လာပါျပီ။ အေရးေပၚျဖစ္လာတယ္ဆိုရင္ ဒါဟာ Crisis ပါပဲ။

ဒီေတာ့ Crisis ရဲ႕ Definition ကို ဖြင့္ရေအာင္ပါ။ ဒီေနရာမွာ definition နဲ႕ပတ္သတ္လို႕ နည္းနည္းေျပာခ်င္ပါတယ္။ ဒီမွာက definition ကို သိပ္သတိမထားၾကပါဘူး။ တစ္ေယာက္နဲ႕တစ္ေယာက္ ေျပာေနၾကေပမယ့္ ဘာေျပာေနမွန္းမသိတာဟာ Define မလုပ္လုိ႕ပါ။ အျမဲတမ္း သတိထားျပီး define လုပ္ပါ။ define လုပ္ပီးမွေျပာရင္ တစ္ေယာက္နဲ႕တစ္ေယာက္ နားလည္မွဳရွိပါမယ္။ သူ႕ Definition နဲ႕ ကိုယ့္ Definition မတူရင္ ညွိလို႕ရပါတယ္။

ဒီေနရာမွာ ဥပမာတစ္ခုေျပာျပပါမယ္။ ရန္ကုန္ျမိဳ႕ကို တစ္ေခါက္မွ မေရာက္ဖူးတဲ့ လူတစ္ေယာက္ဟာ ရန္ကုန္ျမိဳ႕ထဲလည္ခ်င္တယ္ဆိုလို႕ သူ႕ကိုဆူးေလဘုရားလမ္းမွာ ခ်ေပးလိုက္ျပီး သူ႕လက္ထဲကို မႏၱေလးျမိဳ႕ေျမပံုထည္႕ေပးလိုက္တယ္ ဆိုၾကပါစို႕။ သူ ဘယ္မွ ေရာက္မွာမဟုတ္ပါဘူး။ သူ႕လက္ထဲမွာရွိတဲ့ ေျမပံုက မွားေနတာကိုး။ ဒီေတာ့ လူေတြမွာရွိတဲ့ mental plan က အေရးၾကီးပါတယ္။ အဲ့ေျမပံုက definition ေပၚမွာ မူတည္ပါတယ္။ ဒီေျမပံုက မႏၱေလးေျမပံုျဖစ္တဲ့အတြက္ ရန္ကုန္မွာ သံုးလို႕မရဘူးဆိုတာ သိဖုိ႕လိုပါတယ္။ ဒီ့အတြက္ definition of issue ဟာ အေရးၾကီးပါတယ္။

အက်ပ္အတည္းျဖစ္လာမယ္ဆိုတာကို ၾကိဳျပီးမသိႏူိင္ပါဘူး။ ၾကိဳတင္ခန္႕မွန္းတာမ်ိဳး လုပ္လို႕မရပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ လံုး၀မေမွ်ာ္လင့္ပါဘူးလို႕ေတာ့ ေျပာလို႕မရပါဘူး။ Crisis က လာမွာပါပဲ။ Individual မွာလည္း ရွိမွာပဲ၊ Family မွာလည္း ရွိမွာပဲ၊ Community မွလည္း ရွိမွာပဲ။ Organization နဲ႕ National မွာလည္း ရွိမွာပါပဲ။ ဒီေတာ့ ျခံဳျပီးေျပာရရင္ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းတစ္ခုလံုးကို အႏၱရာယ္ေပးႏူိင္တာကို Crisis လို႕ ၾကိဳျပီး စဥ္းစားလုိ႕ရပါတယ္။

Crisis ကို တရုတ္လို စကားႏွစ္ခုနဲ႕သံုးပါတယ္။ တစ္ခုက အႏၱရာယ္ပါ။ Crisis ဆိုတာ အႏၱရာယ္ၾကီးပါ။ အႏၱရာယ္ ဘယ္အခ်ိန္မွာျဖစ္သလဲဆိုေတာ့ ေရွာင္ရင္ ျဖစ္ပါတယ္။ ေရွာင္ရင္ အႏၱရာယ္ပါပဲ။ Personal Crisis ပဲျဖစ္ျဖစ္၊ Family Crisis ပဲျဖစ္ျဖစ္၊ National Crisis ပဲျဖစ္ျဖစ္၊ Global Crisis ပဲျဖစ္ျဖစ္ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက ျငင္းၾကပါတယ္၊ မရွိဘူးလို႕ ေျပာၾကပါတယ္။ ဒါဟာ အႏၱရာယ္ကို ေရွာင္တာပါ။ အဲ့ဒီလိုဆိုရင္ အႏၱရာတယ္ရွိပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ တရုပ္စကားက နက္နဲပါတယ္။ ဒုတိယစကားလံုးက အခြင့္အေရးလို႕ အဓိပၸါယ္ရွိပါတယ္။ နာဂစ္မုန္တိုင္းဟာ ယူတတ္ရင္ အခြင့္အေရးၾကီးတစ္ခုပါ။

ပုဂၢိဳလ္တစ္ဦးခ်င္း၊ တစ္ေယာက္ခ်င္းမွာေရာ၊ လုပ္ငန္းအဖြဲ႕အစည္းေတြမွာပါ အခက္အခဲရွိလာလို႕ ေၾကာက္ျပီးေရွာင္ရင္ အဲ့ဒါ အႏၱရာယ္ပါပဲ။ မေၾကာက္ဘဲ ရင္ဆိုင္ရင္၊ ကိုယ့္အတြက္ အသံုးခ်ႏူိင္ရင္ ဒါဟာ အခြင့္အလမ္းတစ္ခုပါပဲ။ အလုပ္ျပဳတ္တာ အခြင့္အလမ္းတစ္ခုပါပဲ။ ပိုေကာင္းတဲ့အလုပ္ရဖို႕၊ ေနာက္အလုပ္သစ္တစ္ခုရဖို႕ အခြင့္အလမ္းတစ္ခုပဲလို႕ စဥ္းစားၾကည္႕ၾကေစခ်င္ပါတယ္။

အျမဲတမ္း အခြင့္အလမ္းကိုပဲ ၾကည္႕ပါ။ အႏၱရာယ္ကို မၾကည္႕ပါနဲ႕။ အႏၱရာယ္ကို ၾကည္႕လိုက္မိရင္ ေၾကာက္ျပီး ေရွာင္မိပါလိမ့္မယ္။

Crisis ကို ေဖာ္ျပတဲ့ တရုတ္စာလံုးကို မမွတ္မိရင္ေတာင္ danger and opportunities ဆိုတဲ့ အဓိပၸါယ္ကိုေတာ့ မွတ္မိေစခ်င္ပါတယ္။ Danger နဲ႕ opportunity ဟာလည္း သီးျခားစီ ရွိေနတာမဟုတ္ပဲ တြဲေနတာကို သတိထားပါ။ Crisis ကို ရင္ဆိုင္တဲ့အခါ ဒါကို ဘယ္လိုစီမံခန္႕ခြဲမွဳလုပ္သလဲဆိုတာေပၚမွာ မူတည္ပါတယ္။ ကိုယ့္ရဲ႕စီမံခန္႕ခြဲမွဳလုပ္တာေကာင္းရင္ အခြင့္အလမ္းျဖစ္လာမယ္။ ကိုယ္ စီမံခန္႕ခြဲမွဳ မလုပ္တတ္ရင္ေတာ့ အႏၱရာယ္ျဖစ္လာပါမယ္။

                             Crisis

Affect all segments of society
Caused by a wide range of reasons
Three common elements:
a)    A threat to society

b)    The element of surprise, and

c)     A short decision time

Crisis ဟာ လူတိုင္းမွာရွိသလို Crisis ဘာေၾကာင့္ျဖစ္သလဲ ဆိုတဲ့အေၾကာင္းေတြလည္း အမ်ားၾကီး ရွိႏူိင္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ common elements သံုးခုပဲ ရွိပါတယ္။ A threat to society လူ႕အဖြဲ႕အစည္းကို အႏၱရာယ္ျပဳတယ္။ The element of surprise မထင္မွတ္ဘဲ ျဖစ္တတ္တယ္။ A short decision time တံု႕ျပန္ဖို႕ ဆံုးျဖတ္ရမယ့္အခ်ိန္က်ေတာ့ သိပ္နည္းေနတယ္။ အခ်ိန္ယူ စဥ္းစားျပီး အစီအစဥ္ဆြဲလုပ္လို႕မရဘူး။ Crisis မွာ အခ်ိန္ ဇိမ္ေျပနေျပယူျပီး စိတ္တိုင္းက် ဒါကို ဘယ္လိုတံု႕ျပန္မယ္။ ဒါကို ဘယ္လိုစီမံခန္႕ခြဲမွဳလုပ္မယ္ဆိုတဲ့ အေနအထား မရွိပါဘူး။

လူရယ္လို႕ျဖစ္လာရင္ Crisis က တြဲပါလာတာ မဆန္းပါဘူး။ နာဂစ္ ဆိုင္ကလုန္းမုန္တိုင္းရဲ႕ Crisis ကို အခုဆိုရင္ ခံစားဖူးၾကသလုိပါပဲ။ Personal Crisis ကို ေျပာရင္ ေနမေကာင္းျဖစ္တယ္၊ မက်န္းမာဘူးဆိုတာလည္း Crisis ပါပဲ။ ေသမယ္၊ ပ်က္စီးတယ္၊ ဆံုးရွံဴးတယ္ဆိုတာလည္း Crisis ပါပဲ။ ဒီေတာ့ လူတိုင္းဟာ Crisis ၾကံဳရပါတယ္။ ဒါကို အဆန္းလုပ္ျပီး ေျပာမေနပါနဲ႕။ အခုမွ Crisis Management မသင္ပါနဲ႕။ Crisis က ရွိေနမွျဖစ္တဲ့အတြက္ Crisis Management မသင္လည္း ကိုယ့္ဘာသာကိုယ္ manage လုပ္ရမွာပါပဲ။

Focus

IMPORTANT

YES

NO

URGENT

Yes

Crisis Management

Reduce

No

Concentrate

Ignore

ဘာေၾကာင့္ Crisis ျဖစ္သလဲလုိ႕ စဥ္းစားရင္ Focus ႏွစ္ခု ၾကည္႕ရပါမယ္။ အလုပ္တစ္ခုက အေရးၾကီးတယ္ (Important)၊ ေနာက္ အျမင္ dimension က ခ်က္ခ်င္းလုပ္ရမယ္ (Urgent)။ လုပ္ငန္းတိုင္းမွာေရာ၊ personal မွာပါ အလုပ္တစ္ခုဟာ အေရးလည္းမၾကီးဘူး၊ ခ်က္ခ်င္းလည္း လုပ္စရာမလုိဘူးဆိုရင္ အဲ့ဒီအလုပ္မ်ိဳးကို မလုပ္ဖို႕ လုိပါတယ္။ အခုလက္ရွိမွာ လူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက အေရးမၾကီးတာလည္းသိတယ္၊ ခ်က္ခ်င္းလုပ္စရာမလုိမွန္းလည္းသိတယ္၊ ဒါေပမယ့္ အဲ့ဒါကိုပဲ လုပ္ေနၾကတယ္။ အဲ့ဒီလိုအလုပ္မ်ိဳးေတြ လံုး၀မလုပ္သင့္ပါဘူး။

အေရးမၾကီးဘူး၊ ခ်က္ခ်င္းလုပ္ရမယ္ဆိုတာမ်ိဳးက်ေတာ့ နည္းနည္းေလွ်ာ့လို႕ရပါတယ္။ အေရးၾကီးတယ္၊ ခ်က္ခ်င္းလည္းလုပ္ရမယ္ဆိုရင္ေတာ့ Crisis Management လိုလာပါတယ္။ အေကာင္းဆံုး အခ်ိန္ကို အသံုးျပဳေစခ်င္တာကေတာ့ အေရးၾကီးတယ္၊ ခ်က္ခ်င္းလုပ္စရာမလိုတဲ့အရာမ်ိဳးပါ။ ဥပမာ – ကိုယ့္မိသားစုနဲ႕ ေနတာေပါ့။ မိသားစုကို တန္ဖိုးထားတယ္ဆိုရင္ မိသားစုနဲ႕ေနတဲ့အခ်ိန္ဟာ အေရးၾကီးတယ္။ အားကစားလုပ္တာလည္း အေရးၾကီးပါတယ္။ ခ်က္ခ်င္းလုပ္စရာေတာ့ မလိုပါဘူး။ က်န္းက်န္းမာမာျဖစ္ေနဖို႕ လုိပါတယ္။ ပိန္လွီေနရင္ Crisis Management မေျပာနဲ႕ က်န္တာ ဘာမွလုပ္လို႕ရမွာ မဟုတ္ပါဘူး။

Crisis ရွိရင္ တစ္ဦးခ်င္း၊ တစ္ေယာက္ခ်င္း တံု႕ျပန္မွဳလုပ္တဲ့ပံုစံခ်င္း မတူပါဘူး။ အေျခအေနတူတာမ်ိဳး ေတြ႕တာခ်င္း တူရင္ေတာင္ ခံစားရတာ၊ တံု႕ျပန္တာခ်င္း မတူပါဘူး။ ဥပမာ- လူနာတစ္ေယာက္ဟာ စိတ္ေသာကျဖစ္တယ္ ဆိုပါစို႕။ စိတ္ေသာကျဖစ္ရင္ Crisis ျဖစ္တာပါပဲ။ Crisis ျဖစ္တာကို တံု႕ျပန္တာမွာ တစ္ေယာက္နဲ႕တစ္ေယာက္ မတူတာေတြ႕ရပါတယ္။ ဒါကို စဥ္းစားရမယ္။

                           Reaction

Different to the same crisis
Emotional experiences unique
Changing nature of crisis response
Crisis ျဖစ္တဲ့အခါမွာ ေၾကာက္လာပါတယ္။ ကိုယ့္မွာ ကင္ဆာျဖစ္ေနျပီဆိုရင္ ေၾကာက္လာပါတယ္။ ဒါဟာ Crisis ပါပဲ။ ဒီထက္ၾကီးမားတဲ့ Crisis မရွိေတာ့ပါဘူး။ HIV positive ဆိုရင္လည္း ေၾကာက္တာပါပဲ။ ဒါ တစ္ဦးခ်င္း စဥ္စားတာပါ။

ေနာက္တစ္ခုက ဖိစီးမွဳပါ။ Stress လို႕ေျပာရင္ မေကာင္းတဲ့ဖိစီးမွဳကို ေျပာတာမဟုတ္ပါဘူး။ ေကာင္းတဲ့ဖိစီးမွဳကို ေျပာတာပါ။ အထူးသျဖင့္ လူငယ္ေတြမွာ ဖိစီးမွဳလိုပါတယ္။ ဖိစီးမွဳမရွိရင္ စိန္ေခၚမွဳမရွိေတာ့ပါဘူး။ ကိုယ္တတ္တာေတြပဲ ဖတ္ေနရင္ အလကားပါပဲ။ ကိုယ္မတတ္တာဖတ္ရင္ ဒါဟာ ေကာင္းတဲ့ဖိစီးမွဳပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ကိုယ္မသိေသးတာကို ေလ့လာရင္ ဖိစီးမွဳေကာင္းေပါ့။ မေကာင္းတဲ့ဖိစီးမွဳကေတာ့ မလိုတာေတြမွာ ဦးေႏွာက္စားေနတာမ်ိဳးပါ။

ေနာက္တစ္ခုက Post Traumatic Stress Disorder ဆိုတာပါ။ ဒါကို ဆရာ၀န္ေတြသိပါတယ္။ PTSD ဆိုတာ ရွိၾကပါတယ္။ အိမ္မွာ မိဘဆံုးသြားရင္ စိတ္ေသာကေတြ ရွိလာမယ္။ ျပီးရင္ ကိုယ္ေ၇ာစိတ္ပါ မက်န္းမာမွဳေတြ ျဖစ္လာပါမယ္။

ေနာက္တစ္ခုက ေဒါသၾကီးမယ္။ ဒါဟာ အက်ပ္အတည္းျဖစ္လာလို႕ တံု႕ျပန္တာပါ။ အက်ပ္အတည္းျဖစ္လာျပီဆိုရင္ ေျပာင္းလဲျဖစ္ေပၚမွဳအဆင့္ေတြမွာ ပထမဆံုးက မျဖစ္ႏူိင္ဘူး၊ မယံုဘူးဆိုတဲ့ ေရွာ့ခ္က အရင္လာပါတယ္။

ေနာက္တစ္ခုက ျငင္းပယ္တာပါ။ ကိုယ့္မွာ ကုမရတဲ့ AIDS ေရာဂါရွိေနျပီဆိုပါေတာ့။ ငါ့မွာ ဒီေရာဂါမရွိပါဘူး။ ငါေနေကာင္းေနတာပဲ၊ က်န္းမာေနတာပဲ ဆိုတာမ်ိဳးေပါ့။ အဲ့ဒီေတာ့ တျခားဆရာ၀န္ဆီသြားျပတယ္။ ဒါဟာ ျငင္းတာပါ။ Personal Crisis မွာ ျငင္းဆိုမွဳ လုပ္ၾကရပါမယ္။

ျပီးေတာ့မွ ေန႕ခင္းအိမ္မက္ေတြ၊ စိတ္ကူးယဥ္တာေတြ၊ စိတ္ဓါတ္က်တာေတြ လာပါလိမ့္မယ္။ ရွက္တယ္၊ စိတ္ပူတယ္ဆိုတာေတြ ျဖစ္လာတတ္ပါတယ္။

အဲ့ဒီက႑ေတြျပီးေတာ့မွ လက္ခံပါတယ္။ AIDS ေရာဂါ ငါ့မွာေတာ့ ရွိေနျပီ၊ အဲ့ဒါကို ဘယ္လိုကုစားမလဲ။ ဒါမွ Crisis Management ပါ။

Crisis Management ဟာ ဒီက႑ေတြ ျပီးသြားမွ စီမံခန္႕ခြဲမွဳလုပ္တယ္၊ ေကာက္ခ်က္ခ်တာလုပ္တယ္ ဆိုတာမ်ိဳးပါ။ ဒါဟာ လူပုဂၢိဳလ္တစ္ဦးတစ္ေယာက္ခ်င္းအေနနဲ႕ ေျပာေနတာပါ။

ဒီေတာ့ အဲဒီလိုျဖစ္ရင္ ဆက္သြယ္ေရးလမ္းေၾကာင္းက အေရးၾကီးပါတယ္။ ကိုယ့္သူငယ္ခ်င္း၊ မိတ္ေဆြ အက်ပ္အတည္းျဖစ္ေနတာသိရင္ နားေထာင္ပါ။ သူ႕ကို ေႏြးေထြးေအာင္ ေစာင့္ေရွာက္ေပးပါ။ သူနဲ႕စကားေျပာေပးပါ။ Crisis ျဖစ္ေနတဲ့လူတစ္ေယာက္ဟာ ဥပမာ – သူအလုပ္ျပဳတ္လာတာကို ေျပာခ်င္မယ္။ သူ႕မွာ မေက်နပ္ခ်က္ေတြရွိမယ္၊ ေဒါသေတြ ရွိမယ္၊ ျငင္းဆိုတာေတြရွိမယ္။ ငါအလုပ္မျပဳတ္ေသးပါဘူး။ ငါ့လူၾကီးက ငါ့ကို ျပန္စဥ္းစားဦးမွာပါဆိုတဲ့ အေတြးမ်ိဳးေတြ ရွိတတ္ပါတယ္။ အလုပ္ျပဳတ္ေနျပီျဖစ္ေပမယ့္ မျပဳတ္ေသးဘူးထင္ျပီး ျငင္းခ်က္ထုတ္ေနတာပါ။

ေနာက္တစ္ခုက လူဆိုတာ တစ္ေယာက္တည္း မဟုတ္ပါဘူး။ ေလာကမွာ HIV/AIDS ျဖစ္တာ ကိုယ္တစ္ေယာက္တည္း၊ မဟုတ္ပါဘူး။ ျဖစ္ေနတဲ့သူေတြ အမ်ားၾကီးပါ။ အလုပ္ျပဳတ္တာ ကိုယ္တစ္ေယာက္တည္းမဟုတ္ပါဘူး။ အလုပ္ျပဳတ္တဲ့သူေတြ အမ်ားၾကီးရွိတယ္ဆိုတာမ်ိဳး စဥ္းစားရပါမယ္။

ျပီးေတာ့မွ Crisis Management က Positive action နဲ႕ လာပါမယ္။ ကုိယ့္မွာရွိတဲ့ နာက်င္မွဳ၊ ကိုယ္ေၾကာက္ေနတာေတြကို အျပဳသေဘာေဆာင္တဲ့ တုန္႕ျပန္မွဳေတြနဲ႕ ေျဖရွင္းၾကရပါမယ္။

ေနာက္တစ္ခုကေတာ့ ဗုဒၶဘာသာေရာ၊ ခရစ္ယာန္ေရာ၊ အစၥလာမ္ေရာ ဘာသာအားလံုးအတြက္ ဆုေတာင္းျခင္းက အေကာင္းဆံုးပါ။ Personal Crisis မွာ ဆုေတာင္းျခင္းရဲ႕ အင္အားကိုလည္း ေလွ်ာ့တြတ္လို႕မရပါဘူး။

Personal Crisis နဲ႕ပါတ္သတ္လို႕ Model တစ္ခုရွိပါတယ္။ ပထမဆံုးက လွဳံ႕ေဆာ္မွဳပါ။ လံုး၀ကုလို႕မရတဲ့ေရာဂါျဖစ္ျပီ၊ Crisis ျဖစ္ျပီ၊ ဒါမွမဟုတ္ အလုပ္ျပဳတ္ျပီ ဒါမွမဟုတ္ အိမ္ေထာင္စုထဲမွာ အကြဲအျပဲေတြျဖစ္ျပီဆိုရင္ လွံဳေဆာ္မွဳေပးတာကို ကိုယ္ဘယ္လိုတံု႕ျပန္မလဲ။

Personal crisis management မွာ သတိထားရမွာတစ္ခုက အေၾကာင္းအရာတစ္ခုေပၚလုိ႕ လွံဳေဆာ္လာတာနဲ႕ တံု႕ျပန္တာၾကားမွာ ကြက္လပ္ၾကီးတစ္ခုရွိပါတယ္။ ျဖစ္တာနဲ႕ ခ်က္ခ်င္းတံု႕ျပန္စရာ မလိုပါဘူး။ ဥပမာ – ေဒါသထြက္တယ္ဆိုပါစို႕။ ဒီေဒါသက ထြက္စရာမလိုပါဘူး။ ေဒါသထြက္တယ္လို႕ ေျပာရင္ ေဒါသထြက္ဖုိ႕ ကိုယ္ေရြးခ်ယ္လိုက္တာပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ေဒါသထြက္တယ္။ မထြက္ဘူးဆိုတာကို ေရြးဖို႕အခ်ိန္ရွိပါတယ္။ ၀မ္းနည္းမလား၊ ၀မ္းသာမလား၊ ပူေဆြးမလား၊ ေဒါသျဖစ္မလား အားလံုးဟာ ကိုယ္ေရြးလို႕ ရတာခ်ည္းပါပဲ။ တခ်ိဳ႕က ေရြးစရာမရွိဘူးထင္ျပီး ျဖစ္တာနဲ႕ တံု႕ျပန္တတ္ၾကပါတယ္။ Freedom to Choose က ေရြးႏူိင္ေအာင္ ေပးထားတာပါ။

Self-awareness က တစ္ခုခုျဖစ္ရင္ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုသိတာ၊ သိေအာင္ ဆင္ျခင္တာပါ။ အဲ့ဒီလို ဆင္ျခင္လိုက္တာနဲ႕ ေဒါသေတြေပ်ာက္သြားပါမယ္။ လူတစ္ေယာက္မွာ ဦးေႏွာက္ဘယ္ေလာက္ေကာင္းေကာင္း အေတြးႏွစ္ခုကို တစ္ခ်ိန္တည္းမွာ မခံႏူိင္ပါဘူး။ အဲ့ဒီေတာ့ ဦးေႏွာက္က ကိုယ့္အေၾကာင္း ကိုယ္သိေအာင္ ၾကိဳးစားလိုက္တာနဲ႕ တျပိဳင္နက္ ေဒါသထြက္တာ ေပ်ာက္သြားမွာပါ။

တစ္ခ်ိဳ႕ကေတာ့ imagination ပါ။ ကိုယ့္ဘာသာ စဥ္းစားေတြးေခၚတတ္ပါတယ္။ ေနာက္တစ္မ်ိဳးကေတာ့ conscience ပါ။ ကိုယ့္ရဲ႕ အတြင္းစိတ္ကို ကိုယ္ျပန္ၾကည္႕လို႕ရတယ္။

ေနာက္ဆံုးတစ္မ်ိဳးကေတာ့ independent will ပါ။ Independent will ကို ေလွ်ာ့မတြက္ပါနဲ႕။ ကိုယ့္မွာ ေရြးခ်ယ္ပိုင္ခြင့္ အျပည္႕ရွိပါတယ္။ အဲ့ဒီေရြးခ်ယ္ပိုင္ခြင့္ကို မေမ့ပါနဲ႕။ တစ္ခ်ိဳ႕က “ ကၽႊန္ေတာ့္မွာ ေရြးစရာမရွိဘူး” လို႕ ေျပာတတ္ၾကပါတယ္။ အဲ့ဒါ မဟုတ္ပါဘူး။ ေရြးစရာေတြရွိပါတယ္။ ဘယ္ေလာက္ပဲခက္ခက္၊ ဘယ္ေလာက္ၾကီးမ်ားတဲ့ Crisis ပဲျဖစ္ျဖစ္၊ ကိုယ့္မွာ လြတ္လပ္စြာ ေရြးခ်ယ္ပိုင္ခြင့္ရွိပါတယ္။ ဥပမာ – HIV/AIDS ေရာဂါျဖစ္ရင္ ေသမယ္ေပါ့။ ဒါေပမယ့္ အဲ့ေရာဂါျဖစ္လို႕ ARV Treatment ယူရင္ မေသေတာ့ပါဘူး။ Treatment ယူမယ္၊ မယူဘူးဆိုတာကေတာ့ ကိုယ့္ရဲ႕ လြတ္လပ္စြာ ေရြးခ်ယ္မွဳပါပဲ။ ကိုယ့္မွာရွိတာကို လက္ခံလုိက္တာဟာ လြပ္လပ္စြာေရြးခ်ယ္မွဳပါ။ ဒါေတြအားလံုးကို ကိုယ္လုပ္လို႕ရတယ္ဆုိတာ စဥ္းစားေစခ်င္ပါတယ္။

Organizational Crisis

                              UK

During the next five years,
83% of companies will face a crisis
That negatively impacts the profitability of a company 20 to 30%
အဖြဲ႕အစည္းေတြမွာလည္း Crisis ေတြ ရွိၾကပါတယ္။ UK မွာ သူတို႕တြက္ၾကည္႕ထားတာ ရွိပါတယ္။ ေနာက္လာမည္႕ ၅ ႏွစ္အတြင္း ကုမၸဏီ ၁၀ ခုရွိရင္ ၈ ခုမွာ Crisis ရွိႏူိင္ပါတယ္။ ေစ်းႏွဳန္းကေတာ့ အတတ္အက်ရွိမယ္၊ policy ကလည္း ဒီေန႕တစ္မ်ိဳး၊ ေနာက္ေန႕တစ္မ်ိဳး၊ လုပ္ရတဲ့သူက ဟိုေျပး ဒီေျပးဆိုရင္ Crisis ရွိမွာပါပဲ။ အဲ့ဒီလိုျဖစ္လာရင္ သူ႕ရဲ႕ profit margin က ၂၀ ရာခိုင္ႏွဳန္းကေန ၃၀ ရာခိုင္ႏွဳန္းအထိ ထိခိုက္မွဳရွိႏူိင္ပါတယ္တဲ့။ Organisational Crisis ကို အေပၚယံအေနနဲ႕ မစဥ္းစားပါနဲ႕။

                   Crisis Management

A new field of management
Forecasting potential crises and planning to deal with them, e.g., how to recover if your computer system completely fails
Completing a crisis management plan before they experience a crisis
Crisis management အေၾကာင္းေျပာရင္ ၾကိဳျပီး စဥ္းစားလို႕ရပါတယ္။ ျဖစ္လာႏူိ္င္တဲ့ အက်ပ္အတည္းကို ကိုင္တြယ္ေျဖရွင္းဖို႕ Plan ေတြ ၾကိဳင္ျပင္ထားလို႕ရပါတယ္။ ဥပမာ – ကိုယ့္လုပ္ငန္းမွာ computer system က က်သြားျပီ ဆိုပါစို႕။ ဒါဟာ crisis ပါပဲ။ အဲ့ဒါကို Backup ေတြ၊ Plan A, B စတာေတြနဲ႕ ၾကိဳျပီးျပင္ထားလို႕ ရပါတယ္။

အခု ဒီက တခ်ိဳ႕ကုမၸဏီေတြမွာဆိုရင္ Crisis management Plan- CMP ဆိုတာ လုပ္ထားလာၾကပါျပီ။ Crisis မစခင္ကတည္းက Plan ရွိဖို႕လိုပါတယ္။ CMP ကို Crisis ျပီးမွ တေရးႏူိး ထလုပ္ရင္ေတာ့ ဘာမွလုပ္လို႕ရမွာမဟုတ္ပါဘူး။ ဒီေတာ့ Crisis Management Plan ေတြကို ျပဳစုလို႕ရတယ္ဆိုတာ သိထားသင့္ပါတယ္။

                       Crisis Management

Identifying the real nature of a current crisis,
Intervening to minimize damage and recovering from the crisis
Strong focus on public relations to recover damage to public image and assure stakeholders
Crisis management မွာ ပထမဆံုး ခြဲျခားေရြးထုတ္ႏူိင္ရပါမယ္။ အဖြဲ႕အစည္းမွာ အခု တကယ္ေတြ႕ေနရတဲ့ crisis က ဘာလဲဆုိတဲ့ နားလည္မွဳ လိုပါတယ္။ အဲ့ဒီနားလည္မွဳရဖို႕က ခ်ိဳ႕ယြင္းခ်က္ကို ရွာေဖြေဖာ္ထုတ္ႏူိင္ဖို႕လိုပါတယ္။ ဘာေၾကာင့္ျဖစ္တယ္ဆိုတာ သိဖို႕လိုပါတယ္ ဥပမာ – ဆရာ၀န္ေတြ diagnosis မွားရင္၊ စမ္းသပ္မွဳမွားရင္ ေပးတဲ့ေဆးလည္း မွားသြားႏူိင္ပါတယ္။ ဒီလိုပါပဲ organization မွာလည္း တကယ့္ခ်ိဳ႕ယြင္းခ်က္ကို ရွာေဖြေဖာ္ထုတ္ခြဲျခားႏူိင္ရပါမယ္။

Diagnosis ရရင္ ၀င္ျပီး ေျဖရွင္းရမယ္။ ျပန္လည္ထူေထာင္ႏူိင္ေအာင္ လုပ္ရမယ္။ ဒါေတြလုပ္တဲ့အခါ လံုး၀မထင္မွတ္တဲ့အရာတစ္ခုကို သတိထားရပါမယ္။ Public relation ဆိုတဲ့ media ကို အေလးထားရပါမယ္။ ကိုယ့္ကုမၸဏီတစ္ခုမွာ နည္းနည္းခ်ိဳ႕ယြင္းလာလို႕ နာမည္ပ်က္သြားရင္ အဲ့ဒါကို မကိုင္တြယ္ႏူိင္ရင္၊ public image က်သြားရင္ လုပ္ငန္းထိခိုက္ႏူိင္ပါတယ္။ ဒါကို သတိထားဖို႕လုိပါတယ္။

Crisis Management ကို ဒီမွာလည္း သင္ရိုးညြန္းတမ္းေတြဆြဲျပီး သင္သင့္ပါတယ္။ နာဂစ္ေၾကာင့္ သင္သင့္တယ္လို႕ ေျပာတာမဟုတ္ပါဘူး။ organization ေတြမွာ ရွိေနတဲ့အတြက္ သင္သင့္တယ္လို႕ေျပာတာပါ။

Crisis management မွာ ကၽႊမ္းက်င္မွဳေတြရွိမယ္၊ နည္းလမ္းေတြရွိမယ္၊ ကိရိယာတန္ဆာပလာေတြရွိမယ္။ ပထမဆံုး ခ်င့္တြက္ဖို႕လိုပါတယ္။ ဒီလုပ္ငန္းမွာ ဘာျဖစ္ေနလဲ၊ ဘာအက်ပ္အတည္းရွိသလဲဆိုတာကို ခ်င့္တြက္ရပါမယ္။ ျပီးရင္ နားလည္သေဘာေပါက္မွဳလိုပါတယ္၊ ျပီးမွ ဒါကို ကိုင္တြယ္ပံုလိုပါတယ္။ ျဖစ္ျဖစ္ခ်င္း လုပ္ရပါမယ္။ ဒီေနရာမွာ reality နဲ႕ perception ကုိ သတိထားေစခ်င္ပါတယ္ တကယ္ျဖစ္ေနတာနဲ႕ အယူအဆနဲ႕ဟာ တစ္ခါတေလမွာ ကြဲျပားေနတတ္ပါတယ္။ ကြဲျပီဆိုရင္ ျပသနာျဖစ္လာပါျပီ။ Reality ဆိုတာမွာ “ဒါက ဒီလိုျဖစ္ရင္ လူတိုင္းက ဒီလိုပဲျမင္မယ္” လို႕ မထင္လိုက္ပါနဲ႕။ အယူအဆက သပ္သပ္၊ အစစ္အမွန္က သပ္သပ္ပါ။သူ႕အယူအဆကို ကိုယ္သြားေျပာလို႕မရပါဘူး။ သူ ဒီလိုပဲ စဥ္းစားမယ္၊ သူ ဒီလိုပဲ ျမင္မယ္။ ဒါကို မွားတယ္၊ မွန္တယ္ သြားေျပာလို႕ မရပါဘူး။ သူျမင္တဲ့ပံုစံကို ကိုယ္နားလည္ဖို႕ပဲ လိုပါတယ္။ reality နဲ႕ သူ႕ရဲ႕ perception က မတူဘူးဆိုတာကို ကိုယ္သိေအာင္ၾကိဳးစားဖို႕ပဲ လိုပါတယ္။

                            Crisis Management

Systematic attempt to avoid crises or to manage those crises events that occur
Incident management
Crisis management က စနစ္တက် ရွိပါတယ္။ လုပ္ငန္းေတြမွာ crisis မေပၚေအာင္ လုပ္လုိ႕ရပါတယ္။ Crisis ျဖစ္မွ လုပ္တာထက္ မျဖစ္ခင္ကတည္းက ၾကိဳျပီး လုပ္လုိ႕ရတာေတြ ရွိပါတယ္။ ျဖစ္ျပီးရင္ေတာ့ ဒါကို ႏူိင္ႏူိင္နင္းနင္း စီမံခန္႕ခြဲႏူိင္ရပါမယ္။ ျပီးမွ Incident management ေပါ့။ incident management ကို Crisis management လို႕လည္း ေခၚပါတယ္။

လုပ္ငန္းတစ္ခုမွာ ေငြလာညွစ္တယ္ဆိုရင္ ဒါဟာ Crisis ပါပဲ။ လာဘ္ထိုးရတယ္ဆိုရင္လည္း Crisis ပါပဲ။ ဒါကို ျဖစ္ေလ့ျဖစ္ထရွိတဲ့အရာလို႕ မယူဆေစခ်င္ပါဘူး။ Business Culture မွာ လာဘ္ထိုးရတယ္ဆိုတာမ်ိဳး မရွိသင့္ပါဘူး။ ဒါ မျဖစ္သင့္ပါဘူး။ လႊဲေျပာင္းယူတာေတြရွိတယ္ဆိုတာမ်ိဳးရွိမယ္၊ တျခားကုမၸဏီက ကိုယ့္company  လာသိမ္းတာရွိမယ္၊ အၾကမ္းဖက္တာေတြရွိမယ္၊ ကြန္ပ်ဴတာနဲ႕ပါတ္သတ္ရင္ copyright ေတြရွိမယ္၊ သတင္းအဖ်က္အေမွာင့္ လုပ္တာေတြရွိမယ္။ Natural disasters နဲ႕ Computer Tampering လည္း ရွိပါမယ္။

ေနာက္တစ္ခုက လုပ္ငန္းရွင္ေတြကို ျပန္ေပးဆြဲတာေတြလည္း ႏူိင္ငံျခားတိုင္းျပည္ေတြမွာရွိပါတယ္။ ဒီမွာေတာ့ ဒါမ်ိဳးေတြ မရွိေသးပါဘူး။ ဒါေတြအားလံုးဟာ Crisis ေတြပါပဲ။ Organizational crisis ေတြဟာ ပံုစံအမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႕ ရွိေနပါတယ္။

                      4 types of Organizational Crisis

Sudden – fire, explosions, natural disasters, workplace, violence, etc;
Smoldering – problem or issues start small and could be fixed or averted if someone pay attention or recognize the potential for trouble.
Bizarre – a one of a kind crisis
Perpetual – long-running problem
Organizational crisis ကို စဥ္းစားရင္ ကိုယ့္လုပ္ငန္းတစ္ခုလံုးရဲ႕အေနအထားကိုၾကည္႕ျပီး က်ယ္က်ယ္ျပန္႕ျပန္႕စဥ္းစားေစခ်င္ပါတယ္။ အဲ့ဒီမွာ ၄ မ်ိဳးရွိပါတယ္။

Sudden မထင္မွတ္ပဲ ခ်က္ခ်င္းျဖစ္တာမ်ိဳးရွိပါတယ္။ ေနာက္တစ္မ်ိဳးက Smoldering တေငြ႕ေငြ႕နဲ႕ ျဖစ္တာမ်ိဳးပါ။ အစတံုးကေတာ့ ေသးေသးေလးနဲ႕စတာပါ။ ေနာက္မွ ၾကီးလာတာကေတာ့ လူေတြက သတိမထားမိၾကလို႕ပါပဲ။ ေနာက္တစ္ခုက Bizarre ထူးျခားဆန္းၾကယ္တာမ်ိဳးပါ။ တစ္ခါမွ မျဖစ္ဖူးတာမ်ိဳးေပါ့။ ဥပမာ – အေမရိကားမွာ fast-food ေရာင္းတယ္ေပါ့။ အဲ့ဒီ fast-food ထဲမွာ လက္ညွိဳးတစ္ေခ်ာင္း သြားေတြ႕တယ္။ အဲဒီမွာ chain တစ္ခုလံုး ဒုကၡေရာက္ေတာ့တာပါပဲ။ ဒါဟာ မထင္မွတ္ဘဲျဖစ္တဲ့ Crisis ပါပဲ။ ေနာက္ဆံုးတစ္ခုက perpetual ပါ။ မျပီးစီးႏူိင္တဲ့ျပသနာေတြေပါ့။ လုပ္ငန္းေတြမွာ မျပီးႏူိင္တဲ့ျပသနာေတြ အျမဲတမ္းရွိပါတယ္။

ဒီေတာ့ လုပ္ငန္းရွင္ေတြ သတိထားရမယ့္အခ်က္က Crisis တစ္ခုျဖစ္ရင္ ကိုယ့္လုပ္ငန္းတစ္ခုတည္း ထိတာမဟုတ္ပါဘူး။ တျခားအဖြဲ႕အစည္းေတြနဲ႕ လူအဖြဲအစည္းကိုပါ ထိခိုက္တဲ့အတြက္ေၾကာင့္ media relations လိုလာပါတယ္။ ျပီးမွ ျပန္လည္ထူေထာင္မွဳ လုပ္ရပါတယ္။ နည္းပညာအေနနဲ႕ေတာ့ CMF – Crisis Management Framework ဆိုတာ ရွိပါတယ္။ တခ်ိဳ႕လုပ္ငန္းေတြမွာ လက္ရွိ management structure ကိုသံုးျပီး တည္ေထာင္ထားတာ ေတြ႕ရပါတယ္။ ျပီးမွ ကိုယ့္လုပ္ငန္းအတြင္းထဲနဲ႕ တျခားလုပ္ငန္းေတြနဲ႕ ဆက္သြယ္ေရးလမ္းေၾကာင္းေတြ တည္ေဆာင္ပါတယ္။ ဒီမွာဆိုရင္ ကြန္ျပဴတာလုပ္ငန္းရွင္မ်ားအသင္းအေနနဲ႕ စဥ္းစားသင့္တာေတြ ရွိပါတယ္။ computer brake off ျဖစ္ရင္၊ System brake off ျဖစ္ရင္၊ အင္တာနက္က်သြားရင္ လယ္လုိလုပ္မလဲဆိုတာေတြကို ၾကိဳျပင္ဆင္ထားတာေတြ မလုပ္ခဲ့ရင္၊ တုန္႕ျပန္တာေႏွးခဲ့ရင္  အမ်ားၾကီး ထိခိုက္ႏူိင္စရာရွိပါတယ္။

Organizational crisis နဲ႕ပါတ္သတ္ျပီး တျခားႏူိင္ငံက ဥပမာေတြကို ၾကည္႕ၾကရေအာင္ပါ။ အိႏၵိယႏူိင္ငံ Bhopal မွာ Chemical pollution အၾကီးအက်ယ္ျဖစ္ေတာ့ လူေတြအမ်ားၾကီးေသပါတယ္။ အဲ့ဒီအျဖစ္အပ်က္မွာ သင္ခန္းစာယူစရာေတြ အမ်ားၾကီးရွိပါတယ္။ ပထမဆံုးအခ်က္က ဆက္သြယ္ေရးလမ္းေၾကာင္းေတြ ညံ႕ပါတယ္။ မျဖစ္ခင္လည္း ညံ႕ပါတယ္၊ ျဖစ္ေနစဥ္မွာလည္း ညံ႕တယ္၊ ျဖစ္ျပီးေတာ့လည္း ည႔ံဆဲပါပဲ။ ပိုဆိုးတာက Chemical poison ေတြျဖစ္ရင္ ဘာလုပ္ရမယ္ဆိုတာေတြကို အဂၤလိပ္လို ေရးထားတဲ့အတြက္ အိႏၵိယလူမ်ိဳးေတြ မဖတ္တတ္တာပါပဲ။

Company မွာ အားလံုးနားလည္ေအာင္ လုပ္ပါလုိ႕ေျပာထားေပမယ့္ ေရးထားတဲ့ manuals ေတြ၊ guidelines ေတြ အားလံုးက  အဂၤလိပ္လုိေတြ ျဖစ္ေနေတာ့ အိႏိၵယလူမ်ိဳးလုပ္သားေတြ တစ္ေယာက္မွ မဖတ္တတ္သလို ပတ္၀န္းက်င္က ရြာသားေတြလည္း မဖတ္တတ္ၾကေတာ့ poison ေတြ ျဖစ္ေနမွန္းသိေပမယ့္ ဘာလုပ္ရမွန္းမသိ ျဖစ္ေနၾကေတာ့တယ္။

အဲ့ဒီမွာ အေမရိကားက Union Carbide management က ခ်က္ခ်င္းအေျပးေရာက္လာပါတယ္။ ေရာက္ေရာက္ခ်င္းမွာပဲ အိႏၵိယအစိုးရက မင္းတို႕ေၾကာင့္ျဖစ္ရတာဆိုျပီး ခ်က္ခ်င္းဖမ္းဆီးထိန္းသိမ္းလိုက္ပါတယ္။ တကယ္ေတာ့ သူတို႕လာတာက recovery လုပ္ဖို႕လာၾကတာပါ။ ေနာက္တစ္ခုက company ပိုင္ရွင္ေတြဟာ ျမင္သာရံုသက္သက္ပဲ လုပ္တာပါ။ တကယ္တမ္း တစိုက္မတ္မတ္လုပ္တာမဟုတ္ေတာ့ counterproductive ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီျဖစ္ရပ္မွာ ဘာသင္ခန္းစာရလုိက္သလဲဆိုေတာ့ multinational ဆိုတဲ့ ႏူိင္ငံတစ္ခုထဲမွာတင္မဟုတ္ပဲ ႏူိင္ငံအမ်ားၾကီးမွာလုပ္တဲ့ company ေတြဟာ management standard ကို သတိထားရပါမယ္။ တစ္ေနရာမွာ သံုးလုိ႕ရတဲ့ management standard ေတြဟာ ေနာက္တစ္ေနရာမွာ သံုးလို႕ရ၊ မရ ေျပာင္းေရႊ႕ျပီး လုပ္လို႕ ရ၊ မရဆိုတာ စဥ္းစားရပါမယ္။

Ford and Firestone Tire and Rubber Company (2000)
100 deaths
Recalled 6.5 million tires
Committed three major blunders
Blamed consumers for not inflating their tires properly
Blamed each other for faulty tires and faulty vehicle design
Said very little about what they were doing to solve a problem that had caused more than 100 deaths
ဒီေနရာမွာ Ford ကား company နဲ႕ Firestone တာယာ company ၾကားမွာ ျဖစ္ခဲ့တဲ့ support crisis အေၾကာင္း ေျပာျပခ်င္ပါတယ္။ Ford ကားေတြမွာ သံုးတဲ့ 4/4 တာယာေတြ မေကာင္းတဲ့အတြက္ ေပါက္ထြက္ျပီး လူေတြအမ်ားၾကီး ေသရပါတယ္။ အဲ့ဒီလို လူေတြအမ်ားၾကီး ေသတဲ့အတြက္ Firestone company ဟာ တာယာေျခာက္သန္းခြဲေလာက္ကို ျပန္ျပီး ရုပ္သိမ္းေပးရပါတယ္။ ေသဆံုးသူအေရအတြက္နည္းတယ္၊ မ်ားတယ္ ဆိုတာထက္ တစ္ေယာက္နဲ႕တစ္ေယာက္ အျပစ္တင္ေနၾကပါတယ္။ (တာယာ company)

ဆရာထင္လင္းဦး

Saturday, October 21, 2017

အဆုတ္ေတြကို သန္႔႐ွင္းေစမည့္ ေဆး


ေဆးလိပ္ျဖတ္ဖို႔ခက္ေနသူေတြအတြက္ အဆုတ္ေဆးႏိုင္တဲ့ သဘာ၀နည္း

ေဆးလိပ္ေသာက္တဲ့သူတိုင္းက အဆုတ္ေဆးတဲ့ အစားအေသာက္ေတြစားသံုးဖို႔ လိုအပ္ပါတယ္။ ႏွစ္ရွည္လေပါင္းမ်ားစြာ ေဆးလိပ္ေသာက္တဲ့သူေတြက ခႏၶာကိုယ္ကို အမ်ားကို ထိခိုက္ႏိုင္ပါတယ္။ ေဆးလိပ္ေသာက္လိုက္ရင္ အဆိပ္ေငြ႔ေပါင္း ၇ ေထာင္ေက်ာ္က ခႏၶာကိုယ္ထဲ ေရာက္သြားၿပီး အဲ့ဒီအထဲက ၆၉ ခုက ကင္ဆာျဖစ္ေစတဲ့ အဆိပ္ေတြျဖစ္သြားတယ္လုိ႔ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု အဆုတ္ေရာဂါဆိုင္ရာ အဖြဲ႔က ထုတ္ျပန္ထားပါတယ္။

ေဆးလိပ္ထဲမွာ ပါရွိေနတဲ့ အဆိပ္အေတာက္ေတြ ဓာတုပစၥည္းေတြက လက္သည္းဖ်က္ဆီးမွာသံုးတဲ့ Acetone ေတြ၊ အိမ္သန္႔ရွင္းတဲ့ေဆးရည္မွာပါ၀င္တဲ့ အမိုးနီးယား၊ ဆံပင္ဆိုးေဆးမွာပါတဲ့ Acetic အက္ဆစ္၊ ၾကြက္သတ္ေဆးမွာပါ၀င္တဲ့ အာဆင္းနစ္၊ ကားမီးခိုးမွာပါတဲ့ ကာဗြန္မိုေနာက္ဆိုဒ္၊ ဘက္ထရီ အက္ဆစ္မွာပါ၀င္တဲ့ Cadium၊ ဒံုးက်ည္ေလာင္စာဆီမွာပါတဲ့ Methanol နဲ႔ ပိုးသတ္ေဆးတို႔မွာပါတဲ့ နစ္ကိုတင္းတို႔ ျဖစ္ပါတယ္။

ဒီလို အဆိပ္အေတာက္ေတြ ခႏၶာကိုယ္ထဲမွာ ၀င္ေရာက္ေနတာေၾကာင့္ အသည္းကို ေဆးဖို႔ လိုအပ္ပါတယ္။

ပါ၀င္ပစၥည္း

ေရ
ေတာက္ေတာက္စဥ္းထားတဲ့ ၾကက္သြန္နီ ၂ ခြက္စာ
နႏြင္း စားပြဲတင္ဇြန္း ၂ဇြန္း
သၾကား ၂ ခြက္စာ
ဂ်င္း ၄တံုး

(၁ ခြက္ = 240ml = ႐ိုး႐ိုးေကာ္ဖီခြက္ ၁ ခြက္ = ထမင္းစားဇြန္း ၁၆ ဇြန္း)
( ထမင္းစားဇြန္း = 1 tablespoon = 15 ml)
(လက္ဖက္ရည္ဇြန္း = 1 teaspoon = 5 ml)


ျပဳလုပ္နည္း

အိုးထဲကို ေရထည့္ၿပီး သၾကားေလာင္းထည့္ကာ အပူေပးပါ။ ဆူတဲ့အထိ တည္ထားပါ။ ဆူတဲ့အခါမွာ ေတာက္ေတာက္စဥ္းထားတဲ့ ဂ်င္းေတြကို ထည့္ပါ၊ ေတာက္ေတာက္စဥ္းထားတဲ့ ၾကက္သြန္ကို ထည့္ပါ။ သူတို႔ကို ေမႊၿပီး ပြက္ပြက္ဆူေအာင္ လုပ္ပါ။ ၿပီးရင္ နႏြင္းကိုထည့္ပါ။ အိုးထဲမွာ တည္ထားတဲ့ ေရကို တစ္၀က္ေလာက္ခမ္းေအာင္ လုပ္ၿပီး မီးဖိုေပၚကခ်လိုက္ပါ။ အခန္းတြင္း အပူခ်ိန္ထဲမွာ ထားပါ။ ေလလံု ဖန္ပုလင္းထဲထည့္ၿပီး ေရခဲေသတၱာထဲထည့္ထားပါ။

မနက္စာစားၿပီးတိုင္း ဒါမွမဟုတ္ ညစာ စားၿပီး တိုင္း လက္ဖက္ရည္ဇြန္း ၂ ဇြန္းစာကို စားပါ။ တစ္လေလာက္ၾကာလာရင္ သင့္ အဆုတ္မွာ အဆိပ္အေတာက္ေတြနဲ႔ ဓာတုပစၥည္းေတြ ကင္းေ၀းၿပီး ေနလို႔ေကာင္းလာပါလိမ့္မယ္။


(ၾကက္သြန္)

ၾကက္သြန္က ကင္ဆာ မျဖစ္ပြားေအာင္ ကူညီေပးႏိုင္တဲ့အျပင္ အသက္ရွဴလမ္းေၾကာင္းဆိုင္ရာ ေရာဂါေတြကိုလည္း ကာကြယ္ေပးပါတယ္။

turmeric (နႏြင္း)

နႏြင္း က ကင္ဆာဆဲလ္ေတြမျဖစ္ပြားေအာင္ ကူညီေပးႏိုင္ၿပီး ဗီတာမင္ဓာတ္ေတြလည္း ၾကြယ္၀ပါတယ္။ သတၱဳဓာတ္နဲ႔ Omega – 3 Fatty အက္ဆစ္ေတြလည္း အမ်ားႀကီးပါ၀င္ပါတယ္။

ginger (ဂ်င္း)

ဂ်င္းက အဆုတ္အတြင္းမွာ ခၽြဲေတြ မျဖစ္ေပၚေအာင္ ကူညီေပးပါတယ္။
 
 Credit: Health Digest Page

Friday, October 20, 2017

ေခတ္သစ္ အိမ္ရွင္မမ်ားအတြက္ အသံုး၀င္ေစမယ္႔ မီဖိုေခ်ာင္ အသံုးအေဆာင္ (၈)မ်ဳိး


----------------------------------
အလုပ္မ်ားတဲ႔ ေခတ္သစ္ အိမ္ရွင္မေတြအတြက္ လြယ္လြယ္ကူကူနဲ႔ အရသာရွိတဲ႔ ဟင္းလ်ာေတြကို ျမန္ျမန္ဆန္ဆန္ ခ်က္ျပဳတ္ႏုိင္ဖုိ႔ မီဖုိေခ်ာင္ အသံုးအေဆာင္ေတြကိုအရမ္းအေရးပါပါတယ္။ ဒါေၾကာင္႔ ဘယ္လုိမီဖုိေခ်ာင္ အသံုးအေဆာင္ေတြကဟင္းခ်က္ရာမွ ပိုမုိအေထာက္အကူျပဳသလဲဆုိသလဲဆုိတာကိုၾကည္႔ၾကည္႔ရေအာင္။

၁) Rice Cooker ထမင္းေပါင္းအုိး
- ထမင္းခ်က္ရာမွ ငွဲ႔ျပီခ်က္ေနစရာမလိုပဲ၊ လြယ္လင္႔တကူ ျမန္ျမန္ခ်က္ႏုိင္ဖုိ႔ မီဖုိေခ်ာင္အတြက္ ရွိသင္႔တာတစ္ခုကေတာ႔ ထမင္းေပါင္းအုိးပါ။ တခ်ဳိ႔ထမင္းေပါင္းအုိးေတြဆိုထမင္းအမ်ဳိးပါ ေရြးခ်ယ္ႏုိင္ပါတယ္။ ဥပမာ၊ ေပၚဆန္ေမြးဆန္ကိုခ်က္မွာလား၊ ဆန္လံုးညိဳကုိခ်က္မွာလား၊ ေကာက္ညွင္းဆန္ကိုခ်က္မွာလားစသည္႔ျဖင္႔ ေရြးခ်ယ္ၿပီးအလြယ္တကူခ်က္ႏုိင္ပါတယ္။ ဒါ႔အျပင္ တခ်ဳိ႕ ထမင္းေပါင္းအုိးေတြမွာ Function အေနနဲ႔ ထမင္းခ်က္တာအျပင္ အသားေပါင္းတာ၊ ဆန္ျပဳတ္ျပဳတ္တာ၊ ဟင္းခ်ဳိခ်က္တာ၊ စတူးခ်က္တာစသည္႔တုိ႔ပါ function အစံုအသံုးျပဳလို႔ရပါတယ္။ ပံုမွန္ ထမင္းခ်က္တဲ႔အခါ ဆန္ ၁ခြက္ဆုိ ေရ၁ခြက္ခြဲထည္႔ခ်က္ရုံပါပဲ။

၂) Vegetable Slicer အသီးအနွံလွီးတဲ႔စက္
- ဒါကေတာ႔ ေခတ္သစ္အိမ္ရွင္မေတြအတြက္ အသီးအရြက္ေတြကိုအသင္႔ေပးမယ္႔ အသီးအရြက္ လွီးတဲ႔စက္ပါ။ သခြာသီး၊ အာလူး၊ မုန္လာဥနီစသည္တုိ႔ကုိကိုယ္လိုခ်င္တဲ႔ အရွည္လွီးတာ၊ ပါးပါးလွီးတာ၊ မ်ဳိးစံုအသင္႔လွီးေပးစက္ပါ။ ဒါကေတာ႔ မရွိမျဖစ္ေဆာင္ထားရမွာေတာ႔ မဟုတ္ေပမယ္႔ ရွိရင္ေတာ႔ ဟင္းလ်ာေတြ ခ်က္ျပဳတ္တဲ႔အခါ ပုိမိုလြယ္ကူေအာင္ အေထာက္အကူျပဳေပးပါတယ္။

၃) Slow Cooker
- Slow Cooker က အိမ္ရွင္မေတြအတြက္ အေကာင္းဆံုးလက္ဆြဲလုိ႔ေတာင္ ေျပာလုိ႔ရပါတယ္။ အသား၊ ငါးေတြ၊ အသီးအရြက္ေတြတုိ႔ကုိစိတ္ၾကိဳက္ အခ်ိန္ၾကာၾကာနဲ႔ အရသာရွိရွိခ်က္ျပဳတ္ခ်င္တဲ႔အခါမွာအသံုးျပဳလုိ႔ရပါတယ္။ Slow Cooker နဲ႔ ခ်က္တဲ႔အခါမွာလည္းအခ်ိန္စိတ္ၾကိဳက္ေရြးခ်ယ္လုိ႔ရတဲ႔ Timer ပါတာမုိ႔ ခ်က္ထားျပီးစိတ္ၾကိဳက္ဟင္းအုိးကိုလွည္႔ၾကည္႔စရာမလုိပဲေမ႔ထားလုိ႔ပင္ ရပါေသးတယ္။ ထုိ႔ျပင္ slow cooker နဲ႔ အခ်ိန္ၾကာၾကာခ်က္ထားတာမုိ႔ ႏူးဖုိ႔ခက္တဲ႔ အသား၊ ငါးေတြေတာင္ အရမ္းႏူအိသည္အထိအက်ဳိးေက်းဇူးေတြ ရွိပါတယ္။

၄) Food Chopper
- ဟင္းခ်က္ ဆီသပ္ရာမွာေန႔စဥ္လုိအပ္မယ္႔ ၾကက္သြန္ျဖဴ၊ ၾကက္သြန္နီ၊ ဂ်င္းတုိ႔ကိုလက္ေညာင္းခံျပီေထာင္းေနဖုိ႔ မလုိပဲအခြံႏႊာၿပီး Food Chopper ထဲကိုထည္႔ၿပီးေရာႀကိတ္လိုက္ရုံပါပဲ။ ထုိ႔ျပင္ မုန္လာဥနီ၊ ခရမ္းခ်ဥ္သီး၊ အေစ႔အစံေတြ၊ အသီးမ်ဳိးစံု၊ ၾကက္ဥတုိ႔ကုိလည္း Food Chopper ထဲထည္႔ၿပီးေရာၾကိတ္လုိ႔ရပါတယ္။ ဒါေၾကာင္႔ Food Chopper ကလည္းဟင္းခ်က္ရာမွာ ျမန္ျမန္ဆန္ဆန္ ခ်က္ႏုိင္ေအာင္ အေထာက္အပံ႔ေပးပါတယ္။

၅) Electric Steamer ေပါင္းအုိး
- လွ်ပ္စစ္ေရေႏြးေငြ႔နဲ႔ ေပါင္းအုိးပါ။ အသားေပါင္းတဲ႔အခါျဖစ္ျဖစ္၊ အသီးအရြက္ေတြ ေပါင္းတ႔ဲအခါမွာ ျဖစ္ျဖစ္ အလြယ္ကတူအသံုးျပဳလုိ႔ရပါတယ္။ ထုိ႔ျပင္ လွ်ပ္စစ္ေပါင္းအုိးေတြမွာ timer ပါတာမုိ႔ ေပါင္းထားရင္းတျခားလုပ္စရာရွိတာေတြကိုေအးေဆးလုပ္လို႔ရပါတယ္။

၆) Sandwich Maker ဆမ္ေ၀႔လုပ္စက္
- ပါမုန္႔ ၾကိဳက္ႏွစ္သက္သူေတြအတြက္ Sandwich Maker ေလးေဆာင္ထားသင္႔ပါတယ္။ ပါမုန္႔ႏွစ္ခ်ပ္ၾကားယုိ(သုိ႔)ၾကိဳက္ႏွစ္သက္ရာအစာသြပ္ၿပီး Sanwich Maker ထဲထည္႔လုိက္ရုံျဖင္႔ စားခ်င္စဖြယ္ ပါမုန္႔မီးကင္ျပီသားေတြကိုရရွိမွာပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ၿပီးရင္ ေကာ္ဖီပူပူေလးနဲ႔ မနက္စာအျဖစ္ လြယ္လင္႔တကူသံုးေဆာင္လုိ႔ရပါတယ္။

၇) Air Fryer (သုိ႔) Oil Fryer ေၾကာ္စက္
- အေၾကာ္ေၾကာ္လုိ႔ ဆီစင္မွာတုိ႔၊ ဆီေပါက္မွာတုိ႔ ဘာမွကုိပူစရာမလိုပဲ Air Fryer (သုိ႔) Oil Fryer အေၾကာ္ေၾကာ္စက္ထဲထည္႔ၿပီးအသားဆုိလည္းအသားေရြးလုိက္ရုံနဲ႔ အရသာရွိတဲ႔ အေၾကာ္မ်ဳိးစံုကိုလြယ္လင္႔တကူေၾကာ္စားႏုိင္မွာပါ။ Air Fryer ကေတာ႔ ေလအပူနဲ႔ ေၾကာ္ေပးတာမုိ႔ မေၾကာ္ခင္၊ ဆီနည္းနည္းထည္႔ေပးဖုိ႔ လုိပါတယ္။ Oil Fryer ကေတာ႔ ေၾကာ္စက္ထဲသတ္မွတ္ထားတဲ႔ အမွတ္အသားထိဆီမ်ားမ်ားထည္႔ၿပီးစိတ္ၾကိဳက္ ေၾကာ္လုိ႔ရပါတယ္။ ေၾကာ္စက္ တစ္ခုရွိရင္ သားသားမီးမီးတုိ႔ စားခ်င္တဲ႔ အေၾကာ္ေတြကိုစိတ္ၾကိဳက္ ေၾကာ္ေကြ်းလုိ႔ရၿပီမုိ႔ တကယ္အေထာက္အကူျပဳတဲ႔ မီဖုိေခ်ာင္ အသံုးအေဆာင္ တစ္ခုပါပဲ။

၈) Pressure Cooker (သုိ႔) ေျမအုိး
 - ေျမအုိးနဲ႔ Pressure Cooker က ခ်က္ပံုျခင္းေသာမတူပင္မယ္႔ အသား၊ ငါးေတြကုိအခ်ိန္တုိအတြင္းအႏူျမန္ေစတဲ႔ အာနိသင္ျခင္းတူတာမုိ႔ ေပါင္းျပီေျပာျပထားတာပါ။ Pressure Cooker က အသား၊ ငါးဟင္း၊ အသီးအရြက္ေတြကိုအခ်ိန္ခဏအတြင္းမွာအႏူျမန္ေစတာမုိ႔ အိမ္ရွင္မေတြ အၾကိဳက္တမ်ဳိးပါပဲ။ ဒါေၾကာင္႔ ေဆာင္ထားသင္႔ပါတယ္လုိ႔။


----------------------------------
Wutyee Food House
----------------------------------

Thursday, October 19, 2017

“၀န္ေဆာင္မႈဆုိတာ”


၀န္ေဆာင္မႈဆုိတာ ဘာလဲ (What is service?)

A service is any act or performance that one party can offer to another that is essentially intangible and does not result in the ownership of anything. Providing services aim to provide better lives.

၀န္ေဆာင္မႈဆိုတာ ထိေတြ႔ကိုင္တြယ္လုိ႔ မရသလုိ၊ ဘာကုိမွလည္း ၿမင္ၿမင္ထင္ထင္ ေပးလိုက္ႏုိင္တာ မရွိပါဘူး၊ တစ္ဖက္သား ပိုမုိအဆင္ေၿပစြာ ေနႏုိ္င္ေရးအတြက္သာ ရည္ရြယ္တဲ့ လုပ္ေဆာင္ခ်က္တစ္ခုပါ။

ထမင္းေၾကာ္မွာတယ္ဆုိ ထမင္းေၾကာ္ ခ်ေပးလိုက္ရံုနဲ႕ ၀န္ေဆာင္မႈမျဖစ္ဘူး။ ေနမေကာင္းလုိ႕ ေဆးခန္းလာျပတယ္ဆုိ ေဆးေတြ ေပးလိုက္ရံုနဲ႕ ၀န္ေဆာင္မႈမျဖစ္ပါဘူး။ သူ႕ရဲ႕ စိတ္ခ်မ္းသာမႈ၊ ေက်နပ္မႈ၊ သက္ေသာင့္သက္သာရွိမႈေတြကို အေလးထားေဆာင္ရြက္ေပးတာဟာ ၀န္ေဆာင္မႈပါပဲ။
- - - - - - - - - - -
၀န္ေဆာင္မႈ၏ ၀ိေသသလကၡဏာမ်ား (Characteristic of services)

၁။ ထိေတြ႕ကိုင္တြယ္၍ မရျခင္း (Intangibility)
၀န္ေဆာင္မႈဆုိတာ ထိေတြ႔ကိုင္တြယ္လုိ႔ မရပါဘူး၊ မ်က္စိနဲ႔ ၿမင္မယ္၊ နားနဲ႔ၾကားမယ္ စသၿဖင့္ အာရံုနဲ႔ပဲ ခံစားလုိ႔ရတဲ့ အရာတစ္ခုပါ။

၂။ ေရာေႏွာေနျခင္း (Heterogeneity)
ေရာေႏွာေနတဲ့ အေနအထားရွိပါတယ္။ ဆရာ၀န္၊ ဆရာမေတြက သေဘာေကာင္းၾကေပမဲ့ ေဆးရံုက အရမ္းညစ္ပတ္ေနတာ၊ စားပြဲထုိးက အဆင္ေျပေပမယ့္ ပိုင္ရွင္က မ်က္ႏွာစူပုပ္ပုပ္၊ အေပါက္ဆုိးဆုိးနဲ႕ျဖစ္ေနတာ စသၿဖင့္ ရွိေနႏုိင္ပါတယ္။ ဆုိလုိတာက ၀န္ေဆာင္မႈေကာင္းတဲ့ေနရာတစ္ေနရာၿဖစ္ဖုိ႔ အားလံုးပါ၀င္လုပ္ေဆာင္ၾကဖုိ႔ လုိတယ္ ဆုိတာပါပဲ။

၃။ တစ္ျပိဳင္နက္တည္းျဖစ္ျခင္း (Simultaneous production and consumption)
၀န္ေဆာင္မႈဟာ ကုန္ထုတ္ပစၥည္း မဟုတ္တဲ့အတြက္ ထုတ္လုပ္ၿပီးမွ အရည္အေသြးညံ႕သြားတယ္ဆုိျပီး ၿပန္လုိက္သိမ္းလုိ႔ မရပါဘူး။ ၀န္ထမ္းေတြရဲ႔ ၿပဳမူပံု၊ ေၿပာဆုိဆက္ဆံပံု၊ ဒါေတြအားလံုးကို ၀ယ္သူက တစ္ခ်ိန္တည္းမွာ မွတ္ယူသြားတာ ၿဖစ္ပါတယ္။

၄။ ပ်က္စီးလြယ္ျခင္း (Perishability)
အင္မတန္မွကို ပ်က္ဆီးလြယ္ပါတယ္။ အစစအရာရာ အဆင္ေျပေနေပမယ့္ ခ်ေပးတဲ့ခြက္က ညစ္ပတ္ေနတာ၊ ပိုက္ဆံရွင္းတဲ့အခ်ိန္မွာ အၾကာၾကီး ေစာင့္ေနရတာ၊ ဒါေလးေတြနဲ႕တင္လည္း အကုန္လုပ္လာခဲ့သမွ်က ပ်က္စီးသြားတတ္ပါတယ္။
- - - - - - - - - - -
၀န္ေဆာင္မႈအရည္အေသြးေကာင္းမ်ား (Service Quality)

1) ယံုၾကည္အားကိုးေလာက္ၿခင္း (Reliability)

လူတစ္ဖက္သားရဲ႔ ယံုၾကည္မႈကို ရယူႏုိင္ဖုိ႔က ဘယ္အလုပ္မွာမဆုိ လုိအပ္ပါတယ္။ ရုိးသားဖို႔၊ အရည္အခ်င္း ရွိဖုိ႔၊ ေၿပာထားတဲ့စကားကုိ တည္ဖုိ႔၊ တာ၀န္ယူတတ္၊ တာ၀န္ခံတတ္ဖုိ႔၊ ဒါေတြဟာ ယံုၾကည္ေလာက္တဲ့သူ ၿဖစ္ဖုိ႔အတြက္ မရွိမၿဖစ္ လုိအပ္တဲ့အရည္အခ်င္းေတြပါပဲ။ ဖုန္းလုိ၊ လက္ပ္ေတာ့ပ္လို တန္ဖုိးၾကီးပစၥည္းေတြ ၀ယ္တဲ့အခါ အဲဒီယံုၾကည္စိတ္ခ်ရမႈက သိပ္အေရးၾကီးပါတယ္။

2) လက္ဆုပ္လက္ကိုင္ ၿပႏုိင္ေသာ အရာမ်ား (Tangible)

၀န္ေဆာင္မႈဟာ လက္ဆုပ္လက္ကိုင္ မၿပႏုိင္ဘူးဆုိေပမဲ့ အဲဒီ၀န္ေဆာင္မႈကို ေပးစြမ္းတဲ့ေနရာမွာ လက္ဆုပ္လက္ကုိင္ၿပႏုိင္တဲ့ အရာေတြရဲ႔ အခန္းက႑ကိုလည္း ေမ့ထားလို႔ မရပါဘူး။ အလြယ္တကူ အကဲခတ္လု႔ိ ရတဲ့အတြက္ ဒါေတြကလည္း ၀န္ေဆာင္မႈရဲ႔ အရည္အေသြးကို အဓိက အဆံုးအၿဖတ္ေပးပါတယ္။ ၀န္ထမ္းရဲ႕ ဆက္ဆံပံုက အဆင္မေၿပရင္၊ ၀တ္ပံုစားပံု မသပ္ရပ္ရင္၊ ပန္းကန္ခြက္ေယာက္ေတြက ညစ္ပတ္ေနရင္၊ အနံ႔အသက္ မေကာင္းရင္၊ ဆူညံသံေတြက နားမခံႏုိင္ေအာင္ ၾကားေနရရင္၊ ဒါေတြဟာ ၀န္ေဆာင္မႈအေပၚ သက္ေရာက္မႈရွိုလို႔ ဂရုစိုက္ဖို႔ လိုပါတယ္။

3) ကုိယ္ခ်င္းစာ မွ်ေ၀ခံစားတတ္ၿခင္း (Empathy)

၀န္ေဆာင္မႈကို စကားလံုးတစ္လံုးတည္းေျပာပါဆုိ အဲဒါ ကိုယ္ခ်င္းစာစိတ္ပါပဲ။ ကိုယ္တုိင္ Customer အေနနဲ႕ ဆုိင္တစ္ဆုိင္ကုိ သြားတဲ့အခါ ဆက္ဆံေစခ်င္တဲ့ပံုစံအတုိင္း ဒီမွာ ဆက္ဆံေပးမယ္၊ ကုိယ့္ကို မလုပ္ေစခ်င္တဲ့ပံုစံေတြကို ေရွာင္ရွားေပးမယ္ဆုိ အဲဒါ ၀န္ေဆာင္မႈအရည္အေသြး ေကာင္းတာပါပဲ။

4) မဆုိင္းမတြ တုန္႔ၿပန္ေဆာင္ရြက္တတ္ၿခင္း (Responsiveness)

ဆုိင္ထဲ လူ၀င္လာရင္ မသိသလုိနဲ႕ ၾကည္႕ေနတာ၊ ေတာ္ေတာ္ၾကီးေခၚမွ ေရာက္လာတာမ်ိဳးဆုိ အဆင္မေျပပါဘူး။ တခ်ိဳ႕ဆိုင္ေတြ သတိထားၾကည္႕ပါ၊ ၀င္လုိက္တာနဲ႕ ရွိတဲ့၀န္ထမ္း၊ ၾကံဳတဲ့၀န္ထမ္းက ႏႈတ္ဆက္တယ္၊ ခ်က္ခ်င္းေရာက္လာတယ္၊ ဘာမွာမလဲေမးတယ္၊ ဒီေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တုိ႕ေတြ သိပ္သေဘာက်ၾကတာေပါ့။ စားေသာက္ဆုိင္လို ေပ်ာ္ေပ်ာ္ပါးပါး ေရာက္လာၾကတဲ့ေနရာမဟုတ္ဘဲ ေဆးရံုလို လူနာက အသည္းအသန္ျဖစ္ျပီး ေရာက္လာတတ္တဲ့ ေနရာမ်ိဳးေတြမွာေတာ့ တာ၀န္က်၀န္ထမ္းက အဲ့လို Responsive မျဖစ္ရင္ လူနာရွင္ေတြက တအားစိတ္ဆုိးျပီး တုိင္ၾကတန္းၾကတဲ့ အဆင့္ထိ ေရာက္သြားႏုိင္တာေပါ့။ ဒါေၾကာင့္ ၀န္ထမ္းေတြဟာ အျမဲတမ္းတက္ၾကြေနဖုိ႕ လိုပါတယ္။

ဒါေတြကေတာ့ ၀န္ေဆာင္မႈေပးေနတဲ့ လုပ္ငန္းတုိင္း၊ ၀န္ထမ္းတုိင္း သိထားသင့္တဲ့ အေၾကာင္းအရာေတြပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ မနက္ျဖန္တင္မယ့္ ေနာက္ေဆာင္းပါးမွာေတာ့ Service marketing triangle အေၾကာင္းကုိ ဆက္လက္ဖတ္ရႈႏုိင္ပါတယ္။

ေရးသားသူ - ေဒါက္တာ ျဖိဳးသီဟ
၁၈.၁၀.၂၀၁၇
- - - - - - - - - -
Credit: Power of Passion´s Page

Wednesday, October 18, 2017

အဆိုးျမင္ျခင္းကို_အေကာင္းျမင္ၾကည့္မယ္


အဆိုးေတြကို ျမင္တတ္တဲ့ သဘာဝဟာ တခါတရံမွာ ေလာကကို ေကာင္းက်ိဳးေတြ ျဖစ္ေစတဲ့ အထဲက အေျခခံအခ်က္တစ္ခုအေနနဲ႔ ပါဝင္ပါတယ္။

 တခ်ိဳ႕အဆိုးေတြကို ေတာ္ေတာ္ျမင္တတ္တဲ့သူေတြကို ႀကံဳဖူးပါတယ္။ တစ္ဖက္သားရဲ႕ ခ်ိဳ႕ယြင္းခ်က္ေတြ၊ လြဲတာ မွားတာေတြ ကို ေတာ္ေတာ္ေလး ျမင္တတ္တဲ့ သူေတြရွိပါတယ္။ လူတစ္ေယာက္နဲ႔ ေဆြးေႏြးစကားေျပာတဲ့အခါ သူ႔စကားရဲ႕ အားနည္းခ်က္က ဘယ္ေနရာမွာ႐ွိသလဲ ဆိုတာကို ေသခ်ာျမင္ေအာင္ႀကည့္ၿပီးေတာ့ ေထာက္ႏိုင္တဲ့ အရည္အခ်င္းေတြ နဲ႔လည္း ျပည့္စံုၾကပါတယ္။ သူတို႔ေတြရဲ႕ ပင္ကိုယ္သဘာဝက debate လုပ္ရတာကိုလည္း သိပ္ဝါသနာပါတယ္။

အေတြးအေခၚ အယူအဆ တစ္ခုကို ၾကားရတဲ့အခါ၊ ဒီအေတြးအေခၚ အယူအဆရဲ႕ အားနည္းခ်က္က ဘယ္ေနရာမွာ ရွိေနသလဲ၊ သဘာဝက်ရဲ႕လားဆိုတာကို အၿမဲတမ္းျမင္တတ္တယ္။ ဘယ္ေနရာမွားေနသလဲ။ လြဲတာ မွားတာကို ရွာတယ္။ ရွာလည္းရွာသင့္တယ္။ ျမင္ေအာင္လည္း ၾကည့္သင့္တယ္။ ဒါဟာ အားသာခ်က္ တစ္ခုပါပဲ။ လြဲေနတာ၊ မွားေနတာ ကိုျမင္တတ္တာ။ အဆိုးနဲ႔အျပစ္ကို ျမင္တတ္တာ ဒါဟာ သိပ္ကို အေရးႀကီးပါတယ္။ ဒီလို ေျပာလို႔ အဆိုးျမင္ရမယ္၊ မေကာင္းျမင္ရမယ္လို႔ ဆိုလိုခ်င္တာပဲ မဟုတ္ပါဘူး။ မေကာင္းကို ျမင္မွ ေကာင္းေအာင္ ျပင္ႏိုင္မယ္။ ျမင္ႏိုင္မွ ျပင္ႏိုင္မယ္ မဟုတ္လား။

ေလာကႀကီး ၊ လူ႔အသိုင္းအဝိုင္းႀကီးကို ၾကည့္လိုက္ရင္လည္း ဒီလိုပါပဲ။ ဘာေတြျဖစ္ေနလဲ၊ ဘာေတြ လုပ္ေနၾကသလဲ၊ ဘယ္လို စနစ္နဲ႔ လုပ္ေနၾကသလဲ၊ ဘယ္ေနရာေတြ ေကာင္းတယ္၊ ဘယ္ေနရာေတြ မေကာင္းဘူးဆိုတာ ရႈျမင္ရပါမယ္။ ဒီလို ၾကည့္တဲ့အခါ ေကာင္းတာေတြကိုလည္း ခ်န္မထားသင့္ပါဘူး။ ေကာင္းတာေတြကိုလည္း ျမင္ေအာင္ၾကည့္သင့္ပါတယ္။ အဆိုးေတြကိုလည္း ျမင္ေအာင္ၾကည့္သင့္ပါတယ္။

အဆိုးေတြကို ျမင္တဲ့အခါမွာ ထားရွိရမယ့္ ေစတနာက ျပဳျပင္ေစခ်င္တယ္ဆိုတဲ့ ေစတနာျဖစ္ရပါမယ္။ မေကာင္းတာေတြ ျမင္တဲ့အခါ ေကာင္းေစခ်င္တယ္ဆိုတဲ့ စိတ္ေစတနာပါရပါတယ္။ ဒါမွာလည္း အဆိုးျမင္ရတာ၊ မေကာင္းျမင္ရတာ က တန္ဖိုးရွိမွာျဖစ္ပါတယ္။ အဆိုးကိုျမင္တ့ဲ အခါ ျပဳျပင္ေစခ်င္တယ္။ အဆိုးကို အေကာင္းဘက္ေရာက္ေအာင္ ေျပာင္းေစခ်င္တယ္ ဆိုတဲ့ စိတ္ထားဟာ မွန္ကန္တဲ့ စိတ္ထားတစ္ခု ျဖစ္ပါတယ္။

ျပဳျပင္ေစခ်င္တဲ့အခါမွာလည္း တစ္ခါတေလ သူတစ္ပါးကို ျပဳျပင္ေစခ်င္တယ္ဆိုတဲ့ စိတ္ရဲ႕ ေနာက္ကြယ္မွာ ငါသိ၊ ငါတတ္ ဆရာလုပ္ခ်င္တယ္ဆိုတဲ့ စိတ္က ပါေနတတ္ျပန္ပါတယ္။ အမွားကို ေထာက္ျပရတာကိုပဲ အရသာ ေတြ႕ေနတတ္ပါတယ္။ အဲ့လိုက်ေတာ့ ဘယ္လို စိတ္ထားမ်ိဳးျဖစ္သြားၿပီလဲ။ ဒီလို စိတ္ရဲ႕ ေနာက္မွာ ပါလာတဲ့ သေဘာက မာနဆိုတဲ့ သေဘာမ်ိဳးပါသြားပါတယ္။ ဒါဟာ အလြန္သိမ္ေမြ႕တယ္။ ကိုယ့္စိတ္ကို ကိုယ္ရႈျမင္ႏိုင္မွ ေတာ္ကာၾကတယ္။

မင္းတို႔မွားေနတယ္၊ မင္းတို႔ လြဲေနတယ္၊ ငါသိတယ္၊ ငါတတ္တယ္။ ငါေျပာသလို လုပ္ၾက၊ ျပင္လိုက္ၾက။ ျပင္လုိက္ၾကလို႔ မေျပာရင္လည္း အဲ့လို သူမ်ားလြဲတာ မွားတာေတြကို ေထာက္ျပ၊ ေျပာျပေနရတာကိုပဲ ကိုယ့္ရဲ႕ Power တစ္ခုလိုပဲ ခံစားထင္ျမင္ေနတတ္တယ္။

ဒါကိုလည္း ေက်ာင္းသားတစ္ေယာက္ေျပာတာရွိတယ္။ သူကလည္း သူတစ္ပါးရဲ႕ အျပစ္ကို ေတာ္ေတာ္ျမင္တတ္တယ္။ ဒါေပမယ့္ တစ္ခုဆိုးတာက သူက ေကာင္းတာကို ရွာမၾကည့္ေတာ့ဘူး။ အျပစ္ကိုပဲ ရွာၾကည့္ၿပီး စိတ္ဆိုး ေဒါသေတြ ထြက္ေနတတ္တယ္။ ေကာင္းတာေလးေတြလည္း ရွာၿပီးေတြးပါဦးလို႔ သတိေပးရတယ္။ အဲ့ဒါဆိုရင္ ကိုယ့္ရဲ႕ စိတ္က balance ျဖစ္တယ္။ မဟုတ္ရင္ အစြန္းေတြေရာက္ကုန္ေရာ။ သူက ဘာေျပာလဲဆိုရင္ ရွာမေတြးခ်င္ဘူး။ ေကာင္းတာေတြ တစ္ကြက္မွကို မရွိဘူး။ အကုန္ဆိုးက်ိဳးေတြခ်ည္းပဲ လို႔ ပိတ္ေျပာတယ္။ ေနာက္ၿပီး သူဒီလို ျဖစ္ရတာကိုပဲ သူ႔ကိုယ္သူ ေက်နပ္ေနတယ္။ အဲ့လို မေကာင္းျမင္ၿပီး စိတ္ဆိုး ေဒါသျဖစ္ေနရတာကိုပဲ power ႀကီးတာတဲ့။ တစ္ဖက္သား အေၾကာင္း မေကာင္းေျပာေနရတာပဲ power ေတာ္ေတာ္ျဖစ္တယ္တဲ့။ ခြင့္လႊတ္ေပးလိုက္ရင္ ၊ သည္းခံေပးလိုက္ရင္ စိတ္ဆိုးလို႔ မရေတာ့ဘူး၊ power မရွိေတာ့ဘူးတဲ့။

ဒီေတာ့ စဥ္းစားၾကည့္တယ္။ ေအာ္ .. တခ်ိဳ႕လူေတြဟာ အျပစ္ရွာေနရတာ စိတ္ဆိုးေနရတာကိုပဲ သူတို႔ရဲ႕ power လို႔ သူတို႔ ယူဆၾကတာကိုး။ ဒါဟာ power မဟုတ္ဘူးလားဆိုေတာ့ ၊ ဟုတ္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ negative power ျဖစ္ေနတယ္။ ေကာင္းတာေရာ ဆိုးတာပါ ျမင္ေအာင္ႀကည့္ရင္ မွ်တတဲ့ အျမင္ ရမယ္။ အဲ့သလိုဆိုရင္ စိတ္ဆိုးရခက္သြားေတာ့မွာ။
အဆိုးကို အျပစ္ရွာခ်င္လို႔ ေျပာတာမဟုတ္ဘဲနဲ႔ ေကာင္းေစခ်င္လို႔၊ ျပဳျပင္ေစခ်င္လို႔ ေျပာတာဆိုရင္ေတာ့ သေဘာထားက မွန္ေနတယ္။ သေဘာထားမွန္ေနတဲ့ အတြက္ေၾကာင့္ positive power လို႔ ေျပာလို႔ရတယ္။

 ဥပမာ - လူတစ္ေယာက္ ေနမေကာင္းျဖစ္ေနရင္ ေနမေကာင္းတာကို ေထာက္ျပၿပီးေတာ့ ဘယ္လိုလုပ္ရင္ ေနေကာင္းသြားမယ္၊ ေရာဂါေပ်ာက္သြားမယ္လို႔ ရွင္းျပ၊ ကုသေပးလိုက္ရင္ ဒါဟာ သူ႔ကို အက်ိဳးျပဳလုိက္တာပါပဲ။ Postive ျဖစ္သြားတယ္ေနာ္။

ေလာကမွာ အေကာင္းအဆိုးက အၿမဲတမ္း ဒြန္တြဲေနတာပါ။ ျပဳျပင္ဖို႔ကလည္း လိုပါတယ္။ မျပဳျပင္လို႔ မျဖစ္ပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ့္ သင္တန္းေတြ၊ ေဟာေျပာပြဲေတြတုိင္းမွာ အၿမဲထည့္ေျပာေလ့ရွိပါတယ္။ ျပဳျပင္ မွ ေျပာင္းလဲ မယ္လို႔၊ မျပဳျပင္ သေရြ႕ ဘယ္ေတာ့မွ မေျပာင္းလဲ ပါဘူး။ ေျပာင္းလဲခ်င္ရင္လည္း ထိုင္ေအာ္ ေနလို႔ ဘာမွ ျဖစ္မလားပါဘူး။ ျပဳျပင္မွာသာ ေျပာင္းလဲ မွာပါ။ ျပဳျပင္ရမယ္ဆိုရင္လည္း ဘယ္ေနရာ လြဲေနတယ္၊ မွားတယ္၊ ဘယ္လို ျပဳျပင္ရမယ္၊ ဘယ္လို ျပဳျပင္သင့္တယ္ဆိုတာေတြ နည္းလမ္းရွာ၊ အျပဳသေဘာ ေဆြးေႏြး တိုင္ပင္၊ ညွိႏိႈင္း ဒါမ်ိဳးေတြ လုပ္ရမွာပါ။

အျပစ္ကို ေထာက္ျပေနရံုနဲ႔ မၿပီးေသးပါဘူး။ မေကာင္းတာကိုပဲ ရွာေဖြၿပီး အဲ့မေကာင္းတာကိုပဲ ဖိေျပာေနလို႔ ခရီးမတြင္ပါဘူး။ ဘယ္လိုျပဳျပင္ရမယ္ဆိုတဲ့ နည္းလမ္းကို ရွာရပါမယ္။ ျပႆနာရွိရင္ အေျဖဆိုတာ ရွိပါတယ္။ ျပႆနာ ေတြ႕ရင္ အေျဖေတြ႕ေအာင္ရွာရပါမယ္။ ေတြ႕ေနၿပီးသား ျပႆနာကိုပဲ ထပ္ထပ္ရွာေနရင္ေတာ့ ျပႆနာေတြပဲ ေတြ႕ေတြ႕ေနၿပီး အေျဖနဲ႔ေတာ့ ေဝးေနဦးမွာ အေသအခ်ာပါပဲ။ နည္းလမ္းကို သိဖို႔ဆိုရင္ အသိဉာဏ္ အမ်ားႀကီးရွိမွာ ျဖစ္ပါမယ္။ ဉာဏ္ပညာ နဲ႔ အလုပ္လုပ္ရပါမယ္။ ဉာဏ္ဦးစီးျပီး လုပ္မွ မွန္ကန္တဲ့ လမ္းေၾကာင္းကို ေတြ႕ျမင္မယ္။ အတၱစြဲ ၊ မာနစြဲ နဲ႔ ေဒါသအစြဲေတြနဲ႔ လုပ္လို႔ လံုးဝကို မရပါဘူး။
ေနာက္တစ္ခုက တရားမွ်တ တဲ့ အျမင္ဆိုတာ အေရးႀကီးပါတယ္။ သူတစ္ပါးကို အျပစ္ျမင္ခ်င္ၿပီဆိုရင္ အဲဒီ အျပစ္မ်ိဳး၊ ခ်ိဳ႕ယြင္းခ်က္မ်ိဳး ငါ့မွာေရာ မရွိဘူးလား ဆိုၿပီးေတာ့ ျပန္စဥ္းစားဖို႔ လိုပါတယ္။ အဲ့လို စဥ္းစားလိုက္ ရင္ တရားမွ်တတဲ့ သေဘာထား ျဖစ္ပါတယ္။ ကိုယ့္မွာလည္း ခ်ိဳ႕ယြင္းခ်က္ေတြ ရွိႏိုင္ပါတယ္။ ရွိဖို႔လည္း မ်ားပါတယ္။ ေလာကမွာ အျမဲမွန္ေနတဲ့ သူဆိုတာ မရွိဘူးဆိုတဲ့ သတိေလးလည္း ထားေစခ်င္ပါတယ္။

သူတစ္ပါး ခ်ိဳ႕ယြင္းခ်က္ကို သတိထားမိတဲ့အခါ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္မွန္ထဲ ျပန္ၾကည့္ေနရသလို သေဘာထားၿပီး ငါ့မွာလည္း အဲ့သလို ခ်ိဳ႕ယြင္းခ်က္မ်ိဳးရွိေနတတ္တယ္ဆိုရင္ အရင္ဆံုး ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္ ျပဳျပင္ရပါမယ္။ သူ႕ကို ျပင္ေစခ်င္ရင္ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္ အရင္ျပင္ပါ။ ကိုယ္တိုင္ေတာ့ မျပင္ဘဲ သူမ်ားကိုပဲ ျပင္ေစခ်င္ေနရင္ ဒါဟာ ေကာင္းေစခ်င္တဲ့ သေဘာထားမဟုတ္ပါဘူး။ အႏိုင္ယူခ်င္တဲံ သေဘာထားျဖစ္ပါတယ္။

အတၱစြဲ၊ မာနစြဲ၊ ပုဂၢိဳလ္စြဲ ဟာ မွန္ကန္တဲ့ အျမင္ (သမၼာဒိဌိအျမင္) ကို မျဖစ္ေစပါဘူး။ လူတစ္ေယာက္ရဲ႕ အမွားတစ္ခု၊ အဖြဲ႕အစည္းတစ္ခုရဲ႕ အမွားတစ္ခုကို ေထာက္ျပခ်င္တယ္ဆိုရင္ သူတို႔က ဆိုတဲ့ ပုဂၢိဳလ္အတၱအစြဲႀကီး နဲ႔ ႏွိမ္ခ်င္တဲ့စိတ္ ၊ ႏိုင္ခ်င္တဲ့ စိတ္ရွိေနရင္ ခက္သြားမယ္။ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္လည္း ငါပဲ သိတယ္၊ ငါတတ္တယ္၊ ငါတို႔က အမွန္၊ ငါေျပာတာ အဟုတ္၊ ငါ တို႔က ျမတ္တယ္၊ ငါ့လုပ္ရပ္မွန္တယ္ စတဲ့ ငါ ၊ ငါ ၊ ငါ ဆိုတဲ့ အတၱစြဲႀကီးနဲ႔ ေျပာေနရင္ လံုးဝ အဆင္ေျပမွာ မဟုတ္ပါဘူး။

သူတစ္ပါးက အမွန္တကယ္ပဲ မွားလို႔၊ မေကာင္းလို႔ ျပင္ခ်င္တဲ့အခါေတာင္မွ သူ႔ကို ႏွိမ္ခ်င္တဲ့စိတ္၊ အႏိုင္ယူခ်င္တဲ့ စိတ္ မရွိမွ ရမယ္။ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္လည္း ငါဆိုတဲ့ မာနႀကီးနဲ႔ ငါဆိုတဲ့ အတၱႀကီးနဲ႔ ငါျပင္တာ၊ ငါေျပာတာ၊ ငါေထာက္ျပတာ လက္ခံရမယ္၊ ငါ့ကို ဘယ္သူမွ မယွဥ္ႏိုင္ဘူး၊ ငါသာ ဆရာႀကီးဆိုတဲ့ အထက္စီး ကေန ေျပာခ်င္တဲ့စိတ္နဲ႔ သြားလုပ္လို႔ မရဘူး။ ဘာလို႔လည္းဆိုေတာ့ လူတိုင္းမွာ သူ႔အတၱ၊ သူ႔မာနေတြ ကိုယ္စီ တင္းခံေနၾကတယ္။ ကိုယ့္ကလည္း ကိုယ့္အတၱ၊ ကိုယ့္မာန နဲ႔ သြားျပဳျပင္ရင္ အဆင္မေျပဘူး။ အဓိက ကေတာ့ အတၱေလးေတြ ေလ်ာ့ရမယ္။ မာနေလးေတြေလ်ာ့ရမယ္။ အစြဲေတြ ျဖဳတ္ရမယ္ေပါ့။ ဒါမွ လည္း ေအးခ်မ္းမယ္၊ သာယာမယ္။

ဒီေတာ့ တစ္ဖက္သားကို မျပဳျပင္ခင္ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္ အရင္ဆံုးျပဳျပင္ပါ။ သူတစ္ပါးကို မဆံုးမခင္ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္ အရင္ဆံုး ဆံုးမပါ။ တျခားသူရဲ႕ အျပစ္ကို ျမင္ေအာင္ ႀကည့္ႏိုင္တာထက္ ကိုယ့္ အျပစ္ကို ကိုယ္ျမင္ေအာင္ၾကည့္ႏိုင္ျခင္းက ပညာရွိ ပိုပီသပါတယ္။ တရားရွိတယ္ဆိုတာ ကိုယ့္ အျပစ္ကိုယ္ျမင္တာပါ။ ကိုယ့္စိတ္ထဲကို ကိုယ္ၾကည့္တဲ့ အခါမွာ ကိုယ့္စိတ္ထဲမွာကိုပဲ ေလာဘေတြ၊ ေဒါသေတြ၊ မာနေတြ ျဖစ္ေနတာ ေတြ႕ေနရပါလိမ့္မယ္။

သူမ်ား ေလာဘႀကီးတာ၊ ေဒါသႀကီးတာ ၊ မာနႀကီးတာေတြကို အျပစ္ဆိုမေနပါနဲ႔ဦး။ အရင္ဆံုး ကိုယ့္ရင္ထဲက ေလာဘ၊ ေဒါသ၊ မာန တရားဆိုးေတြကို အရင္ဆံုး အျပစ္ျမင္ပါ။ လူေတြရဲ႕ မေကာင္းတဲ့ သဘာဝကိုယ္က ကိုယ့္စိတ္ထဲက ကိုယ့္ခ်ိဳ႕ယြင္းခ်က္ဆိုရင္ေတာ့ မသိမသာေလး ဖံုးလိုက္ခ်င္ၾကတယ္။ သူမ်ားခ်ိဳ႕ယြင္းခ်က္ဆိုရင္ေတာ့ ျမင္သာေအာင္ ေဖာ္ျပလိုက္ခ်င္ၾကတယ္။ လူတစ္ကာကို လိုက္ေျပာခ်င္ၾကတယ္။ Social Media ေတြမွာ ေရးသားၾကတယ္။ Share လုပ္ၾကတယ္။ ဒီလို စိတ္ကေလးေတြ ရွိၾကတာကို ေတြ႕ရတယ္။

ကိုယ့္စိတ္ကလည္း ဒီလို ျဖစ္ေနပါလားဆိုတာကို ရိုးရိုးသားသား လက္ခံႏိုင္တဲ့အခါ သူမ်ားစိတ္ထဲမွာ ေလာဘႀကီးေနတာကို ျမင္ရလို႔ရွိရင္လည္း ဒီလူက ေလာဘႀကီးလိုက္တာလို႔ အျပစ္မတင္ေတာ့ဘူး။ ေလာဘ မႀကီးဘူးလား ဆိုေတာ့ ႀကီးပါတယ္။ မွန္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ သူ႔ကို ေလာဘႀကီးတယ္ဆိုၿပီးေတာ့ အျပစ္တင္၊ ေျပာဆို၊ ရႈတ္ခ် ၿပီး အကုသိုလ္မယူေတာ့ဘူး။ သူ႔ေလာဘနဲ႔ သူ ဒုကၡေရာက္ေနတာ ျမင္ရတယ္။ သူ႔ကို ၾကည့္ရတာ ပူေလာင္လုိက္တာ။ ဆင္းရဲလိုက္တာ။ အဲ့ေလာဘေလး နည္းနည္းမ်ား ေလွ်ာ့ႏိုင္ရင္ ေကာင္းမွာပဲ ဆိုၿပီး ဆင္ျခင္တံုတရား၊ သံေဝဂ ဝင္မိရင္ ကိုယ့္စိတ္ထဲမွာ ကုသုိလ္တရားေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ သူ႔ကိုလည္း အျပစ္တင္ေနမယ့္အစား သူ႔ရင္ထဲက ေလာဘမီးကို ကိုယ္က ၿငိမ္းေပးႏိုင္ဖုိ႔ ၊ ျပဳျပင္ေပးႏိုင္ဖို႔ အေျဖရွာေပးရင္ သူလည္း ေအးခ်မ္းသြားမွာပါ။ မွန္ကန္တဲ့ စိ္တ္ထား ၊ အသိဉာဏ္နဲ႔ ေလာကႀကီးမွာ ေနထိုင္ႏိုင္ၾကပါေစလို႔ ဆုေတာင္းေပးလိုက္ပါတယ္။

Let’s Fly Together!
#ဖူးေက်ာ္ဇင္ (Future Wave)
Author & Motivational Speaker
FUTURE WAVE
SUCCESS & MOTIVATION TRAINING CO.,LTD

Article on Job Seekers Journal
က်မ္းကိုး ; ဆရာေတာ္ဦးေဇာတိက (သူ႔ကိုျပင္ခ်င္ရင္ ကိုယ့္ကိုကိုယ္အရင္ျပင္)

Credit: ဆရာ ဖူးေက်ာ္ဇင္ရဲ႕ Page