◾️“နွေအပူကို အန်တုဖို့ အဓိကသော့ချက်က သတိရှိဖို့ပါပဲ”
အထွေထွေရောဂါကုဆရာဝန် ဒေါက်တာ အောင်ကိုမင်းနှင့် ဆက်သွယ်မေးမြန်းခြင်း
နွေရာသီကိုရောက်လာသည်နှင့် ရာသီဥတု အလွန်ပူပြင်းလာတာကို သတိထားမိပါသည်။ ရာသီဥတုပူပြင်းလာသည်နှင့်အမျှ အပူလျှပ်ခြင်း၊ သွေးတိုးပြီး ဦးနှောက်သွေးကြောပြတ် ခြင်း စသည်တို့ အဖြစ်များပါသည်။
နွေရာသီတွင် အသက်အန္တရာယ်မဖြစ်အောင် ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်း၊ နေထိုင်ခြင်း၊ ကုသခြင်းများကို သိရှိနိုင်ရန် အထွေထွေရောဂါကုဆရာဝန် ဒေါက်တာအောင်ကိုမင်းနှင့် ဆက်သွယ်မေးမြန်းထားသည်များကို ဖော်ပြလိုက်ပါသည်။
◾️နွေရာသီမှာ ဘယ်လိုရောဂါတွေဖြစ်နိုင်လဲ ဆရာ။
နွေရာသီရဲ့ ပြင်းထန်တဲ့ အပူရှိန်နဲ့ စိုထိုင်းဆတွေကြောင့် ကျန်းမာရေးပြဿနာအမျိုးမျိုး ဖြစ်ပွားနိုင်ပါတယ်။
အပူချိန်မြင့်မားလွန်းခြင်းကြောင့် အပူလျှပ်ခြင်း(Heat Stroke) ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန် 104°F (40°C)အထက်မြင့်တက်ကာ သတိလစ်ခြင်း၊ တက်ခြင်း၊ အလွန်အမင်း ချွေးထွက်ခြင်း၊ မူးဝေခြင်း (Heat Exhaustion)၊ပျို့အန်ခြင်းနဲ့ အားနည်းခြင်း၊ ချွေးထွက်များပြီး ရေဓာတ် ခန်းခြောက်ခြင်း (Dehydration)တို့ဖြစ်နိုင် ပါတယ်။
နွေရာသီမှာ အစားအသောက်တွေ ပုပ်သိုးလွယ်သလို ယင်ကောင်လည်း ပေါများတာ ကြောင့် ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါ(Diarrhea)၊ အစာအိမ်အဆိပ်သင့် ခြင်း(Food Poison)၊ တိုက်ဖွိုက် (Typhoid) နှင့် အသည်းရောင်အသားဝါ (A) စတဲ့ အစာအိမ် နဲ့ အူလမ်းကြောင်း ဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေလည်း အဖြစ်များပါတယ်။
နေလောင်ခြင်း (Sun Burning)၊ မိတ်ထွက်ခြင်း (Heat Rash)၊ မှိုပိုးဝင်ခြင်း (Fungal Infection)စတဲ့ အရေပြားဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေလည်းဖြစ်ပွားနိုင်ပါတယ်။ မျက်စိနာခြင်း (Conjunctivitis)၊ ရေကျောက် (Chickenpox)၊ဝက်သက် (Measles) စတဲ့ ကူးစက် ရောဂါတွေလည်းဖြစ်ပွားနိုင်ပါ တယ်။
◾️လူကြီးတွေ၊ ကလေးတွေအနေနဲ့ ဘယ်လိုမျိုး နေထိုင်သင့်လဲဆရာ။
နွေရာသီမှာ ကလေးသူငယ်တွေနဲ့ သက်ကြီးရွယ်အိုတွေဟာ အပူဒဏ်ကို အခံရနိုင်ဆုံး ဖြစ်တာကြောင့် သူတို့ရဲ့ နေထိုင်စားသောက်မှုကို အထူးဂရုစိုက်ပေးဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
သက်ကြီးရွယ်အိုတွေဟာ အသက်အရွယ်ကြောင့်ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အပူချိန်ထိန်းညှိနိုင်စွမ်း လျော့နည်းလာသလို ရေငတ်ခြင်းကိုလည်း သိသာစွာ မခံစားရတတ်တာကြောင့် ရေငတ်သည် ဖြစ်စေ၊ မငတ်သည်ဖြစ်စေရေကို ခဏခဏ သောက်ပေးသင့်ပါတယ်။
ရေဓာတ်ခန်းခြောက်မှုက လူကြီးတွေမှာ သတိလစ်တာမျိုးအထိဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ အစာကြေလွယ်တဲ့ အစားအစာတွေကို ရွေးချယ်စားသုံးပါ။ အပူကြောင့် အစာပုပ်လွယ် တာကြောင့်လတ်ဆတ်မှုကို အလေးထားပါ။
သွေးတိုး၊ နှလုံး ဒါမှမဟုတ် ဆီးချိုရောဂါရှိသူတွေဟာ အပူချိန်ကြောင့်ရောဂါအခြေအနေ ပိုဆိုးမလာအောင် ဆေးပုံမှန်သောက်ဖို့နဲ့ သွေးပေါင်ချိန်ကို ပုံမှန်တိုင်းတာပေးဖို့ လိုပါတယ်။
ကလေးငယ်လေးတွေရဲ့ အရေပြားက နုနယ်သလိုခန္ဓာကိုယ်က အပူစွန့်ထုတ်နိုင်စွမ်းလည်း အားနည်းတာကြောင့် ပိတ်စအထူတွေကိုရှောင်ပါ။ ချည်သား (Cotton) ပွပွချောင်ချောင်နဲ့ လေဝင်လေထွက်ကောင်းတဲ့ အဝတ်အစားတွေကိုသာ ဝတ်ဆင်ပေးပါ။
အပြင်ထွက်ရမယ်ဆိုရင် ထီး၊ ဦးထုပ်၊ မျက်မှန် စတာ တွေကို အသုံးပြုတတ်တဲ့အလေ့ အကျင့် လုပ်ပေးပါ။ကလေးတွေမှာ မိတ်ထွက်တာနဲ့ အပူဖု ထွက်တာတွေ ဖြစ်တတ်တဲ့ အတွက် ရေပုံမှန်ချိုးပေးပြီး ကိုယ်ခန္ဓာကို ခြောက်သွေ့အောင် ထားပေးပါ။
နွေရာသီမှာ ကလေးတွေက ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှော ဖြစ်လွယ်ပါတယ်။ လမ်းဘေးစာတွေ၊ ယင်နားစာတွေကို ရှောင်ပြီး ရေကျက်အေးကိုသာ တိုက်ကျွေးပါ။
◾️အပူလျှပ်တာဖြစ်လာရင် ဘယ်လိုကုသနိုင်လဲ ဆရာ။
အပူလျှပ်ခြင်း (Heat Stroke) ဟာ အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်တဲ့ အရေးပေါ်အခြေအနေ ဖြစ် တာကြောင့် လက္ခဏာတွေ့တာနဲ့ ချက်ချင်းထိရောက်တဲ့ရှေးဦးသူနာပြုစုမှု (First Aid) ပေးဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
လူနာကို နေရောင်ခြည်နဲ့ တိုက်ရိုက်မထိတွေ့ဘဲအရိပ်ရတဲ့နေရာ သို့မဟုတ် လေအေးပေး စက် (Aircon)ရှိတဲ့ အခန်းထဲသို့ အမြန်ဆုံး ရွှေ့ပြောင်းပေးပါ။ လူနာဝတ်ထားတဲ့ အဝတ် အစားတွေထဲက မလိုအပ်တဲ့ အပေါ်ထပ်အင်္ကျီ၊ ခါးပတ်၊ ဖိနပ် စတာတွေကို ချွတ်ပေးပြီး ပွပွချောင်ချောင် ဖြစ်စေဖို့ ပြုလုပ်ပေးပါ။
ရေအေးအေး သို့မဟုတ် ရေဖြင့် လူနာရဲ့တစ်ကိုယ်လုံးကို ရေပတ်တိုက်ပေးပါ။ ရေစိုဝတ်ကို ကိုယ်ပေါ်တွင် တင်ပေးထားပါ။ ပန်ကာ သို့မဟုတ်ယပ်တောင်ဖြင့် လူနာကို အဆက်မပြတ် ယပ်ခတ်ပေးပါ။
ရေငွေ့ပြန်ခြင်းက ခန္ဓာကိုယ် အပူချိန်ကို မြန်မြန်ကျစေပါတယ်။ ရေခဲထုပ် သို့မဟုတ် အေးခဲနေသောရေပုလင်းတွေကို သွေးကြောမကြီးများရှိရာ ချိုင်းကြား၊ပေါင်ခြံနဲ့ လည်ပင်း ဘေးတို့မှာ ကပ်ပေးပါ။ ဒီနေရာတွေက သွေးလည်ပတ်မှု ကောင်းတာကြောင့် အပူချိန်ကိုပိုမို မြန်ဆန်စွာ လျော့ကျစေနိုင်ပါတယ်။
သတိရှိမှသာရေ သို့မဟုတ် ဓာတ်ဆားရည်ကို တစ်ကျိုက်ချင်း တိုက်ပေးပါ။အပူလျှပ်တဲ့ လူနာဟာ အတွင်းကလီစာတွေ(ဥပမာ- ကျောက်ကပ်၊ ဦးနှောက်) ထိခိုက်နိုင်ခြေရှိတဲ့ အတွက် ရှေးဦးပြုစုမှုပေးနေစဉ်အတွင်းမှာပဲ ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန် 104°F (40°C) ထက် ကျော်လွန်နေခြင်း၊စိတ်ဂယောင်ချောက်ချား ဖြစ်ခြင်း၊ သတိလစ်ခြင်းသို့မဟုတ် တက်ခြင်း၊ အလွန်အမင်း ပျို့အန်ခြင်း ဖြစ်နေရင် ဆေးရုံပို့ဖို့ ပြင်ဆင်ရပါမယ်။
အပူလျှပ်ခြင်းကြောင့်တက်တဲ့ အပူချိန်ဟာ ပုံမှန်ဖျားတာမျိုး မဟုတ်တဲ့ အတွက် Paracetamol သူ လို အဖျားကျဆေးတွေက ထိရောက်မှုမရှိသလို အသည်းနဲ့ ကျောက်ကပ်ကိုပါ ထိခိုက်နိုင်ပါတယ်။
◾️အပူလျှပ်ခြင်းမဖြစ်အောင် ဘယ်လို ကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်လဲဆရာ။
ရေငတ်တဲ့အထိ မစောင့်ဘဲ တစ်နေ့တာလုံး ရေကိုမကြာခဏ သောက်ပေးပါ။ အပြင် ထွက်ရပါက ရေဘူးအမြဲဆောင်ထားပါ။ ချွေးထွက်များတဲ့အခါ ခန္ဓာကိုယ်က ဆုံးရှုံးသွားတဲ့ သတ္တုဓာတ်တွေကို ပြန်လည်ဖြည့် တင်းဖို့ဓာတ်ဆားရည် (Oral Rehydration Salt) သောက်ပေးသင့်ပါတယ်။
အပူဓာတ်များစေတဲ့ အပူအစပ်တွေ၊ဆီကြော်စာတွေနဲ့ အချိုလွန်ကဲတဲ့ အစားအစာတွေကို လျှော့စားပါ။ ရေဓာတ်ကြွယ်၀တဲ့ သစ်သီး၀လံတွေ(ဥပမာ - ဖရဲသီး၊ သခွားသီး၊ လိမ္မော်သီး) ကို ပိုမိုစားသုံးပေးပါ။
အရက်နဲ့ ကဖိန်းဓာတ် ရှောင်ပါ။ အရက်၊ ဘီယာနဲ့ကော်ဖီတွေဟာ ဆီးခဏခဏ သွားစေပြီး ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ရေဓာတ်ကို ပိုမို ခန်းခြောက်စေနိုင်ပါတယ်။ ကျပ်နေသော အဝတ်အစား များထက် ပွပွချောင်ချောင်အဝတ်အစားများကို အဓိက ဝတ်ဆင် ပါ။
အပြင်ထွက်ရင်ထီး၊ အနားကျယ် ဦးထုပ် သို့မဟုတ် နေကာမျက်မှန်ကိုအမြဲ အသုံးပြုပါ။ နံနက် ၁၀ နာရီကနေ ညနေ ၄ နာရီအတွင်း အပူရှိန် အပြင်းဆုံးဖြစ်တာကြောင့် အဲဒီ အချိန် မှာ ပြင်းထန်တဲ့ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုတွေနဲ့ အပြင်ထွက်ခြင်းကို တတ်နိုင်သမျှ ရှောင်ပါ။
ပိတ်ထားတဲ့ ကားအတွင်း အပူချိန်ဟာ မိနစ်ပိုင်းအတွင်း အလွန်မြင့်တက်နိုင်တဲ့ အတွက် လူနာ သို့မဟုတ်ကလေးငယ်တွေကို ကားထဲမှာ ခဏလေးဖြစ်စေတစ်ယောက်တည်း ထားမခဲ့ပါနဲ့။
ကိုယ်အလေးချိန်များလွန်းသူတွေ သို့မဟုတ်နာတာရှည်ရောဂါရှိသူတွေဟာ အပူဒဏ်ကို ပိုမိုခံစားရတတ်တာကြောင့် အေးမြသောနေရာတွင်သာ အနား ယူသင့်ပါတယ်။
◾️ဘယ်လိုဆိုးကျိုးအန္တရာယ်တွေရှိနိုင်လဲဆရာ။
အပူလျှပ်ခြင်း (Heat Stroke) ဖြစ်တဲ့အခါ ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန်ကို အမြန်မလျှော့ချနိုင်ရင် ဦးနှောက်၊ နှလုံး၊ ကျောက်ကပ်နဲ့ ကြွက်သားတွေ ရောင်ရမ်းပျက်စီးနိုင်ပါတယ်။ ရေဓာတ်နဲ့ သွေးရည်ကြည် အလွန်အမင်း ခန်းခြောက်သွားတဲ့အတွက် သွေးဖိအား ရုတ်တရက်ကျ ဆင်းပြီး အသက်အန္တရာယ် စိုးရိမ်ရတဲ့အထိ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ရေဓာတ်ခန်းခြောက်မှုပြင်းထန်တဲ့အခါ ကျောက်ကပ်ကအညစ်အကြေးတွေကို မစစ် ထုတ်နိုင်တော့ဘဲ ရုတ်တရက် ကျောက်ကပ် ပျက်စီးခြင်း ဖြစ်တတ်ပါတယ်။
ချွေးထွက်များပြီး ရေဓာတ်နည်းတဲ့အတွက် ဆီးထဲမှာ သတ္တုဓာတ်တွေစုခဲကာ ကျောက် တည်နိုင်ခြေ ပိုများပါတယ်။ အပူချိန်တက်လာတဲ့အခါ ခန္ဓာကိုယ်ကို အေးအောင်လုပ်ဖို့ နှလုံးက သွေးတွေကို ပိုမိုညှစ်ထုတ်ရပါတယ်။
ဒါကြောင့် နှလုံးရောဂါ အခံရှိသူတွေမှာ နှလုံးရပ်ခြင်း (Heart Attack)၊သွေးပေါင် ရုတ် တရက်ကျကာ မူးလဲခြင်း (Heat Syncope) ဖြစ်တတ်ပါတယ်။အပူဒဏ်ကြောင့် စိတ် ကယောင်ချောက်ချားဖြစ်ခြင်း၊ သတိလစ်ခြင်းနဲ့အမြင်အာရုံ ဝေဝါးခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ပြင်းထန်တဲ့ အပူရှိန်ဟာ လူကိုစိတ်ဖိစီးမှု (Heat Stress ) ပိုများစေပြီး ဒေါသထွက်လွယ် ခြင်း၊ အိပ်မပျော်ခြင်းနဲ့နုံးခွေခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေပါတယ်။ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည် (UV) ဒဏ်ကို အကာအကွယ်မပါဘဲ ရေရှည်ထိတွေ့ရပါက အရေပြား ဆိုးဆိုးရွားရွား ပျက်စီးပြီးကင်ဆာ အထိ ဖြစ်နိုင်ပါ တယ်။
ဆီးချိုလူနာတွေဟာ ရေဓာတ်ခန်းခြောက်မှုကို ပိုခံစားရသလို အပူချိန်ကြောင့် သွေးချို ပမာဏ အပြောင်းအလဲ မြန်တတ်ပါ တယ်။ နွေရာသီ ဖုန်မှုန့်နဲ့လေထုစိုထိုင်းဆ အပြောင်း အလဲကြောင့် ပန်းနာရင်ကျပ် (Asthma) နဲ့ အဆုတ်ရောဂါရှိသူတွေမှာ ဝေဒနာ ပိုတိုးလာ တတ်ပါတယ်။
◾️ဖြည့်စွက်ပြောချင်တာရှိရင် ပြောပေးပါဦး ဆရာ။
ပြင်းထန်တဲ့ အပူရှိန်ဟာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာတင်မကဘဲ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာကိုပါထိခိုက်စေ ပါတယ်။ နွေရာသီမှာ အပူချိန်ကြောင့် ဆေးဝါးတွေရဲ့ အာနိသင်ပျက်စီးနိုင်ခြေရှိပါတယ်။ အင်ဆူလင် (Insulin)၊ ပဋိဇီ၀ဆေးရည်တွေနဲ့ တချို့သော နှလုံးဆေး၊ သွေးတိုးဆေးတွေဟာ အပူချိန်မြင့်မားတဲ့နေရာမှာ ထားရင်အာနိသင် လျော့နည်းသွားနိုင်ပါ တယ်။
အပြင်ထွက် အလုပ်လုပ်ရသူများ (ဥပမာ- ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်သားများ၊လယ်သမားများ၊ လမ်းပေါ်တွင် ဈေးရောင်းသူများ) အတွက်ကတော့ အပူရှိန်ပြင်းချိန်မှာ မိနစ် ၄၀ သို့မဟုတ် တစ်နာရီ အလုပ်လုပ်ပြီးတိုင်း အရိပ်ထဲမှာ ခဏအနားယူပေးဖို့ လိုပါတယ်။
အလုပ်လုပ်နေစဉ် တစ်ဦးကိုတစ်ဦး စောင့်ကြည့်ပေးပြီးမူးဝေတာ၊ မျက်နှာဖြူလျော့တာမျိုး ရှိရင် ချက်ချင်း အနားယူခိုင်းသင့်ပါတယ်။နေပူထဲက ပြန်လာပြီးချင်း ရေခဲရေ အလွန်အမင်း သောက်ခြင်းဟာ အာရုံကြောတွေကို ရုတ်တရက်ထိခိုက်စေနိုင်တဲ့အတွက် ရေ သို့မဟုတ် အနည်းငယ်အေးသော ရေကို သာ အရင် သောက်သင့်ပါတယ်။
အပူလျှပ်လို့ ကိုယ်ပူတာဟာ ပိုးဝင်လို့ ဖျားတာမဟုတ်တဲ့အတွက် Paracetamol သောက်ရုံ နဲ့ အပူမကျနိုင်ဘူးဆိုတာကို သတိထားသင့်ပါတယ်။အနှစ်ချုပ် ရရင်တော့ နွေအပူကို အန်တုဖို့ အဓိကသော့ ချက်က ‘သတိရှိဖို့’ ပါပဲ။
ရေဓာတ်မခန်းခြောက်အောင် နေထိုင်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်ကပေးတဲ့ အချက်ပေးလက္ခဏာတွေကို လျစ်လျူမရှုပါနဲ့။အားလုံးပဲ အပူဒဏ်ကင်းဝေးပြီး လန်းဆန်းတက်ကြွတဲ့ နွေရက်လေးတွေ ကို ဖြတ်သန်းနိုင်ကြပါစေ။
အခုပြောပြခဲ့တဲ့ အချက်လေးတွေကို လိုက်နာရင်း ဘေးကင်းလုံခြုံတဲ့နွေရာသီလေးကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေကြောင်း ဆုမွန်ကောင်း တောင်းလိုက်ရပါတယ်။
စံတော်ချိန်သတင်းအဖွဲ့-ဆက်သွယ်မေးမြန်းသည်
